Ένα εντυπωσιακό άλμα στην εξερεύνηση του σύμπαντος πραγματοποίησε το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb (JWST), το οποίο εντόπισε τον πιο αρχαίο και απομακρυσμένο γαλαξία που έχει παρατηρηθεί ποτέ.
Ο νέος γαλαξίας, με την ονομασία MoM z14, χρονολογείται μόλις 280 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, κάνοντάς τον το πιο μακρινό αντικείμενο που έχει καταγράψει μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα.
Το επίτευγμα χαρακτηρίστηκε από την επιστημονική ομάδα ως «κοσμικό θαύμα», καθώς ξεπερνά κάθε προηγούμενο ρεκόρ και προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τα πρώτα στάδια σχηματισμού των γαλαξιών. Η συγκεκριμένη ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο αποστολής της NASA, με το τηλεσκόπιο αξίας 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων να επιβεβαιώνει για ακόμη μια φορά τον πρωτοποριακό του ρόλο στην εξερεύνηση του πρώιμου σύμπαντος.
Μετατόπιση προς το ερυθρό και το ρεκόρ του z = 14,44
Ο MoM z14 εντοπίστηκε χάρη στην παρατήρηση της υψηλής μετατόπισης προς το ερυθρό – ένα φαινόμενο που δείχνει πόσο απομακρυσμένο είναι ένα κοσμικό αντικείμενο λόγω της διαστολής του σύμπαντος. Η νέα τιμή z = 14,44 ξεπερνά τον προηγούμενο κάτοχο του ρεκόρ, τον γαλαξία JADES-GS-z14-0, που είχε καταγραφεί στα 300 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, με μετατόπιση z = 14,32.
«Αυτή είναι η πιο μακρινή και αρχαία κοσμική δομή που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα», δήλωσε στο Space.com ο καθηγητής Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Yale, Pieter van Dokkum, μέλος της ερευνητικής ομάδας. «Βρισκόμαστε πια εντυπωσιακά κοντά στην εποχή που γεννήθηκε το σύμπαν».
Μια νέα εποχή στην κατανόηση του πρώιμου σύμπαντος
Ο γαλαξίας MoM z14 φαίνεται να είναι περίπου 50 φορές μικρότερος από τον Γαλαξία μας, ωστόσο παρουσιάζει εξαιρετικά ενεργή αστρική δραστηριότητα. Οι παρατηρήσεις κατέγραψαν γραμμές εκπομπής στοιχείων όπως άζωτο και άνθρακας, κάτι που αποδεικνύει ότι ο γαλαξίας είχε ήδη ξεκινήσει να «ωριμάζει» χημικά, παρά τη νεαρή του ηλικία.
«Η παρουσία βαρέων στοιχείων υποδεικνύει ότι το MoM z14 δεν είναι ο πρώτος γαλαξίας που δημιουργήθηκε, αλλά ίσως ανήκει στην πρώτη γενιά “κανονικών” γαλαξιών», σημείωσε ο van Dokkum. «Πρόκειται για γαλαξίες που έχουν ήδη περάσει φάσεις σχηματισμού άστρων και εμπλουτισμού με πιο πολύπλοκα στοιχεία, πέρα από το υδρογόνο και το ήλιο».
Η επιστημονική κοινότητα αιφνιδιάστηκε από την ανακάλυψη. Όπως εξηγεί ο van Dokkum, το JWST έχει ήδη εντοπίσει πάνω από 100 φωτεινούς γαλαξίες στο πρώιμο σύμπαν, αριθμός πολύ μεγαλύτερος από ό,τι είχαν προβλέψει οι προϋπάρχουσες θεωρίες. Το γεγονός αυτό γεννά νέα ερωτήματα για το πόσο γρήγορα εξελίχθηκε η κοσμική δομή μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.
Ο εντοπισμός του MoM z14 δεν αποτελεί το τέλος αλλά ίσως την αρχή μιας νέας εποχής στην αστροφυσική. Ο van Dokkum εκτιμά ότι το JWST μπορεί σύντομα να ξεπεράσει και το φράγμα του z = 15 ή και του z = 16, ανοίγοντας τον δρόμο για την παρατήρηση των πρώτων γαλαξιών που εμφανίστηκαν στο σύμπαν.
Η ομάδα, με επικεφαλής τον Rohan Naidu του Ινστιτούτου Kavli στο MIT, εργάζεται ήδη για την επιβεβαίωση και μελέτη περισσότερων «υποψήφιων» γαλαξιών από την αρχή του χρόνου.
«Όλοι ελπίζουμε σε ένα επιστημονικό “θαύμα” σε τέτοιες αποστολές», είπε ο van Dokkum. «Αυτή τη φορά το θαύμα ήρθε – και ήταν πολύ πιο εντυπωσιακό απ’ όσο περιμέναμε».
