Η NASA εγκαινιάζει ένα νέο κεφάλαιο στην εξερεύνηση μακρινών κόσμων με την εκτόξευση του διαστημικού τηλεσκοπίου Pandora, μιας αποστολής που έρχεται να συμπληρώσει και να ενισχύσει τις παρατηρήσεις του διάσημου James Webb Space Telescope (JWST) στην αναζήτηση κατοικήσιμων εξωπλανητών.
Το Pandora εκτοξεύθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2026 από τη Βάση Διαστημικής Δύναμης Βάντενμπεργκ στην Καλιφόρνια, με πύραυλο Falcon 9 της SpaceX, μπαίνοντας σε τροχιά γύρω από τη Γη και σηματοδοτώντας μια νέα προσέγγιση στη μελέτη πλανητών εκτός του Ηλιακού μας Συστήματος.
Τι είναι οι εξωπλανήτες και γιατί είναι δύσκολο να μελετηθούν
Οι εξωπλανήτες είναι πλανήτες που περιφέρονται γύρω από άστρα πέρα από τον Ήλιο. Η παρατήρησή τους αποτελεί τεράστια πρόκληση, καθώς εμφανίζονται ως αμυδρές κουκκίδες δίπλα σε άστρα εκατομμύρια φορές φωτεινότερα, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ανάλυση του φωτός τους.
Μέχρι σήμερα, το James Webb έχει ανοίξει τον δρόμο για τη μελέτη των ατμοσφαιρών τους. Ωστόσο, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι ίδιες οι μεταβολές των άστρων μπορούν να αλλοιώνουν τα δεδομένα, δημιουργώντας «θόρυβο» που συχνά οδηγεί σε παραπλανητικά συμπεράσματα.
Το πρόβλημα της «αστρικής μόλυνσης»
Όπως έχει αποδειχθεί τα τελευταία χρόνια, οι αστρικές κηλίδες και οι μαγνητικά ενεργές περιοχές των άστρων επηρεάζουν σημαντικά τις μετρήσεις κατά τη διάρκεια της πλανητικής διέλευσης — της στιγμής δηλαδή που ένας πλανήτης περνά μπροστά από το άστρο του.
Οι διακυμάνσεις αυτές μπορούν να μιμηθούν χημικά ίχνη, όπως υδρατμούς, οδηγώντας τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι εντοπίστηκαν στοιχεία ζωής, ενώ στην πραγματικότητα προέρχονται από το ίδιο το άστρο.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως «φαινόμενο της πηγής φωτός διέλευσης», αποτελεί σήμερα έναν από τους μεγαλύτερους περιορισμούς στη μελέτη μικρών, βραχωδών εξωπλανητών.
Γιατί δημιουργήθηκε το Pandora
Η αποστολή Pandora σχεδιάστηκε ακριβώς για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα. Σε αντίθεση με το James Webb, το οποίο επικεντρώνεται κυρίως στους πλανήτες, το Pandora θα παρακολουθεί τα ίδια τα άστρα επί μακρόν, καταγράφοντας τις μεταβολές τους με μεγάλη ακρίβεια.
Το τηλεσκόπιο διαθέτει όργανα παρατήρησης τόσο στο ορατό όσο και στο υπέρυθρο φάσμα, επιτρέποντας την ανάλυση μικροσκοπικών αλλαγών στη φωτεινότητα και στα χρώματα των άστρων.
Τι κάνει το Pandora διαφορετικό
Παρότι μικρότερο από το James Webb και με περιορισμένη συλλογή φωτός, το Pandora έχει ένα καθοριστικό πλεονέκτημα: μπορεί να παρατηρεί επίμονα τους ίδιους στόχους.
-
Θα παρακολουθεί κάθε άστρο για έως και 24 συνεχόμενες ώρες.
-
Θα επισκέπτεται τους ίδιους στόχους έως 10 φορές μέσα σε έναν χρόνο.
-
Θα αφιερώνει περισσότερες από 200 ώρες σε κάθε σύστημα.
Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες θα γνωρίζουν ακριβώς πώς συμπεριφέρεται ένα άστρο τη στιγμή που παρατηρείται η διέλευση ενός πλανήτη μπροστά του.
Ο συνδυασμός Pandora και James Webb
Ο συνδυασμός των δεδομένων των δύο τηλεσκοπίων αναμένεται να προσφέρει τη σαφέστερη εικόνα που είχαμε ποτέ για τις ατμόσφαιρες εξωπλανητών.
Το Pandora θα «καθαρίζει» τα δεδομένα από τις αστρικές παρεμβολές, επιτρέποντας στο James Webb να αξιοποιήσει πλήρως τις τεράστιες δυνατότητές του και να εντοπίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια:
-
υδρατμούς,
-
υδρογόνο και άλλα αέρια,
-
νέφη και αερολύματα,
-
αλλά και πιθανούς βιοδείκτες που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ζωή.
Σε τροχιά και σε πλήρη δοκιμή
Μετά την επιτυχημένη εκτόξευση, το Pandora πραγματοποιεί πλήρη περιφορά γύρω από τη Γη περίπου κάθε 90 λεπτά. Αυτή την περίοδο, όλα τα συστήματά του ελέγχονται διεξοδικά από την Blue Canyon Technologies, τον κύριο κατασκευαστή του διαστημικού σκάφους.
Λίγες ημέρες μετά την εκτόξευση, ο επιχειρησιακός έλεγχος θα μεταφερθεί στο Κέντρο Πολλαπλών Αποστολών του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, όπου θα ξεκινήσει και επίσημα το επιστημονικό σκέλος της αποστολής.
Ένα νέο «σταθερό μάτι» στο Σύμπαν
Με το Pandora σε λειτουργία, οι αστρονόμοι αποκτούν για πρώτη φορά ένα εργαλείο αφιερωμένο στη βαθιά κατανόηση των άστρων που φιλοξενούν εξωπλανήτες. Το νέο τηλεσκόπιο δεν αντικαθιστά το James Webb,το ενισχύει.
Ο τελικός στόχος είναι ξεκάθαρος: να παρατηρηθούν οι ατμόσφαιρες μακρινών κόσμων με πρωτοφανή ακρίβεια και να γίνει ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα προς την απάντηση στο διαχρονικό ερώτημα:
είμαστε μόνοι στο Σύμπαν;
