Γράφει ο Παναγιώτης Κουμουνδούρος
Αλήθεια, γνωρίζετε τον κύριο της φωτογραφίας;
Αν δεν τον γνωρίζετε, μην ανησυχείτε. Δεν είναι τραγουδιστής, ούτε υπουργός που εγκαινιάζει δρόμους. Δεν θα τον δείτε ποτέ σε αφίσα, ούτε θα τον ακούσετε να υπόσχεται έναν καλύτερο κόσμο από κάποιο μπαλκόνι.
Κι όμως, υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που κάνει την παρουσία του ενδιαφέρουσα, ο κύριος αυτός, κατά έναν περίεργο τρόπο, κατοικεί ήδη μέσα στο μυαλό μας.
Όχι προσωπικά, δεν έχει το τηλέφωνό σας ούτε τη διεύθυνσή σας. Αλλά έχει κάτι πιο σημαντικό, πρόσβαση στον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται μια κοινωνία.
Ο κύριος αυτός λέγεται Stanley Greenberg.
Είναι ένας από εκείνους τους ανθρώπους της σύγχρονης πολιτικής που δεν εκλέγονται ποτέ αλλά επηρεάζουν βαθιά τις εκλογές. Επαγγελματίας των δημοσκοπήσεων, στρατηγικός σύμβουλος, αναλυτής της κοινής γνώμης, ένας από τους ανθρώπους που προσπαθούν να μεταφράσουν τη συλλογική ψυχολογία μιας κοινωνίας σε πολιτική στρατηγική.
Η φήμη του χτίστηκε διεθνώς. Συνεργάστηκε με τον Bill Clinton στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Tony Blair στη Βρετανία και βρέθηκε κοντά στον Nelson Mandela σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο της Νότιας Αφρικής.
Οι δημοσιογράφοι αγαπούν τέτοιες διαδρομές. Τις ντύνουν με μεγάλες λέξεις, «μάγος των εκλογών», «γκουρού της επικοινωνίας», «αρχιτέκτονας πολιτικών νικών».
Στην πραγματικότητα, η δουλειά του είναι πολύ πιο ψυχρή.
Είναι η δουλειά ενός αναλυτή συστημάτων.
Η πολιτική, όλο και περισσότερο, λειτουργεί σαν μηχανική της κοινωνίας. Δημοσκοπήσεις, στατιστικά μοντέλα, ανάλυση συμπεριφορών, φόβων και προσδοκιών. Η κοινωνία μετατρέπεται σε πίνακες αριθμών.
Κάπου εδώ εμφανίζεται ένα πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Τι ακριβώς εκπροσωπούν πολιτικά αυτοί οι άνθρωποι;
Οι ίδιοι δηλώνουν τεχνοκράτες. Δεν μιλούν για ιδεολογίες αλλά για δεδομένα. Όμως πίσω από αυτή την τεχνοκρατική ουδετερότητα συχνά διακρίνεται μια σαφής κατεύθυνση.
Στην πράξη, τέτοιοι σύμβουλοι θεωρούνται από πολλούς ιδεολογικοί εκφραστές
του νεοφιλελευθερισμού. Όχι ως θεωρητικοί συγγραφείς, αλλά ως άνθρωποι που μεταφράζουν μια οικονομική και πολιτική ιδεολογία σε πρακτική πολιτική στρατηγική.
Ο νεοφιλελευθερισμός δεν εφαρμόζεται μόνο με νόμους. Εφαρμόζεται και με αφήγημα. Πρέπει να παρουσιαστεί ως λογικός, φυσικός, αναπόφευκτος. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η δουλειά της πολιτικής επικοινωνίας.
Η πρώτη τεχνική είναι η διαχείριση της προσοχής.
Στη σύγχρονη κοινωνία το σημαντικό δεν είναι μόνο τι συμβαίνει. Το σημαντικό είναι τι συζητιέται. Ένα θέμα μπορεί να γεμίσει τα δελτία ειδήσεων για εβδομάδες.
Ένα άλλο μπορεί να χαθεί μέσα σε μία μέρα. Υπάρχει επίσης η τεχνική της ισοπέδωσης. Όταν εμφανίζεται ένα σκάνδαλο, η συζήτηση συχνά μετατρέπεται σε κάτι πιο γενικό. «Όλοι τα ίδια κάνουν».
Έτσι η κοινωνία παύει να πιστεύει ότι υπάρχει πραγματική εναλλακτική.
Υπάρχει και η σταδιακή αλλαγή.
Οι μεγάλες κοινωνικές μεταβολές εφαρμόζονται λίγο‑λίγο.
Μια μεταρρύθμιση σήμερα, μια ιδιωτικοποίηση αύριο, μια περικοπή μεθαύριο.
Και μέσα σε λίγα χρόνια το τοπίο έχει αλλάξει χωρίς κοινωνικό σεισμό.
Το πιο ισχυρό εργαλείο όμως παραμένει το συναίσθημα.
Και κυρίως ο φόβος.
Ο φόβος του χάους, της οικονομικής κατάρρευσης, ανασφάλειας.
Και τέλος υπάρχει η πολιτική των μικρών ανακουφίσεων.
Επιδόματα, ενισχύσεις, επιδοτήσεις, μικρές οικονομικές ανάσες μέσα σε μια δύσκολη πραγματικότητα.
Σήμερα λέγεται ότι ο Greenberg συνεργάζεται με την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και την παράταξη της Νέας Δημοκρατίας ως σύμβουλος στρατηγικής.
Ίσως είναι αλήθεια. Ίσως είναι και μέρος της μυθολογίας της πολιτικής.
Αλλά το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αυτό.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν η πολιτική του 21ου αιώνα κυβερνάται όλο και περισσότερο από ανθρώπους που δεν εκλέγονται, από αναλυτές δεδομένων,
επικοινωνιολόγους και στρατηγικούς συμβούλους.
Από ανθρώπους που προσπαθούν να διαβάσουν τη σκέψη μιας κοινωνίας πριν αυτή εκφραστεί. Και αν συμβαίνει αυτό, τότε η δημοκρατία αποκτά ένα νέο, παράδοξο χαρακτηριστικό, οι πολίτες ψηφίζουν, αλλά κάποιοι άλλοι προσπαθούν πρώτα να διαμορφώσουν πώς θα σκεφτούν πριν ψηφίσουν.
Κι έτσι ο Stanley Greenberg μπορεί να μην κυβερνά καμία χώρα, αλλά ανήκει σε εκείνη τη μικρή κατηγορία ανθρώπων που προσπαθούν να κυβερνήσουν κάτι πιο
σημαντικό, τον τρόπο που σκέφτονται οι κοινωνίες.
Γιατί στη σύγχρονη πολιτική η εξουσία δεν αρχίζει από τις κάλπες.
Αρχίζει πολύ νωρίτερα εκεί όπου διαμορφώνεται η κοινή γνώμη.
Κι όταν μια κοινωνία πειστεί ότι μια πολιτική είναι «φυσική», «αναπόφευκτη» και
«χωρίς εναλλακτική», τότε η ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού έχει ήδη νικήσει.
Οι εκλογές απλώς έρχονται αργότερα για να επιβεβαιώσουν μια απόφαση που έχει παρθεί πολύ πριν ανοίξουν οι κάλπες.