Μια σημαντική θεσμική και γεωπολιτική τομή συντελέστηκε σήμερα, Μεγάλη Τετάρτη, με την ανακοίνωση της ολοκλήρωσης του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού από τα υπουργεία Εξωτερικών και Περιβάλλοντος & Ενέργειας.
Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Ελλάδα αποκτά θεσμοθετημένο και ολοκληρωμένο πλαίσιο χρήσεων για τον θαλάσσιο χώρο της, δημοσιοποιώντας ταυτόχρονα και τον σχετικό χάρτη.
Η «Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο» (ΕΧΣΘΧ) οριοθετεί πλέον με σαφήνεια τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας: Από την ενέργεια, την ιχθυοκαλλιέργεια και τη ναυσιπλοΐα έως τον τουρισμό και την προστασία της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στρατηγική συμμόρφωση με την ΕΕ – Επίκεντρο το Δίκαιο της Θάλασσας
Η Ελλάδα προχωρά στην υλοποίηση της Οδηγίας 2014/89/Ε.Ε., ενώ ταυτόχρονα κατοχυρώνει τα κυριαρχικά της δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS). Το νέο πλαίσιο προετοιμάζει έδαφος για διακρατικές συνεργασίες, επενδυτικά σχέδια και κοινές θαλάσσιες πολιτικές, με έμφαση στις περιφέρειες και τη συμμετοχική διαβούλευση.
Διπλωματικό υπόβαθρο – Το Καστελλόριζο και η τουρκική αντίδραση
Το νέο χωροταξικό σχέδιο έρχεται λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Νοέμβριος 2024) επίσημου χάρτη που αναγνώριζε την πλήρη επήρεια όλων των ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλόριζου, γεγονός που προκάλεσε έντονη αντίδραση από την Άγκυρα.
Η Τουρκία, με ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών της, είχε τότε κάνει λόγο για «παραβίαση των τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων» και προειδοποίησε πως «λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την προστασία των συμφερόντων της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο».
Η ένταση αυτή εντάσσεται σε μια σειρά παρόμοιων διπλωματικών επεισοδίων:
-
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, που επιχείρησε να παρακάμψει την επήρεια της Κρήτης, της Ρόδου και του Καστελλόριζου.
-
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου το 2020 για την οριοθέτηση ΑΟΖ, που ήρθε ως απάντηση στην τουρκολιβυκή συμφωνία και ενίσχυσε τη διεθνή αναγνώριση των ελληνικών θέσεων.
-
Η τεταμένη περίοδος του 2020-2021, με τις σειρές NAVTEX της Τουρκίας και τις κινήσεις του ερευνητικού πλοίου Oruc Reis στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Η ανακοίνωση της ΕΧΣΘΧ, αν και κυρίως τεχνοκρατικής φύσης, αποκτά διπλωματικό βάρος υπό το πρίσμα αυτών των εξελίξεων, καθώς διατυπώνει με θεσμικό και διαφανή τρόπο τη χωρική αντίληψη της Ελλάδας για τις θαλάσσιες ζώνες της, ενισχύοντας την επιχειρηματολογία της σε διεθνή φόρα και οργανισμούς.
Η ανακοίνωση του Τουρκικού ΥΠ.ΕΞ
Ορισμένες από τις περιοχές που προσδιορίζονται στο «Θαλάσιο Χωροταξικό Σχέδιο» (ΘΧΣ) που έχει δηλωθεί από την Ελλάδα στο πλαίσιο της νομοθεσίας της ΕΕ παραβιάζουν τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επαναλαμβάνουμε ότι οι μονομερείς ενέργειες και αξιώσεις της Ελλάδας δεν θα έχουν νομικές συνέπειες για την Τουρκία.
Υπενθυμίζουμε επίσης ότι πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος, ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών σε αυτές τις θάλασσες, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών θεμάτων.
Οι προαναφερθείσες ενέργειες και οι απόπειρες τετελεσμένων γεγονότων, όπως και στο παρελθόν, δεν θα έχουν καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία σήμερα ή στο μέλλον.
Η Τουρκία διατηρεί τη θέση της ότι πρέπει να υιοθετηθεί μια ειλικρινής και συνολική προσέγγιση για την επίλυση ζητημάτων βάσει του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας στο πλαίσιο της Διακήρυξης της Αθήνας για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, της 7ης Δεκεμβρίου 2023, η οποία αντανακλά το πνεύμα που και τα δύο μέρη θέλουν να διατηρήσουν στις τουρκοελληνικές σχέσεις.
Η Τουρκία θα υποβάλει το δικό της MSP στην UNESCO και στα αρμόδια όργανα των Ηνωμένων Εθνών.
