Το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ανοίγει μέτωπο με τους Δήμους που μόλις τώρα αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε το βάθος του.
Στο κέντρο της θύελλας βρίσκεται η σιωπηρή αλλά σαρωτική απόφαση να ξηλωθεί το άρθρο 94 του «Καλλικράτη», δηλαδή να πάψουν οι Υπηρεσίες Δόμησης (ΥΔΟΜ) να ανήκουν στην ευθύνη των ΟΤΑ. Πρακτικά, η έκδοση και η εποπτεία των οικοδομικών αδειών περνάει σε κεντρικό επίπεδο, κίνηση που η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) αντιμετωπίζει ως casus belli, προαναγγέλλοντας ήδη προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Γιατί ξεσηκώνονται οι Δήμοι
Η αντίδραση δεν είναι θεωρητική. Η δημοτική αρχή Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης συνδέει ευθέως την υπόθεση με την πρόσφατη δικαστική περιπέτεια των «μπόνους» του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ). Υπενθυμίζεται ότι αρκετοί Δήμοι είχαν «παγώσει» άδειες που στηρίζονταν στα επιπλέον ύψη και τους αυξημένους συντελεστές του ΝΟΚ, προασπίζοντας τον οικιστικό ιστό. Η αφαίρεση των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων διαβάζεται τώρα ως αντίποινα: μια προσπάθεια της κεντρικής διοίκησης να παρακάμψει τοπικές αντιστάσεις που μπλοκάρουν την εντατική δόμηση.
Στην ίδια γραμμή, η αυτοδιοίκηση στρέφει τα πυρά της και προς το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ). Το επιχείρημα είναι σαφές: αν ο έλεγχος των αδειών περάσει σε δομές που ελέγχονται ή επηρεάζονται από το Επιμελητήριο, τότε ο μελετητής και ο κατασκευαστής αποκτούν ταυτόχρονα και τον ρόλο του ελεγκτή. Μια τέτοια ταύτιση, λένε οι δήμαρχοι, διαλύει κάθε έννοια θεσμικής διάκρισης και ανοίγει την πόρτα σε αδιαφανείς πρακτικές.
Το αφήγημα της κεντρικής διοίκησης
Από την άλλη όχθη, η κυβέρνηση δεν κρύβει τα επιχειρήματά της. Οι δημοτικές ΥΔΟΜ παρουσιάζονται ως χρόνια υποστελεχωμένες, αργές και ευάλωτες σε φαινόμενα πολεοδομικής ανομίας που κατά καιρούς βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Η λύση, σύμφωνα με αυτή τη λογική, είναι η συγκέντρωση, η ψηφιοποίηση και η επιτάχυνση των διαδικασιών — ένα μοντέλο που υπόσχεται ταχύτερη εξυπηρέτηση των επενδύσεων και της αγοράς ακινήτων. Με άλλα λόγια, η μεταρρύθμιση προβάλλεται ως αναγκαίος εκσυγχρονισμός για να πάψει η αδειοδότηση να αποτελεί τροχοπέδη.
Οι τρεις μεγάλοι κίνδυνοι της μετάβασης
Ακόμα κι αν δεχθούμε ότι το σημερινό σύστημα νοσεί, η απότομη αφαίρεση των πολεοδομιών από τους Δήμους γεννά σοβαρά ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί:
Νομικό κενό και πάγωμα επενδύσεων: Η προσφυγή της ΚΕΔΕ στο ΣτΕ, βασισμένη στη συνταγματική αρχή της διοικητικής αποκέντρωσης και της αυτοτέλειας των ΟΤΑ, μπορεί να οδηγήσει σε μακρόσυρτη δικαστική εκκρεμότητα. Όσο διαρκεί η αβεβαιότητα, ο προγραμματισμός νέων κατασκευαστικών έργων και το real estate θα κινούνται σε ομίχλη.
Μεταβατικό «έμφραγμα»: Η μεταφορά του τεράστιου όγκου των αδειοδοτήσεων σε ένα νέο, κεντρικό ή μικτό σχήμα απαιτεί μήνες εκπαίδευσης, ψηφιακής προετοιμασίας και στελέχωσης. Στο μεσοδιάστημα, είναι ορατός ο κίνδυνος να κολλήσει η έκδοση νέων οικοδομικών αδειών, ακριβώς τη στιγμή που η αγορά ζητά ταχύτητα.
Τυφλός κεντρικός έλεγχος: Ένας μακρινός, ομοιόμορφος μηχανισμός σπάνια διαθέτει την απαραίτητη τοπική γνώση για να διακρίνει πότε μια άδεια αλλοιώνει τον χαρακτήρα μιας γειτονιάς ή πότε κρύβεται αυθαιρεσία. Η απώλεια της δημοτικής εποπτείας μπορεί να σημάνει αργή, αλλά σταθερή διάβρωση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας περιοχών που μέχρι τώρα προστατεύονταν από τα ίδια τους τα δημοτικά συμβούλια.
Η διαβούλευση συνεχίζεται, αλλά η σύγκρουση έχει ήδη πάρει θεσμική μορφή. Το στοίχημα δεν είναι μόνο τεχνικό· είναι βαθιά πολιτικό και άπτεται του ποιος, τελικά, αποφασίζει για το χτίσιμο στη γειτονιά μας.
