Νέα γεωλογική μελέτη τοποθετεί τη δημιουργία του κρατήρα Έιμς στην Οκλαχόμα πριν από περίπου 370 εκατομμύρια χρόνια, σχεδόν 100 εκατομμύρια χρόνια αργότερα από τις προηγούμενες εκτιμήσεις.
Η νέα χρονολόγηση τον συνδέει χρονικά με μία από τις μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις της θαλάσσιας ζωής, χωρίς να αποδεικνύει ότι η πρόσκρουση την προκάλεσε.
Μια σημαντική αναθεώρηση στην ιστορία της Γης φέρνει νέα επιστημονική έρευνα για τον κρατήρα Έιμς (Ames), ο οποίος βρίσκεται θαμμένος κάτω από την επιφάνεια της Οκλαχόμα, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι επιστήμονες εκτιμούν πλέον ότι δημιουργήθηκε πριν από περίπου 370 εκατομμύρια χρόνια, δηλαδή σχεδόν 100 εκατομμύρια χρόνια αργότερα από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
Η ανακάλυψη αλλάζει την επιστημονική εικόνα για το πότε συνέβη η πρόσκρουση και τη φέρνει κοντά χρονικά σε ένα από τα σημαντικότερα επεισόδια μαζικής εξαφάνισης ειδών στην ιστορία του πλανήτη. Οι ερευνητές, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν πως ο συγκεκριμένος μετεωρίτης προκάλεσε την εξαφάνιση.
Ένας τεράστιος κρατήρας κρυμμένος κάτω από το έδαφος
Ο κρατήρας Έιμς έχει διάμετρο περίπου 16 χιλιομέτρων και συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες γνωστές δομές πρόσκρουσης μετεωρίτη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα δεν είναι ορατός στην επιφάνεια, καθώς έχει καλυφθεί από διαδοχικά στρώματα ιζημάτων.
Την εποχή της πρόσκρουσης, η περιοχή της σημερινής Οκλαχόμα καλυπτόταν από μια ρηχή θάλασσα. Ένα διαστημικό σώμα, με μέγεθος συγκρίσιμο με τον Πύργο του Άιφελ και ταχύτητα που εκτιμάται ότι ξεπερνούσε τα 110.000 χιλιόμετρα την ώρα, προσέκρουσε στον βυθό, δημιουργώντας τη μεγάλη γεωλογική δομή. Ο κρατήρας εντοπίστηκε το 1991, όταν γεωτρήσεις για την αναζήτηση πετρελαίου αποκάλυψαν στοιχεία της υπόγειας δομής. Έκτοτε, η περιοχή έχει αποκτήσει σημασία όχι μόνο για τη γεωλογία, αλλά και για την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες τοποθετούσαν την πρόσκρουση πριν από περίπου 467 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Ορδοβίκια περίοδο. Η εκτίμηση βασιζόταν, μεταξύ άλλων, σε απολιθώματα θαλάσσιων οργανισμών που είχαν εντοπιστεί στα πετρώματα της περιοχής. Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Meteoritics and Planetary Science, χρησιμοποίησε μια διαφορετική προσέγγιση. Οι ερευνητές ανέλυσαν μικροσκοπικούς κρυστάλλους ζιρκονίου που βρίσκονταν μέσα σε πετρώματα τα οποία είχαν υποστεί τις ακραίες πιέσεις της πρόσκρουσης.
Το ζιρκόνιο είναι ένα ιδιαίτερα ανθεκτικό ορυκτό, του οποίου η εσωτερική δομή μπορεί να διατηρήσει ενδείξεις από γεγονότα που συνέβησαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια ή ακόμη και δισεκατομμύρια χρόνια. Με τη μέτρηση της ραδιενεργού διάσπασης ισοτόπων και την εξέταση των μικροδομών των κρυστάλλων, οι επιστήμονες κατέληξαν σε ηλικία περίπου 370 εκατομμυρίων ετών. Η νέα χρονολόγηση δείχνει ότι ο κρατήρας δεν συνδέεται με το γνωστό επεισόδιο αυξημένων προσκρούσεων κατά την Ορδοβίκια περίοδο, αλλά με πολύ μεταγενέστερες γεωλογικές και βιολογικές εξελίξεις.
Η σύνδεση με τη μαζική εξαφάνιση της Δεβονίου περιόδου
Η νέα ηλικία του κρατήρα τον τοποθετεί χρονικά κοντά στο γεγονός μαζικής εξαφάνισης Φρασνίου–Φαμεννίου, γνωστό και ως γεγονός Κέλβασερ, το οποίο συνέβη πριν από περίπου 372 εκατομμύρια χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτού του επεισοδίου, σημαντικό ποσοστό της θαλάσσιας ζωής εξαφανίστηκε. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι χάθηκε έως και το ήμισυ των θαλάσσιων ειδών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ωκεανοί αντιμετώπισαν σοβαρή έλλειψη οξυγόνου.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι οι περιβαλλοντικές μεταβολές, μεταξύ των οποίων η ψύξη του πλανήτη και οι αλλαγές στη χημεία των ωκεανών, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Η αυξημένη ηφαιστειακή δραστηριότητα συγκαταλέγεται στους παράγοντες που έχουν προταθεί για την ερμηνεία αυτών των μεταβολών. Η πρόσκρουση στην Οκλαχόμα θα μπορούσε θεωρητικά να έχει συμβάλει σε τοπικές ή ευρύτερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, καθώς ένα τέτοιο γεγονός θα απελευθέρωνε μεγάλες ποσότητες σκόνης στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο, η χρονική σύμπτωση δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση και οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι ο κρατήρας Έιμς ήταν η αιτία της μαζικής εξαφάνισης.
Γιατί έχει σημασία η νέα ανακάλυψη
Η αναθεώρηση της ηλικίας του κρατήρα αναδεικνύει πόσο σημαντική είναι η ακριβής χρονολόγηση των γεωλογικών γεγονότων για την κατανόηση της ιστορίας της Γης. Εάν μια πρόσκρουση τοποθετηθεί σε λάθος χρονική περίοδο, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα σχετικά με τη σχέση της με άλλες εξελίξεις στον πλανήτη.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ίδια μέθοδος θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλους κρατήρες στη Βόρεια Αμερική, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ακριβέστερο χρονολόγιο των μεγάλων προσκρούσεων. Η μελέτη του κρατήρα Έιμς δεν αλλάζει μόνο την ηλικία μιας υπόγειας γεωλογικής δομής. Προσφέρει ένα ακόμη στοιχείο για την ανασύνθεση του παρελθόντος της Γης και για τη διερεύνηση των σύνθετων μηχανισμών που μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες περιβαλλοντικές αλλαγές και εξαφανίσεις ειδών.