Είναι η πρώτη επίσκεψη εν ενεργεία γενικού γραμματέα του ΟΗΕ στο νησί εδώ και δεκαέξι χρόνια, από τότε που ο Μπαν Κι Μουν είχε επιχειρήσει τη δική του παρέμβαση το 2010. Και μοιάζει να είναι η τελευταία μεγάλη προσπάθεια του ίδιου του Γκουτέρες για το Κυπριακό, λίγους μήνες πριν ολοκληρωθεί η θητεία του τον ερχόμενο Δεκέμβριο.
Η Ολγκίν είχε χθες τις τελευταίες προπαρασκευαστικές επαφές, συναντώντας χωριστά τον Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Ερχιουρμάν. Είχαν προηγηθεί οι επισκέψεις της στις Βρυξέλλες και, κυρίως, στην Άγκυρα, όπου ο Χακάν Φιντάν επανέλαβε την πάγια τουρκική θέση, δύο κράτη, «κυριαρχική ισότητα» και ίσο διεθνές καθεστώς για τους Τουρκοκυπρίους. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και η βαθύτερη αντίφαση που καλείται να γεφυρώσει ο Γκουτέρες, καθώς οι παράμετροι του ΟΗΕ εξακολουθούν να μιλούν για διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, ένα μοντέλο που η τουρκική πλευρά δείχνει να έχει εγκαταλείψει.
Στο διπλωματικό παρασκήνιο, ο όρος που κυριαρχεί είναι «Πλαίσιο Γκουτέρες Plus». Δεν μιλάμε για κάποιο νέο, ολοκληρωμένο σχέδιο λύσης, ούτε καν για επίσημο έγγραφο. Είναι ο κωδικός μιας επικαιροποιημένης εκδοχής των έξι σημείων που ο ίδιος ο Γκουτέρες είχε παρουσιάσει στις 30 Ιουνίου 2017 στο Κραν Μοντανά, στην ύστατη προσπάθεια να κλείσουν τα μεγάλα ανοιχτά κεφάλαια.
Το αρχικό εκείνο πλαίσιο προέβλεπε την αντικατάσταση του παλαιού συστήματος εγγυήσεων και τον τερματισμό του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης, που ο Γκουτέρες είχε χαρακτηρίσει μη βιώσιμο, τη δραστική μείωση των στρατευμάτων από την πρώτη κιόλας ημέρα της λύσης και τη διευθέτηση της τελικής τους τύχης σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Τα υπόλοιπα τέσσερα σημεία άγγιζαν το εδαφικό, με την προσαρμογή του τουρκοκυπριακού χάρτη και την ιδιαίτερη σημασία για τη Μόρφου, το περιουσιακό, όπου ο νόμιμος ιδιοκτήτης θα είχε προτεραιότητα στις περιοχές που θα επέστρεφαν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση, την ισότιμη μεταχείριση Ελλήνων και Τούρκων υπηκόων στη μόνιμη διαμονή και την αποτελεσματική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στην ομοσπονδιακή διακυβέρνηση, που σήμαινε θετική ψήφο, μηχανισμούς άρσης αδιεξόδων και εκ περιτροπής προεδρία.
Το «Plus» έρχεται να προσθέσει ακριβώς αυτό που έλειπε το 2017 και οδήγησε στο ναυάγιο, σαφές χρονοδιάγραμμα, διαδοχικά στάδια εφαρμογής, μετρήσιμα ορόσημα και έναν μηχανισμό αξιολόγησης που θα εμποδίζει τη διαδικασία να βαλτώνει. Η λογική είναι να επιβεβαιωθούν πρώτα οι προηγούμενες συγκλίσεις, η μία κυριαρχία, η μία ιθαγένεια και η μία διεθνής προσωπικότητα, και να επιτευχθεί στρατηγική συμφωνία στα έξι κομβικά ζητήματα. Μόνο τότε θα ξεκινήσει η λεπτομερής διαπραγμάτευση, αυστηρά χρονικά περιορισμένη και χωρίς δυνατότητα επιστροφής στο μηδέν.
Το διακύβευμα της επίσκεψης είναι συγκεκριμένο, να διαπιστωθεί αν υπάρχει αρκετό κοινό έδαφος ώστε να συγκληθεί νέα άτυπη συνάντηση 5+1. Ο Ερχιουρμάν, αν και εμφανίζεται θετικότερος από τον προκάτοχό του απέναντι στην ομοσπονδιακή προοπτική, επιμένει στην εκ των προτέρων αποδοχή της πολιτικής ισότητας, στη διαφύλαξη των συγκλίσεων και σε μια διαδικασία με σαφή αρχή και τέλος. Η Λευκωσία από την πλευρά της ζητεί επανέναρξη από το σημείο όπου διακόπηκαν οι συνομιλίες στο Κραν Μοντανά.
