Μια από τις πιο σημαντικές σελίδες στην ιστορία του σύγχρονου Πολεμικού Ναυτικού γράφεται με την άφιξη των ιταλικών φρεγατών FREMM, γνωστών και ως Bergamini.
Πρόκειται για πλοία πολλαπλών ρόλων που ήρθαν στη ζωή χάρη στη συνεργασία δύο ευρωπαϊκών κολοσσών, της γαλλικής Naval Group και της ιταλικής Fincantieri, με στόχο να αντικαταστήσουν παλιότερες μονάδες στους στόλους των δύο χωρών. Το πρόγραμμα ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 και εξελίχθηκε σε μια από τις πιο επιτυχημένες ναυπηγικές συνεργασίες των τελευταίων δεκαετιών.
Η ιταλική εκδοχή της FREMM
Στην Ιταλία, η κλάση FREMM-IT αριθμεί συνολικά δέκα σκάφη: τέσσερα στην ανθυποβρυχιακή διαμόρφωση (ASW) και έξι γενικών καθηκόντων (GP). Το συνολικό κόστος του προγράμματος έφτασε περίπου τα 5,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Κάθε φρεγάτα έχει μήκος 144,6 μέτρα, πλάτος σχεδόν 20 μέτρα και πλήρες εκτόπισμα που αγγίζει τους 6.700 τόνους. Η μέγιστη ταχύτητα φτάνει τους 30 κόμβους, ενώ η αυτονομία της ξεπερνά τα 6.800 ναυτικά μίλια με ταχύτητα πλεύσης 15 κόμβων – νούμερα που της επιτρέπουν να επιχειρεί για μεγάλα διαστήματα μακριά από τη βάση της.
Η καρδιά του προωστήριου συστήματος βασίζεται σε διάταξη CODLAG. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το πλοίο διαθέτει έναν αεριοστρόβιλο LM2500+G4 των General Electric/Avio, ισχύος 32 MW – τον ίδιο τύπο που χρησιμοποιούν και οι ελληνικές ΜΕΚΟ 200ΗΝ, γεγονός που απλοποιεί σημαντικά τη συντήρηση και την εκπαίδευση των μηχανικών μας. Για χαμηλές ταχύτητες και αθόρυβη πλεύση, δύο ηλεκτρικοί κινητήρες της Jeumont Electric των 2,5 MW ο καθένας αναλαμβάνουν την πρόωση, τροφοδοτούμενοι από τέσσερις γεννήτριες ντίζελ Isotta Fraschini V1716 T2ME, 16 κυλίνδρων σε διάταξη V, που παράγουν συνολική ηλεκτρική ισχύ περίπου 6,72 MW. Το σύστημα αυτό εξασφαλίζει εξαιρετικά χαμηλό θόρυβο, κάτι που κάνει τεράστια διαφορά στις ανθυποβρυχιακές αποστολές. Αξίζει να σημειωθεί πως δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στο προωστήριο ανάμεσα στις εκδόσεις ASW και GP – και οι δύο μοιράζονται την ίδια διάταξη για μέγιστη επιχειρησιακή ευελιξία.
Πώς έφτασε η συμφωνία στην Ελλάδα
Η ευκαιρία για το Πολεμικό Ναυτικό προέκυψε σχεδόν αναπάντεχα. Η ίδια η Fincantieri εντόπισε το άνοιγμα και η ελληνική πλευρά κινήθηκε γρήγορα. Τον Σεπτέμβριο του 2025 υπογράφηκε διακρατική συμφωνία Ελλάδας-Ιταλίας για την αγορά δύο φρεγατών που ήδη επιχειρούν στο ιταλικό ναυτικό: πρόκειται για τις ITS Carlo Bergamini (F590) και ITS Virginio Fasan (F591). Το τίμημα για τα δύο πλοία ανέρχεται σε περίπου 700 εκατομμύρια δολάρια, με παραδόσεις το 2028 και το 2029 αντίστοιχα.
Τα σκάφη θα ενταχθούν στον ελληνικό στόλο με ελάχιστες τροποποιήσεις, διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό την ιταλική τους διαμόρφωση, προσαρμοσμένα φυσικά στα ελληνικά επιχειρησιακά πρότυπα. Και η ιστορία δεν σταματά εδώ: το επόμενο βήμα είναι η απόκτηση δύο ακόμη μονάδων, των ITS Carlo Margottini (F592) και ITS Luigi Rizzo (F595), ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε τέσσερις φρεγάτες υψηλών ικανοτήτων.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να κλείσει μια περίοδο αναζήτησης λύσεων που δεν είχαν καρποφορήσει στο παρελθόν, ενώ συμπληρώνει ιδανικά την προμήθεια των γαλλικών φρεγατών Belharra. Οι FREMM-IT είναι σχεδιασμένες για τα πάντα: από επιτήρηση ανοιχτής θάλασσας μέχρι πλήρη συμμετοχή σε συμμαχικές επιχειρήσεις υψηλής έντασης. Το σκάφος διαθέτει χαμηλή υπογραφή ραντάρ χάρη στη σχεδίαση και τα υλικά του, ενώ μπορεί να φιλοξενήσει δύο ελικόπτερα MH-60R Romeo.
Σε ό,τι αφορά τον οπλισμό, στην ελληνική υπηρεσία οι ιταλικοί πύραυλοι Marte θα δώσουν τη θέση τους στους γνώριμους MM40 Exocet Block 3c, πιθανότατα από τα υπάρχοντα αποθέματα του Πολεμικού Ναυτικού. Η επιλογή βασίστηκε τόσο στη συμβατότητα με τα συστήματα που ήδη χρησιμοποιούμε όσο και στο χαμηλότερο κόστος σε σχέση με νεότερες εναλλακτικές. Παράλληλα, όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν ότι στο μέλλον τα πλοία θα εξοπλιστούν με επιπλέον εκτοξευτές SYLVER A50 ή A70, αυξάνοντας σημαντικά τη δυνατότητα φόρτωσης πυραύλων Aster για ισχυρότερη αεράμυνα περιοχής.
Οι δύο πρώτες φρεγάτες που παραλαμβάνουμε είναι μία GP και μία ASW αντίστοιχα, δίνοντας στο Πολεμικό Ναυτικό άμεση ενίσχυση τόσο σε ικανότητα κρούσης όσο και σε ανθυποβρυχιακό πόλεμο. Η εκπαίδευση των πρώτων πληρωμάτων θα γίνει σε στενή συνεργασία με την Ιταλία, με χρήση προσομοιωτών και κοινές ασκήσεις. Σε βάθος χρόνου, η συμφωνία αυτή χτίζει μια νέα σχέση στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες, με προοπτική ανταλλαγής τεχνογνωσίας και κοινών αποστολών στη Μεσόγειο.
Οι δύο παραλλαγές: ASW και GP
Η κλάση FREMM-IT χωρίζεται σε δύο κύριες εκδόσεις και η διαφορά τους ξεκινά από τον ίδιο τον σχεδιασμό. Η ASW είναι προσανατολισμένη στο κυνήγι υποβρυχίων, με ενισχυμένη ηχομόνωση, ακόμα πιο αθόρυβη πρόωση και ειδικά διαμορφωμένους χώρους για τον σόναρ εξοπλισμό της. Η GP από την άλλη δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα όπλα κρούσης επιφανείας. Και οι δύο μοιράζονται την ίδια βασική πλατφόρμα, όμως η ASW φιλοξενεί συνολικά 201 άτομα (με 133 βασικό πλήρωμα), ενώ η GP 199 άτομα (131 βασικό). Συγκριτικά με τις φρεγάτες που υπηρετούν σήμερα στο Πολεμικό Ναυτικό, οι ανάγκες σε προσωπικό είναι σημαντικά μικρότερες.
Στην ASW, ο πρωταγωνιστής είναι το συρόμενο σόναρ CAPTAS-4 της Thales και το σταθερό UMS 4110 CL. Ο οπλισμός περιλαμβάνει τέσσερις εκτοξευτές MILAS για ανθυποβρυχιακούς πυραύλους βεληνεκούς 30 χιλιομέτρων και δύο τριπλούς σωλήνες για τορπίλες MU90. Δύο πυροβόλα Strales των 76mm/62 (ένα στην πλώρη, ένα πάνω από το υπόστεγο) παρέχουν αντιαεροπορική κάλυψη και άμυνα επιφανείας, με δυνατότητα καθοδηγούμενων βλημάτων. Από το 2017 έχουν προστεθεί και δύο συστήματα SITEP MASS CS-424 για άμυνα κατά τορπιλών.
Η GP παραλλαγή είναι ρυθμισμένη για κρούση. Διαθέτει οκτώ εκτοξευτές Teseo Mk2/A με πυραύλους εμβέλειας 180 χιλιομέτρων. Οπτικά ξεχωρίζει από το μεγάλο πυροβόλο των 127mm/64 Vulcano στην πλώρη, ικανό να πλήξει στόχους μέχρι και 100 χιλιόμετρα μακριά με βλήματα καθοδήγησης GPS, ενώ πίσω φέρει ένα Strales 76mm/62. Αν και το CAPTAS-4 δεν ανήκει στον βασικό εξοπλισμό της GP, στην περίπτωση του ελληνικού στόλου όλες οι φρεγάτες θα το παραλάβουν – ακριβώς όπως έγινε και με τις αιγυπτιακές GP-e. Αυτό σημαίνει πως ακόμα και οι GP θα έχουν εξίσου ισχυρή ανθυποβρυχιακή ικανότητα. Επιπλέον, η GP φέρει μεγαλύτερο σκάφος RHIB 11 μέτρων στο πίσω μέρος για επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων, καθώς και δύο τηλεχειριζόμενα συστήματα 25mm της OTO Melara για κοντινή άμυνα.
Και οι δύο εκδόσεις είναι οπλισμένες με 16 κελιά SYLVER A50 για πυραύλους Aster 15/30, με τον Aster 30 να φτάνει σε εμβέλεια τα 120 χιλιόμετρα.
Η ηλεκτρονική καρδιά του πλοίου
Τα ηλεκτρονικά συστήματα των FREMM-IT είναι αυτά που πραγματικά τις βάζουν σε άλλη κατηγορία. Στον πυρήνα βρίσκεται το ραντάρ Leonardo Kronos Grand Naval, ένα πολυλειτουργικό τρισδιάστατο ραντάρ AESA που λειτουργεί στην C-band. Χρησιμοποιεί τεχνολογία αρσενικούχου γαλλίου (GaAs) με χιλιάδες στοιχεία εκπομπής/λήψης, επιτρέποντας ταυτόχρονη ανίχνευση και παρακολούθηση εκατοντάδων στόχων. Καλύπτει 360 μοίρες μέσα από τέσσερα πλευρικά πάνελ και μπορεί να εντοπίσει στόχους stealth σε απόσταση άνω των 400 χιλιομέτρων, με ισχυρή ικανότητα αντίστασης σε ηλεκτρονικές παρεμβολές (ECCM). Το Kronos συνεργάζεται άμεσα με το σύστημα SAAM-ESD για την καθοδήγηση των Aster, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα πάνω από 1.000 ίχνη.
Σε σύγκριση με παλαιότερα ραντάρ PESA όπως το EMPAR ή το γαλλικό HERACLES, η διαφορά είναι ουσιαστική: το Kronos προσφέρει μεγαλύτερη πιθανότητα εντοπισμού και πολύ πιο γρήγορη ενημέρωση της τακτικής εικόνας – κρίσιμο πλεονέκτημα σε επιχειρήσεις υψηλής έντασης. Τη λειτουργία συμπληρώνουν ένα ραντάρ επιφανείας RAN-30X/I για εντοπισμό πέρα από τον ορίζοντα και ένα SPS-732 X-band για χαμηλά ιπτάμενους στόχους, με δυνατότητα LPI που το καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστεί από αεροσκάφη ή πυραύλους.
Στον ηλεκτρονικό πόλεμο, το σύστημα MM/SMQ-765 της ELT Elettronica ανεβάζει τον πήχη. Καλύπτει φάσμα 0,5-40 GHz (την ώρα που το αντίστοιχο γαλλικό των FDI περιορίζεται στα 2-20 GHz), ανιχνεύοντας ραντάρ και επικοινωνίες, ταξινομώντας απειλές αυτόματα και προσδιορίζοντας την κατεύθυνση προέλευσής τους με απόκλιση μόλις μίας μοίρας. Το ECM Nettuno 4100-JASS αναλαμβάνει ενεργητικές παρεμβολές με ψηφιακά μοτίβα, ενώ ο παρεμβολέας ZeuS στις νεότερες εκδόσεις ενσωματώνει τεχνολογία DRFM για παραγωγή ψευδών σημάτων.
Ένα ακόμα σημείο όπου οι FREMM-IT υπερέχουν έναντι των γαλλικών FDI είναι το παθητικό σύστημα IRST SASS. Πρόκειται για έναν αισθητήρα που μπορεί να εντοπίζει θερμικές υπογραφές σε απόσταση 20 χιλιομέτρων χωρίς να εκπέμπει τίποτα – απόλυτα παθητικά, χωρίς καμία προειδοποίηση για τον αντίπαλο. Το πλοίο διαθέτει επίσης εκτοξευτές αντιμέτρων SCLAR-H (ή ODLS-20 από την 7η μονάδα και μετά) και το σύστημα SLAT για άμυνα κατά τορπιλών με παρεμβολείς C-310. Στην ελληνική έκδοση, θα ενσωματωθεί επιπλέον το σύστημα αντι-drone «Κένταυρος» της ΕΑΒ, σχεδιασμένο για την αντιμετώπιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Τέλος, ο εγκέφαλος του πλοίου είναι το σύστημα διαχείρισης μάχης ATHENA (Architecture & Technologies Handling Electronic Naval Applications) της Leonardo. Το ATHENA ενοποιεί τα δεδομένα από όλους τους αισθητήρες και τα παρουσιάζει σε 21 πολυλειτουργικές κονσόλες με τρεις οθόνες η καθεμία. Από αυτές, οι 17 βρίσκονται στον κεντρικό χώρο ελέγχου, δύο σε εφεδρικό σημείο –διπλό κέντρο επιχειρήσεων, δηλαδή, για περίπτωση πλήγματος στο κύριο–, μία στη γέφυρα και μία σε δωμάτιο σχεδιασμού επιχειρήσεων. Με τον τρόπο αυτό, το πλήρωμα έχει πλήρη εικόνα του πεδίου της μάχης, ανεξαρτήτως συνθηκών.
