Η NASA έδωσε στη δημοσιότητα την πρώτη δοκιμαστική εικόνα από το Nancy Grace Roman Space Telescope, του νέου διαστημικού τηλεσκοπίου που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παρατηρούμε το σύμπαν.
Η εικόνα, που ελήφθη στις 15 Σεπτεμβρίου, αποτυπώνει εκατοντάδες αστέρια να μοιάζουν με φωτεινούς πράσινους δακτυλίους, ένα θέαμα ασυνήθιστο αλλά απολύτως αναμενόμενο για αυτό το στάδιο της αποστολής.
Ο λόγος για αυτή την παράξενη εμφάνιση είναι τεχνικός: οι ανιχνευτές της κάμερας παραμένουν ακόμη στη θέση στην οποία τοποθετήθηκαν κατά την εκτόξευση, μακριά από το βέλτιστο σημείο εστίασης. Το τηλεσκόπιο, που εκτοξεύτηκε στις 30 Αυγούστου 2026 με πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στη Φλόριντα, βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της θέσης σε λειτουργία, καθώς ταξιδεύει προς το σημείο Lagrange L2, περίπου 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη. Εκεί θα σταθμεύσει μαζί με το James Webb Space Telescope και άλλα επιστημονικά σκάφη, σε ένα σημείο όπου οι βαρυτικές δυνάμεις της Γης και του Ήλιου εξισορροπούνται.
Η κάμερα του Roman, γνωστή ως Wide Field Instrument (WFI), είναι ένα όργανο υπερύθρων 300 megapixel, το οποίο, όταν ολοκληρωθεί η ευθυγράμμιση των οπτικών του, θα παράγει εικόνες με ευκρίνεια αντίστοιχη του Hubble, αλλά με οπτικό πεδίο εκατό φορές μεγαλύτερο. Η κάθε εικόνα του θα καλύπτει περιοχή μεγαλύτερη από αυτή που καταλαμβάνει η πανσέληνος στον ουρανό, επιτρέποντας στους επιστήμονες να σαρώνουν μεγάλα τμήματα του σύμπαντος με μία μόνο λήψη. Η εικόνα-ορόσημο απεικονίζει τις κυματιστές σειρές τετραγώνων που αντιστοιχούν στους 18 ανιχνευτές του οργάνου, καθένας από τους οποίους μετατρέπει τα φωτόνια από μακρινούς φωτεινούς πηγές σε ηλεκτρικά σήματα, παράγοντας εικόνες τεράστιου όγκου δεδομένων.
Το τηλεσκόπιο αναμένεται να στέλνει στη Γη περίπου 1,4 terabyte δεδομένων ημερησίως, ποσό που αντιστοιχεί σε πέντε έως δέκα φορές τη χωρητικότητα ενός μέσου smartphone. Οι προγραμματισμένες μακροπρόθεσμες έρευνες μακρινών γαλαξιών αναμένεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να ανακαλύψουν νέα αντικείμενα και να υπολογίσουν τον ρυθμό διαστολής του σύμπαντος, ρίχνοντας φως στο μυστήριο της σκοτεινής ενέργειας. Παράλληλα, μέσω του ενσωματωμένου στεμματογράφου (coronagraph) —ενός δεύτερου οργάνου που δοκιμάστηκε επιτυχώς την ίδια εβδομάδα— το τηλεσκόπιο θα μπορεί να αποκλείει το φως των αστεριών και να παρατηρεί απευθείας τους πλανήτες που τα περιβάλλουν. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της NASA, ο αριθμός των γνωστών εξωπλανητών θα μπορούσε να αυξηθεί από τους σημερινούς 6.000 σε περισσότερους από 100.000 κατά τη διάρκεια της προγραμματισμένης δεκαετούς αποστολής.
Ο Τζος Σλίντερ, επικεφαλής επιστήμονας του WFI στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Μετά από χρόνια προσπάθειας για την κατασκευή και δοκιμή του οργάνου στο έδαφος, έχουμε πλέον την επιβεβαίωση ότι λειτουργεί στο διάστημα. Αυτό είναι ένα τεράστιο ορόσημο. Υπάρχουν πολλά ακόμη να γίνουν, αλλά βρισκόμαστε στον δρόμο για πρωτοποριακή επιστήμη». Σύμφωνα με τη NASA, όλα τα συστήματα λειτουργούν όπως προβλέπεται, ενώ η θερμική ρύθμιση του τηλεσκοπίου επιβεβαιώθηκε επίσης ως λειτουργική.
Η ευθυγράμμιση των οπτικών και η ενεργοποίηση του συστήματος καθοδήγησης που θα επιτρέπει στο τηλεσκόπιο να διατηρεί σταθερά το οπτικό του πεδίο σε έναν στόχο αποτελούν τα επόμενα βήματα, με τις πρώτες πλήρεις επιστημονικές εικόνες να αναμένονται στις αρχές του 2027. Το τηλεσκόπιο, κόστους περίπου 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχει σχεδιαστεί για πενταετή κύρια αποστολή, με καύσιμα που είχαν αρχικά υπολογιστεί για έως και δέκα χρόνια λειτουργίας. Ωστόσο, μια σειρά από ευνοϊκούς παράγοντες —η ακριβής εκτέλεση του πρώτου ελιγμού πορείας, που κατανάλωσε λιγότερο από το 10% των καυσίμων που είχαν δεσμευτεί, το πρόσθετο καύσιμο που φορτώθηκε πριν από την εκτόξευση, και το γεγονός ότι το σκάφος ζυγίζει λιγότερο από το προβλεπόμενο— οδήγησαν τη NASA να αναθεωρήσει προς τα πάνω την εκτίμησή της. Το τηλεσκόπιο μπορεί πλέον να έχει αρκετά καύσιμα για τουλάχιστον 22 χρόνια επιστημονικής λειτουργίας, υπερδιπλασιάζοντας τον αρχικό σχεδιασμό.
Η εικόνα των πράσινων «ντόνατς» μπορεί να μην εντυπωσιάζει ακόμη τον μη ειδικό, αλλά για την επιστημονική κοινότητα αποτελεί την πρώτη επιβεβαίωση ότι το πιο φιλόδοξο πανοραμικό παρατηρητήριο που κατασκευάστηκε ποτέ λειτουργεί. Και όπως συμβαίνει συχνά στην αστρονομία, η πρώτη ματιά είναι μόνο η αρχή.
