Του Σαρδόνιου
Η εικόνα μιας καλοκουρδισμένης μπετονιέρας ταιριάζει γάντι στη σημερινή κυβέρνηση: αντί να χτίζει το μέλλον, αναμιγνύει σκάνδαλα με ψέματα και τα τσιμεντώνει βαθιά, μακριά από το φως της δημοσιότητας.
Από το σκάνδαλο των υποκλοπών μέχρι την τραγωδία των Τεμπών και το φρέσκο σκάνδαλο στον ΟΠΕΚΕΠΕ, επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: αρχικά σοκ και οργή της κοινωνίας, έπειτα μια συντονισμένη επιχείρηση συγκάλυψης από την κυβερνητική μηχανή. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για συστηματική πρακτική. Κάθε φορά που αναδύεται η δυσοσμία ενός σκανδάλου, ο μηχανισμός συγκάλυψης – από πολιτικούς και επιχειρηματίες μέχρι ελεγχόμενα ΜΜΕ και στρατιές τρολ – πιάνει δουλειά. Το αποτέλεσμα; Οι ευθύνες θάβονται, η αλήθεια φιλτράρεται, και η κυβέρνηση συνεχίζει ατάραχη σαν να μην συμβαίνει τίποτα.
Η οργή του κόσμου πλέον ξεχειλίζει. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειονότητα των πολιτών πιστεύει πως η κυβέρνηση προσπαθεί να κουκουλώσει αυτά τα σκάνδαλα αντί να ρίξει άπλετο φως. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, 7 στους 10 Έλληνες (71,9%) θεωρούν πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιδίδεται σε συγκάλυψη στην υπόθεση των Τεμπών . Το αίσθημα ότι «τίποτα δεν θα αλλάξει, όλα θα θαφτούν» διαβρώνει την εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου. Ας δούμε πώς φτάσαμε εδώ, ανατρέχοντας στα τρία πιο κραυγαλέα παραδείγματα κυβερνητικής μπετονιέρας.
Το σκάνδαλο των υποκλοπών – μια θεσμική εκτροπή υπό διαρκή συγκάλυψη
Το σκάνδαλο των υποκλοπών ξέσπασε το 2022, όταν αποκαλύφθηκε ότι δημοσιογράφοι και πολιτικοί (όπως ο ευρωβουλευτής και νυν πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ν. Ανδρουλάκης) παρακολουθούνταν είτε με το κακόβουλο λογισμικό Predator είτε «νόμιμα» μέσω της ΕΥΠ. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχε θέσει την ΕΥΠ υπό την εποπτεία του, αλλά όταν έγινε γνωστή η υπόθεση, επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί. Παρά τις παραιτήσεις του ανιψιού του (Γρ. Δημητριάδη) και του διοικητή της ΕΥΠ, η κυβέρνηση κινήθηκε αστραπιαία για να περιορίσει τις αποκαλύψεις: η εξεταστική επιτροπή της Βουλής που συγκροτήθηκε ελέγχθηκε απόλυτα από την κυβερνητική πλειοψηφία, με αποτέλεσμα να μη κληθούν κρίσιμοι μάρτυρες και να μην αποδοθούν ευθύνες. Αντί για διαλεύκανση, είδαμε ένα θέατρο συγκάλυψης.
Τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα στη Δικαιοσύνη. Η δικαστική διερεύνηση του σκανδάλου κινήθηκε με ρυθμούς χελώνας και τελικά πριονίστηκε εκ των έσω. Ενώ δύο εισαγγελείς Πρωτοδικών ερευνούσαν σε βάθος την υπόθεση, ξαφνικά η προϊσταμένη Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, που είχε διοριστεί από την κυβέρνηση, απέσπασε τη δικογραφία και την ανέθεσε σε άλλον ανώτατο εισαγγελέα . Το αποτέλεσμα; Το περασμένο καλοκαίρι αρχειοθετήθηκε ό,τι αφορούσε την εμπλοκή της ΕΥΠ ή άλλων κρατικών αρχών, και παραπέμφθηκαν σε δίκη μονάχα τέσσερις ιδιώτες, για πλημμεληματικές παραβιάσεις απορρήτου δύο προσώπων (του δημοσιογράφου Θ. Κουκάκη και της επιχειρηματία Άρτεμις Σίφορντ) . Με άλλα λόγια, η υπόθεση συρρικνώθηκε τεχνητά σε δύο περιστατικά μόλυνσης τηλεφώνων, αποδίδοντας ευθύνες μόνο σε κάποιους ιδιώτες-τεχνικούς.
Οι αποκαλύψεις πως δεκάδες ακόμα πρόσωπα (τουλάχιστον 87 στόχοι) είχαν βρεθεί υπό παρακολούθηση μπήκαν στο συρτάρι. Ακόμα και οταν τεκμηριώθηκε ότι περίπου 30% των προσώπων που στοχοποιήθηκαν με Predator είχαν παρακολουθηθεί παράλληλα και με συμβατικές μεθόδους από την ΕΥΠ, το πόρισμα του αντεισαγγελέα Αρείου Πάγου κατέληξε ότι επρόκειτο απλώς για… σύμπτωση ! Έτσι, καμία σύνδεση δεν αναγνωρίστηκε επισήμως ανάμεσα στο Predator και στην κρατική υπηρεσία πληροφοριών, παρά το κραυγαλέο αυτονόητο. Όταν οι δύο εισαγγελείς που έκαναν την προκαταρκτική εξέταση ετοιμάζονταν να απαγγείλουν κατηγορίες στους πραγματικούς υπεύθυνους, απομακρύνθηκαν από την υπόθεση – μια πρωτοφανής κίνηση που ο δημοσιογράφος Θ. Κουκάκης κατήγγειλε ευθέως . Τελικά, απαλλάχθηκε όλο το πολιτικό σκέλος: κανείς από την κυβέρνηση ή την ΕΥΠ δεν λογοδότησε. Μόνο οι υπεύθυνοι των εταιριών που πούλησαν το λογισμικό βρέθηκαν κατηγορούμενοι, και αυτοί όχι για κατασκοπεία ή παραβίαση κρατικών μυστικών, αλλά για ένα ηπιότερο αδίκημα (παραβίαση ασφαλείας τηλεπικοινωνιών) που επιφέρει πολύ μικρότερες ποινές .
Δεν είναι υπερβολή να μιλάμε για διπλό σκάνδαλο: το ίδιο το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων και τη μετέπειτα συγκάλυψή του. «Τώρα έχουμε δύο σκάνδαλα: αυτό των παρακολουθήσεων και αυτό της συγκάλυψης της υπόθεσης» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Θανάσης Κουκάκης, ο δημοσιογράφος που πρώτος αποκάλυψε την υπόθεση . Οι υπεύθυνοι εκμεταλλεύτηκαν θεσμούς και νομικά παραθυράκια για να θάψουν την αλήθεια, βλάπτοντας σοβαρά το κράτος δικαίου. Όπως σημειώνει ο ίδιος, όταν η Δικαιοσύνη λειτουργεί με γνώμονα το πολιτικό συμφέρον και όχι την ανεξαρτησία της, τότε «η δικαιοσύνη εξαφανίζεται» . Πρόκειται για θεσμική εκτροπή που όμοιά της έχει να εμφανιστεί από την εποχή του ελληνικού Watergate.
Έγκλημα στα Τέμπη – από το ανθρώπινο λάθος στο επικοινωνιακό θάψιμο
Το πολύνεκρο δυστύχημα στα Τέμπη (28 Φεβρουαρίου 2023) συγκλόνισε την Ελλάδα και όλο τον κόσμο. Δύο τρένα συγκρούστηκαν μετωπικά, στοιχίζοντας τη ζωή σε 57 ανθρώπους – κυρίως νέα παιδιά – λόγω μιας σειράς εγκληματικών παραλείψεων στην ασφάλεια του σιδηροδρόμου. Οι αποκαλύψεις που ακολούθησαν έδειξαν ότι το δυστύχημα κάθε άλλο παρά «τραγικό ανθρώπινο λάθος» ήταν: ελλιπή συστήματα ασφαλείας, προειδοποιήσεις εργαζομένων που αγνοήθηκαν, ένας σταθμάρχης ακατάλληλα εκπαιδευμένος και διορισμένος με ρουσφέτι. Κι όμως, η πρώτη αντίδραση της κυβέρνησης ήταν να ρίξει όλο το φταίξιμο σε ένα πρόσωπο – τον σταθμάρχη – και να αποσιωπήσει τις δικές της ευθύνες. Ο τότε υπουργός Μεταφορών Κ. Αχ. Καραμανλής παραιτήθηκε “αναλαμβάνοντας την πολιτική ευθύνη”, μόνο για να είναι υποψήφιος βουλευτής λίγους μήνες μετά, προκαλώντας την κοινή γνώμη.
Σκηνή από το σημείο της σύγκρουσης στα Τέμπη: συνεργεία και γερανός επιχειρούν ανάμεσα στα συντρίμμια των βαγονιών. Το δυστύχημα ανέδειξε τραγικά κενά στην ασφάλεια των μεταφορών, ενώ η προσπάθεια συγκάλυψης που ακολούθησε πλήγωσε ακόμα περισσότερο την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Αυτό που εξόργισε περισσότερο την κοινωνία ήταν η επιχείρηση συγκάλυψης που ακολούθησε το δυστύχημα. Κυριολεκτικά και μεταφορικά, επιχειρήθηκε να «μπαζωθεί» ο τόπος της τραγωδίας: μέσα σε λίγες μέρες βαριά μηχανήματα έσπευσαν να καθαρίσουν τις ράγες, θάβοντας κάτω από μπάζα πιθανά στοιχεία για τις συνθήκες του δυστυχήματος . Παράλληλα, αξιωματούχοι είπαν ψέματα για κρίσιμες λεπτομέρειες – χαρακτηριστικά, απέκρυψαν αρχικά τι μετέφερε η εμπορική αμαξοστοιχία που συγκρούστηκε με το επιβατικό τρένο, πυροδοτώντας φήμες για εύφλεκτο φορτίο . Η κυβέρνηση έσπευσε να προστατεύσει τα υψηλόβαθμα στελέχη της από την κριτική, καλύπτοντας υπουργούς και διοικητές οργανισμών ώστε να μην αναδειχθούν οι δικές τους ευθύνες για το «μπάζωμα» (το θάψιμο δηλαδή των στοιχείων).
Δεν έφτανε μόνο αυτό ακολούθησε και μια νομότυπη συγκάλυψη στη Βουλή. Αντί για μια ανεξάρτητη έρευνα ή μια ουσιαστική εξεταστική επιτροπή, η κυβέρνηση πρότεινε μια προανακριτική επιτροπή-παρωδία με περιορισμένο αντικείμενο. Η ΝΔ χρησιμοποίησε την κοινοβουλευτική της πλειοψηφία για να παραπέμψει τον πρώην υπουργό Κ. Καραμανλή μόνο για πλημμέλημα παράβασης καθήκοντος, αγνοώντας τυχόν βαρύτερες ευθύνες ή ευθύνες άλλων προσώπων . «Πρόταση-πλυντήριο» τη χαρακτήρισε εύστοχα η αντιπολίτευση , καθώς στόχος ήταν να ξεπλυθεί ο ρόλος του υπουργού και να κλείσει γρήγορα η υπόθεση χωρίς βαθύτερες προεκτάσεις. Η αντιπολίτευση – σύσσωμη από ΣΥΡΙΖΑ μέχρι ΚΚΕ – αντέδρασε οργισμένα, καταγγέλλοντας προσπάθεια κουκουλώματος από πλευράς ΝΔ . Και πώς να μην αντιδράσει, όταν η κοινωνία βοά; Μετά τα δάκρυα και τα συλλαλητήρια, το 85% των πολιτών πιστεύει ότι η κυβέρνηση φέρει ευθύνη για τα Τέμπη, ενώ το 65% βλέπει ακόμα και ποινικές ευθύνες πολιτικών προσώπων στην τραγωδία . Η δε εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη τσαλακώθηκε: σχεδόν 60% δηλώνουν ότι δεν την εμπιστεύονται για να αποδώσει το δίκαιο.
Είναι σαφές γιατί. Οι πολίτες εισέπραξαν (ορθώς) ότι το κράτος προσπάθησε να υποβαθμίσει το έγκλημα. Αντί ειλικρίνειας και ανάληψης ευθυνών, είδαν επικοινωνιακή διαχείριση και μετακύλιση φταιξίματος. Η τραγωδία στα Τέμπη δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα πολύχρονων παραλείψεων – μετατράπηκε και σε τραγωδία της αλήθειας, με μια κυβέρνηση που φάνηκε πρόθυμη να θάψει στοιχεία και να θολώσει τα νερά για να διασωθεί πολιτικά. Δεν είναι περίεργο που οι οικογένειες των θυμάτων και μεγάλο μέρος της κοινωνίας συνεχίζουν να ζητούν “Δικαιοσύνη, όχι συγκάλυψη” στους δρόμους.
Σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ – «αρμέγοντας» επιδοτήσεις και θάβοντας τις αποδείξεις
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, πρόσφατα αποκαλύφθηκε ένα ακόμη σκάνδαλο, αυτή τη φορά στον χώρο των αγροτικών επιδοτήσεων. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ (Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων) βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα για κομπίνες εκατομμυρίων ευρώ με ψεύτικες δηλώσεις βοσκοτόπων. Επιτήδειοι εισέπρατταν επί χρόνια ευρωπαϊκές ενισχύσεις δηλώνοντας ως βοσκοτόπια εκτάσεις-«μαϊμού», ακόμα και σε αναδασωτέες περιοχές ή άλλους νομούς από εκείνους που βρίσκονταν τα ζώα. Πρόκειται πιθανώς για το μεγαλύτερο σκάνδαλο άμεσων ενισχύσεων που έχει γνωρίσει η χώρα . Όμως, το πιο εξοργιστικό είναι ότι η κυβέρνηση γνώριζε και, αντί να δράσει αμέσως, φρόντισε να κουκουλώσει την υπόθεση μέχρι να σκάσει δημοσίως.
Όπως αποκάλυψαν τα ρεπορτάζ, από τον Οκτώβριο του 2020 η ηγεσία του ΟΠΕΚΕΠΕ και όλοι οι αρμόδιοι υπουργοί της κυβέρνησης Μητσοτάκη – μέχρι και ο ίδιος ο πρωθυπουργός και το “επιτελικό κράτος” του – είχαν ενημέρωση για το πάρτι των παράνομων επιδοτήσεων . Κι όμως, επέλεξαν να μην κάνουν τίποτα. Ο ένας μετά τον άλλο, πέντε διαφορετικοί υπουργοί Αγροτικής Ανάπτυξης άλλαζαν προέδρους στον ΟΠΕΚΕΠΕ (έξι πρόεδροι από το 2019 ως σήμερα!) σε μια προσπάθεια είτε να ελέγχουν την κατάσταση είτε – όπως αποδεικνύεται εκ των υστέρων – να την συγκαλύπτουν. Ένας μόνο πρόεδρος, ο Γρηγόρης Βάρρας, τόλμησε να συμβάλει στην αποκάλυψη του σκανδάλου συνεργαζόμενος με ελεγκτές υπαλλήλους, και γι’ αυτό τιμωρήθηκε: ο τότε υπουργός (Μ. Βορίδης) τον ανάγκασε σε παραίτηση τον Νοέμβριο του 2020 . Με την απομάκρυνση όσων δεν συνέπλεαν, το κόλπο μπορούσε να συνεχιστεί αθόρυβα.
Η πλήρης αδράνεια συνεχίστηκε έως ότου η υπόθεση άρχισε να βγαίνει στη φόρα από ερευνητικά ρεπορτάζ και να προσελκύει την προσοχή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (European Public Prosecutor’s Office). Μπροστά στον κίνδυνο να εκτεθεί διεθνώς η χώρα για διασπάθιση ευρωπαϊκών κονδυλίων, η κυβέρνηση αντέδρασε σπασμωδικά: αντι για διαφάνεια, επέλεξε μια λύση που θυμίζει πονηρό τέχνασμα συγκάλυψης. Ανακοίνωσε εσπευσμένα την κατάργηση του ίδιου του ΟΠΕΚΕΠΕ (!) μέχρι το 2026, βαφτίζοντας τον οργανισμό «αμαρτωλό» που πρέπει να κλείσει . Με άλλα λόγια, αντί να τιμωρηθούν οι επίορκοι και να διορθωθούν οι μηχανισμοί ελέγχου, τιμωρείται… ο οργανισμός. Πρόκειται για κλασική τακτική αποπροσανατολισμού: θυσιάζεται ο ενδιάμεσος φορέας ώστε να σωθούν οι πραγματικοί υπεύθυνοι (που τον ήλεγχαν και τον κατηύθυναν).
Ταυτόχρονα, είδαμε και εδώ την ελληνική δικαιοσύνη να νίπτει τας χείρας της. Η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, αντί να συντονίσει μια σαρωτική έρευνα, δήλωσε… αναρμόδια και πέταξε το μπαλάκι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία . Σε ένα νομικό πρωτοφανές, ουσιαστικά είπε ότι από τη στιγμή που πρόκειται για ευρωπαϊκά κονδύλια, ας το χειριστούν οι Ευρωπαίοι – ενέργεια που θυμίζει τον Πόντιο Πιλάτο. Έτσι, η ελληνική δικαιοσύνη αποσύρεται από ενεργό ρόλο, παρακολουθώντας σαν θεατής μια υπόθεση που εξελίσσεται εντός των συνόρων μας. Όσο για την κυβερνητική ευθύνη, ούτε λόγος. Οι υπουργοί που επί τρία χρόνια έκαναν τα στραβά μάτια στο πάρτι των «μαϊμού» βοσκοτόπων δεν έχουν δώσει καμία εξήγηση. Αν δεν υπήρχαν οι αποκαλύψεις στον Τύπο και η πίεση από τις Βρυξέλλες, πιθανότατα το σκάνδαλο θα συνεχιζόταν επ’ αόριστον. Και τώρα που αποκαλύφθηκε, η αγωνία του κυβερνητικού μηχανισμού είναι πώς θα περιοριστεί η ζημιά επικοινωνιακά – όχι πώς θα αποδοθεί δικαιοσύνη και θα επιστραφούν τα κλεμμένα χρήματα στο δημόσιο ταμείο.
Καλοκουρδισμένη μηχανή προπαγάνδας και συμφερόντων
Τα παραπάνω δεν θα μπορούσαν να έχουν συμβεί εάν δεν λειτουργούσε υπερωρίες ένας ολόκληρος μηχανισμός προπαγάνδας και συγκάλυψης που έχει εγκαθιδρύσει η κυβέρνηση. Πρόκειται για ένα πλέγμα επιχειρηματικών συμφερόντων, ελεγχόμενων ΜΜΕ και οργανωμένων ομάδων στα social media, που σε αγαστή συνεργασία φιλτράρουν την αλήθεια και κατασκευάζουν ένα βολικό αφήγημα υπέρ της κυβερνητικής εξουσίας. Αυτός ο μηχανισμός, καλοκουρδισμένος σαν ελβετικό ρολόι, εξουδετερώνει κάθε εστία αντίστασης: είτε είναι πολιτικοί αντίπαλοι, είτε αποκαλυπτικοί δημοσιογράφοι, είτε απλοί πολίτες που διαμαρτύρονται. Ας δούμε τα βασικά γρανάζια του:
• Εξυπηρέτηση επιχειρηματικών συμφερόντων: Η κυβέρνηση της ΝΔ έχει κατηγορηθεί ανοιχτά για στενές σχέσεις με οικονομικούς «νταβατζήδες» και ολιγάρχες. Μεγάλα έργα και προμήθειες απονέμονται σε ημέτερους, κανάλια χρηματοδότησης (βλέπε διανομή κρατικής διαφήμισης) ευνοούν συγκεκριμένους επιχειρηματίες, και σε αντάλλαγμα εξασφαλίζεται η πολιτική στήριξη και σιωπή τους. Στην περίπτωση των Τεμπών, για παράδειγμα, είχαν καταγγελθεί διαχρονικά ελλείψεις στα συστήματα ασφαλείας από εργαζόμενους – όμως οι συμβάσεις αναβάθμισης του σιδηροδρομικού δικτύου καρκινοβατούσαν, ίσως γιατί κανείς δεν ήθελε να στενοχωρήσει ανάδοχες εταιρείες ή να παραδεχτεί αστοχίες. Αντίστοιχα, στο σκάνδαλο των υποκλοπών, εμφανίστηκαν εταιρείες-«φαντάσματα» με ισχυρές διασυνδέσεις να πουλούν το Predator, χωρίς ποτέ να μάθουμε ποιοι πραγματικά ωφελήθηκαν οικονομικά – η συγκάλυψη τούς προστάτευσε.
• Ελεγχόμενα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης: Η Ελλάδα επί κυβέρνησης Μητσοτάκη βρίσκεται στον πάτο της Ευρώπης σε ό,τι αφορά την ελευθερία του Τύπου . Δεν το λέει η αντιπολίτευση, το λέει η διεθνής οργάνωση Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα. Ο λόγος; Η κυβέρνηση κατάφερε να “αλώσει” μεγάλο μέρος των ελληνικών ΜΜΕ με έναν συνδυασμό χρηματοδότησης και ελέγχου. Η περιβόητη «λίστα Πέτσα» το 2020 (κρατικές επιδοτήσεις σε ΜΜΕ για την καμπάνια COVID) έδειξε ξεκάθαρα την τάση: όποιο μέσο στηρίζει την κυβέρνηση επιβραβεύεται πλουσιοπάροχα, όποιο την ελέγχει οικονομικά στραγγαλίζεται. Παράλληλα, η δημόσια ραδιοτηλεόραση (ΕΡΤ) και το εθνικό πρακτορείο ειδήσεων μετατράπηκαν ευθέως σε φερέφωνα της κυβέρνησης, περνώντας υπό τον άμεσο έλεγχο του πρωθυπουργικού γραφείου από την πρώτη κιόλας μέρα της διακυβέρνησης ΝΔ. Αποκαλυπτικά είναι τα όσα λέει ο ευρωβουλευτής (και διαγραφείς από τη ΝΔ) Γιώργος Κύρτσος: «Συμπληρώσαμε τετραετία κυβερνητικού ελέγχου των ΜΜΕ με αποτέλεσμα να πέφτει συνεχώς το επίπεδο της Δημοκρατίας και να ενισχύεται η διαφθορά!» . Πράγματι, η διαπλοκή πολιτικής εξουσίας και μιντιακών αρχόντων έχει πιάσει τέτοιο βαθμό, που η χώρα μας αξιολογείται πια χειρότερα και από την Ουγγαρία του Όρμπαν στα θέματα ελευθερίας του Τύπου . Με τέτοια ΜΜΕ, δεν προκαλεί έκπληξη που σημαντικά σκάνδαλα “θάβονται” ή ωραιοποιούνται: για μεγάλο διάστημα οι αποκαλύψεις για το Predator εμφανίζονταν μονάχα σε ανεξάρτητα μέσα, ενώ τα μεγάλα κανάλια σφύριζαν αδιάφορα.
• Ομάδες «αλήθειας» στα social media: Η προπαγάνδα της κυβέρνησης απλώνεται και στο διαδίκτυο. Δεν μιλάμε για αυθόρμητους υποστηρικτές – μιλάμε για επαγγελματικούς μηχανισμούς τρολ. Έχει αποκαλυφθεί (μέσω έρευνας του inside story) ότι μια ολόκληρη ομάδα, η αποκαλούμενη “Ομάδα Αλήθειας”, χρηματοδοτείται έμμεσα από το κυβερνών κόμμα για να προωθεί τη «γραμμή» στα κοινωνικά δίκτυα . Η εταιρεία επικοινωνίας Blue Skies Μονοπρόσωπη Α.Ε., που ανήκει σε φίλα διακείμενους επιχειρηματίες, απασχολεί από το 2018 στελέχη της ΝΔ και ειδικούς των social media, μεταξύ των οποίων και τους βασικούς συντονιστές της «Ομάδας Αλήθειας» . Με δεκάδες μέλη και εκατοντάδες ψεύτικους λογαριασμούς, αυτά τα πληρωμένα τρολ κατακλύζουν το ελληνικό Twitter, Facebook κλπ., διαστρεβλώνοντας την ατζέντα: προωθούν hashtags υπέρ της κυβέρνησης, επιτίθενται χυδαία σε δημοσιογράφους και αντιπολιτευόμενους χρήστες, διαδίδουν fake news που εξυπηρετούν την εξουσία. Ό,τι δεν προλαβαίνουν να κάνουν τα κανάλια, το κάνουν οι στρατιές των bots και των τρολ. Πρόκειται για πρωτοφανή υπονόμευση του δημόσιου διαλόγου. Οι πολίτες συχνά βλέπουν “στημένες” αντιδράσεις στα social media και μια εικόνα πλασματικής αποδοχής των κυβερνητικών αφηγήσεων, ενώ η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.
Το συνολικό αυτό σύστημα απέχει παρασάγγας από την πατριωτική παράδοση της παράταξης της Νέας Δημοκρατίας. Η ιστορική κεντροδεξιά παράταξη στην Ελλάδα διακήρυττε πάντοτε τον πατριωτισμό, την πίστη σε πατρίδα-θρησκεία-οικογένεια, την προσήλωση στην ασφάλεια και τη νομιμότητα. Πώς συμβιβάζεται αυτό με μια κυβέρνηση που υπονομεύει τους ίδιους τους θεσμούς του κράτους για να διατηρηθεί στην εξουσία; Που συμμαχεί με οικονομικά συμφέροντα εις βάρος του λαού; Που αφήνει τα σύνορα της χώρας διάτρητα – όχι από μετανάστες, αλλά από ξένο κακόβουλο λογισμικό στα τηλέφωνα υπουργών και αξιωματικών; Που απαξιώνει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και της ενημέρωσης, δηλαδή δύο βασικούς πυλώνες της δημοκρατικής μας κυριαρχίας; Αυτό το “επιτελικό κράτος” περισσότερο θυμίζει καθεστώς που ενδιαφέρεται μόνο για την εικόνα και την καρέκλα, παρά κυβέρνηση μιας περήφανης δημοκρατικής πατρίδας. Οι ίδιοι οι παραδοσιακοί ψηφοφόροι της ΝΔ – πολλοί εκ των οποίων τιμούν τις έννοιες της πατρίδας και της νομιμότητας – νιώθουν προδομένοι βλέποντας το κόμμα τους να εκφυλίζεται σε μηχανισμό συγκάλυψης και εξυπηρέτησης ισχυρών.
Επίλογος: Από το τσιμέντο στη διαφάνεια;
«Αυτό δεν είναι κυβέρνηση, είναι μπετονιέρα». Η φράση αυτή συνοψίζει γλαφυρά μια θητεία όπου, αντί να χτιστεί κάτι θετικό, χτίστηκαν τοίχοι γύρω από την αλήθεια. Η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη έδειξε πως διαθέτει αντανακλαστικά – όχι όμως για να προστατεύσει τον λαό, αλλά για να προστατεύσει τον εαυτό της από τον λαό. Σε κάθε κρίση ή σκάνδαλο, το πρώτο της μέλημα ήταν: “Πώς θα ελέγξουμε το narrativο; Πώς θα περιορίσουμε τη ζημιά;”. Έτσι κινητοποιήθηκε ο κομματικός και κρατικός μηχανισμός, όχι για την εξιχνίαση αλλά για την εξαφάνιση στοιχείων, την απαξίωση μαρτύρων, την μετακύλιση ευθυνών, τη χειραγώγηση της πληροφόρησης.
Όμως, όσο και αν το τσιμέντο σκεπάζει προσωρινά την αλήθεια, οι ρωγμές είναι ήδη ορατές. Η κοινωνία έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται το μέγεθος της κοροϊδίας. Κάθε νέα απόπειρα συγκάλυψης απλώς επιβεβαιώνει την προηγούμενη, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο κύμα απαξίωσης της πολιτικής και των θεσμών. Κι αυτό είναι το πιο ανησυχητικό: όταν οι πολίτες πάψουν να πιστεύουν ότι μπορεί να υπάρξει κάθαρση, θολώνει ο ορίζοντας της δημοκρατίας μας.
Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από μπετονιέρες που θάβουν σκάνδαλα – έχει ανάγκη από εκσκαφείς της αλήθειας. Χρειάζεται ηγεσίες που θα βγάζουν τα σκουπίδια στο φως του ήλιου, όχι που θα τα κρύβουν κάτω από το χαλί. Η διαφάνεια, η λογοδοσία, η ελευθεροτυπία και η ανεξαρτησία των θεσμών δεν είναι πολυτέλειες ή “πολιτικά ορθές” έννοιες∙ είναι οι θεμέλιοι λίθοι μιας ευνομούμενης, πατριωτικής πολιτείας. Γιατί πατριωτισμός σημαίνει πρώτα απ’ όλα να υπηρετείς τον λαό και το δίκαιο, όχι να υπηρετείς την πάρτη σου και τους κολλητούς σου.
Αργά ή γρήγορα, το τσιμέντο θα ραγίσει. Και τότε, όλα όσα προσπάθησαν να κρύψουν θα βγουν στην επιφάνεια – είτε μέσω διεθνών οργανισμών, είτε μέσω αδέσμευτων φωνών, είτε μέσω της ίδιας της λαϊκής αγανάκτησης. Η πρόκληση για την ελληνική κοινωνία είναι να απαιτήσει εδώ και τώρα ένα κράτος που δεν θα χρειάζεται μπετονιέρες, αλλά μεγάλους καθρέφτες. Ένα κράτος που θα κοιτάζεται σε αυτούς τους καθρέφτες χωρίς ντροπή, επειδή δεν θα έχει τίποτα να κρύψει.
Ψευδώνυμο αρθρογράφου: Σαρδόνιος
