Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Το black-out που σημειώθηκε στον FIR Αθηνών δεν μπορεί πλέον να αποδοθεί σε «αστάθμητους παράγοντες» ή εξωτερικές αιτίες. Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για εσωτερικό πρόβλημα, άμεσα συνδεδεμένο με την παλαιότητα και την τεχνολογική υστέρηση των συστημάτων.
Όσα καταθέτουν με σαφήνεια οι ίδιοι οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, επιβεβαιώνουν ότι το σύστημα λειτουργεί στα όριά του και ότι ένα νέο αντίστοιχο περιστατικό μπορεί να επαναληφθεί ανά πάσα στιγμή.
Η αντίδραση της πολιτικής ηγεσίας δεν άργησε. Ο υπουργός Μεταφορών, κ. Δήμας, ζήτησε τη διενέργεια Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης (ΕΔΕ), δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «θα παρθούν κεφάλια». Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν θα αναζητηθούν ευθύνες, αλλά σε ποιο επίπεδο. Διότι η ευθύνη για μια τέτοια κρίση δεν μπορεί να περιοριστεί σε υπηρεσιακά στελέχη ή στη διοίκηση ενός οργανισμού. Είναι πρωτίστως πολιτική και βαραίνει την κυβέρνηση ή την εκάστοτε κυβέρνηση σε ανάλογες περιπτώσεις.
Η σημερινή κυβέρνηση βρίσκεται στη διακυβέρνηση της χώρας εδώ και επτά χρόνια. Σε αυτό το χρονικό διάστημα είχε όχι μόνο τον χρόνο, αλλά και τη θεσμική υποχρέωση να θωρακίσει κρίσιμες εθνικές υποδομές, όπως είναι ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας. Το πρόβλημα, μάλιστα, δεν είναι καινούργιο.
Τουλάχιστον τα τελευταία δύο χρόνια, μετά το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας έχουν επανειλημμένα κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας για την παλαιότητα, την αναξιοπιστία και την τεχνολογική καθυστέρηση των συστημάτων.
Παρά τις προειδοποιήσεις, ουσιαστικές παρεμβάσεις δεν έγιναν. Σύμφωνα με πληροφορίες που έρχονται στο φως, ακόμη και αν η αντικατάσταση του συστήματος ξεκινούσε αύριο, θα απαιτούνταν τουλάχιστον δύο με τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί. Το στοιχείο αυτό από μόνο του καταδεικνύει το μέγεθος της καθυστέρησης και της αδράνειας. Η κυβέρνηση, σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα ασφάλειας και λειτουργίας, εμφανίζεται απροετοίμαστη, «πιασμένη αδιάβαστη» και πολιτικά μεταξεταστέα.
Ο κίνδυνος για τον τουρισμό
Πέρα όμως από τη διάσταση της ασφάλειας πτήσεων και της θεσμικής ευθύνης, υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας με τεράστιο ειδικό βάρος: ο τουρισμός. Αν ένα αντίστοιχο black-out εκδηλωθεί μέσα στην καρδιά της καλοκαιρινής περιόδου (και όχι μόνο), θα μπορούσε να προκαλέσει ανυπολόγιστο πλήγμα στον ελληνικό τουρισμό.
Η Ελλάδα στηρίζει σε μεγάλο βαθμό την οικονομία της στα έσοδα από τον τουρισμό. Κάθε χρόνο η κυβέρνηση προσδοκά και εν πολλοίς βασίζεται, σε δισεκατομμύρια ευρώ από τις αφίξεις και τις μετακινήσεις εκατομμυρίων επισκεπτών. Ένα σοβαρό πρόβλημα στον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας, με καθυστερήσεις, ακυρώσεις ή, ακόμη χειρότερα, ζητήματα ασφάλειας, θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα αυτή την εικόνα αξιοπιστίας που επιχειρεί να καλλιεργήσει η χώρα διεθνώς.
Ας φανταστεί κανείς στο σενάριο μεγάλα διεθνή δημοσιογραφικά ή τουριστικά δίκτυα να αναδείξουν το θέμα ως ύψιστη προτεραιότητα για τους ταξιδιώτες. Ένα και μόνο ιδιαίτερα αρνητικό δημοσίευμα, που θα θέτει υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια ή την ομαλή λειτουργία των αερομεταφορών στην Ελλάδα, θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Ακυρώσεις κρατήσεων, δυσφήμιση της χώρας και σοβαρό πλήγμα στην τουριστική εικόνα είναι μόνο μερικές από τις πιθανές συνέπειες.
Το black-out στον FIR Αθηνών, επομένως, δεν είναι ένα τεχνικό επεισόδιο περιορισμένης σημασίας. Είναι ένα προειδοποιητικό καμπανάκι για την κατάσταση των κρίσιμων υποδομών της χώρας και για το τίμημα της διαχρονικής αδράνειας. Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν η κυβέρνηση θα αναλάβει την πολιτική ευθύνη που της αναλογεί ή αν, για ακόμη μία φορά, η συζήτηση θα εξαντληθεί στην αναζήτηση εύκολων αποδιοπομπαίων τράγων.
Παραίτηση του διοικητή της ΥΠΑ
Η παραίτηση του διοικητή της ΥΠΑ Γιώργου Σαουνάτσου, δεν συνιστά λύση στο πρόβλημα. Μπορεί να λειτουργεί επικοινωνιακά ως ένδειξη ανάληψης ευθύνης, δεν αντιμετωπίζει όμως τη βαθύτερη και ουσιαστική αιτία του ζητήματος, που δεν είναι άλλη από τη χρόνια υποεπένδυση και την τεχνολογική απαξίωση των συστημάτων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών. Η κρίση αξιοπιστίας που έχει ανακύψει δεν είναι προσωποκεντρική, αλλά θεσμική και πολιτική.
Η πραγματική λύση προϋποθέτει καθαρή πολιτική απόφαση της κυβέρνησης για άμεσο και ταχύ εξυγχρονισμό όλων των κρίσιμων συστημάτων, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και διαρκή έλεγχο υλοποίησης. Μόνο έτσι μπορεί να αποκατασταθεί η αξιοπιστία της χώρας στον τομέα της εναέριας κυκλοφορίας και να διασφαλιστεί, χωρίς εκπτώσεις, η ασφάλεια πτήσεων, η διεθνής εικόνα του FIR Αθηνών και, κατ’ επέκταση, η προστασία του τουρισμού και της εθνικής οικονομίας.
