Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Το πρόγραμμα «Ελλάδα 2.0» υποσχέθηκε εκσυγχρονισμό και διαφάνεια. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι κυριάρχησαν οι απευθείας αναθέσεις, η αδιαφάνεια και η εξυπηρέτηση ημετέρων.
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσε τη μεγάλη ελπίδα για τη μεταρρυθμιστική επανεκκίνηση της χώρας μετά την πανδημία. Όμως, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) και το Ελεγκτικό Συνέδριο, η πλειονότητα των δημόσιων συμβάσεων που χρηματοδοτήθηκαν μέσω του «Ελλάδα 2.0» δόθηκαν χωρίς διαγωνισμό, με απευθείας αναθέσεις. Το ποσοστό τους άγγιξε το 76,7% μόνο για το 2024. Πρόκειται για ένα καθεστώς διαχείρισης που γεννά ερωτήματα για την αποδοτικότητα, την αξιοκρατία και τη διαφάνεια.
Αποτελεί πολιτική καραμπόλα να ονομάζεται «επιτελικό κράτος» μια διοίκηση που συνεχίζει να λειτουργεί με πρακτικές κομματικού πελατειασμού και θεσμικής αδιαφάνειας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τη διαχείριση τεράστιων ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ:
Το 76,7% των δημοσίων συμβάσεων το 2024 πραγματοποιήθηκε με απευθείας αναθέσεις, χωρίς καμία διαγωνιστική διαδικασία, με βάση τα στοιχεία από το κεντρικό ηλεκτρονικό μητρώο δημοσίων συμβάσεων (μπορείτε να δείτε τα στοιχεία εδώ).
Αντίστοιχα, το ελεγκτικό συνέδριο, σε έκθεσή του για την εκτέλεση του προϋπολογισμού και την τήρηση της δημοσιονομικής νομιμότητας, αναφέρεται σε «φάμπρικα αναθέσεων» και επισημαίνει σοβαρές παρατυπίες στη τεμαχισμένη εκτέλεση έργων κάτω των 30.000 ευρώ, ώστε να παρακάμπτονται οι προβλεπόμενοι διαγωνισμοί:
-
Το 2024 καταγράφηκαν απευθείας αναθέσεις ύψους 2,5 δισ. ευρώ, ελαφρώς μειωμένες από τα 2,6 δισ. του 2023.
-
Για την περίοδο 2020–2022, οι απευθείας αναθέσεις έφτασαν συνολικά τα 6,5 δισ. ευρώ.
-
Συνολικά, με τις κλειστές διαδικασίες και διαπραγματεύσεις χωρίς δημοσίευση, εκτιμάται ότι η ύποπτη διαχείριση ξεπέρασε τα 20 δισ. ευρώ, με βάση τα στοιχεία από την έκθεση του ελεγκτικού συνεδρίου, για το έτος 2024 (μπορείτε να δείτε τα στοιχεία εδώ).
Το πρόβλημα του τεμαχισμού έργων
Πολλά έργα κόβονται τεχνητά σε μικρά ποσά, κάτω των 30.000€, ώστε να αποφεύγεται η διαγωνιστική διαδικασία. Η πρακτική αυτή, παράνομη και αντιθεσμική, επιτρέπει στις υπηρεσίες να «σπρώχνουν» έργα προς προνομιακούς συνεργάτες, δίχως έλεγχο, δίχως λογοδοσία.
Επίσης, στο όνομα της «πράσινης ανάπτυξης», παρατηρείται μια ανησυχητική τάση αδειοδότησης μεγάλων ενεργειακών έργων σε προστατευόμενες περιοχές Natura, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον Έβρο, όπου έργα χωροθετούνται ακόμα και σε καμένες εκτάσεις και τον νομό Φλώρινας, όπου αντίστοιχα επενδυτικά σχήματα επεκτείνονται σε οικολογικά ευαίσθητες ζώνες. Το πλέον προβληματικό, όμως, είναι η συστηματική κατάτμηση αυτών των έργων σε πολυάριθμες μικρές εταιρείες, οι οποίες, αν και εμφανίζονται ως διαφορετικές, στην πραγματικότητα ανήκουν ή συνδέονται με τους ίδιους επιχειρηματικούς ομίλους. Η μεθόδευση αυτή, γνωστή και ως «σπάσιμο αδειών», όπου επιτρέπει την αποφυγή αυστηρών περιβαλλοντικών ελέγχων και δημόσιων διαβουλεύσεων, υπονομεύοντας τη διαφάνεια, την κοινωνική αποδοχή και τη θεσμική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Πέρα από τις δημόσιες συμβάσεις, αμφιλεγόμενες ήταν και οι χρηματοδοτήσεις μέσω προγραμμάτων κατάρτισης και voucher, ενώ μεγάλα αστικά ακίνητα παραχωρούνται σε ιδιώτες με όρους που δεν διασφαλίζουν μακροπρόθεσμο όφελος για το Δημόσιο.
Παρεμβάσεις της ευρωπαϊκής εισαγγελίας
Η ευρωπαϊκή εισαγγελία (EPPO), αρμόδια για την παρακολούθηση της χρήσης των κονδυλίων του ταμείου ανάκαμψης, παρακολουθεί διαρκώς την Ελλάδα, έχοντας ήδη ξεκινήσει έρευνες για παρατυπίες και απάτες, κυρίως σε προγράμματα κατάρτισης και ψηφιοποίησης. Με βάση και εδώ τις πληροφορίες που αντλήσαμε από την ευρωπαϊκή εισαγγελία (μπορείτε να δείτε εδώ).
Το ζήτημα δεν είναι μόνο θεσμικό ή τεχνικό. Είναι βαθιά ηθικό και πολιτικό: όταν προγράμματα συνολικού ύψους 18+ δισ. ευρώ (ή σχεδόν 8% του ΑΕΠ) διανέμονται με βάση πελατειακά και αδιαφανή κριτήρια, τότε το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη πόρων, αλλά η έλλειψη αξιοπιστίας και θεσμών.
Ας δούμε μερικά στοιχεία που θα πρέπει να μας προβληματίσουν:
-
18 δισ. ευρώ μέσω του «Ελλάδα 2.0» από το Ταμείο Ανάκαμψης
-
76,7% των έργων το 2024 με απευθείας αναθέσεις
-
20 δισ. ευρώ συνολικά υπό αδιαφανείς συνθήκες
-
Καταγγελίες από ελεγκτικό συνέδριο και ευρωπαϊκή εισαγγελία
-
Ελάχιστη προστιθέμενη αξία για τον πολίτη
Το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» λοιπό, μετετράπη σε ένα γραφειοκρατικό φίλτρο ημετέρων, που δεν υλοποιεί μεταρρυθμίσεις αλλά καταναλώνει κεφάλαια χωρίς κοινωνικό αντίκρισμα. Το ζητούμενο δεν είναι να «πέσουν χρήματα στην αγορά», αλλά αυτά να μετασχηματίσουν το κράτος και την οικονομία με όρους αξιοκρατίας, ελέγχου και λογοδοσίας. Μέχρι να συμβεί αυτό, το ταμείο Ανάκαμψης θα μοιάζει λιγότερο με μοχλό ανάπτυξης και περισσότερο με «δεξαμενή προνομίων».
ΥΓ1: Η ”ελπίδα” που έδωσε στους πολίτες το 2019 η κυβέρνηση για αλλαγή και μετασχηματισμό της Ελλάδας σε ένα σύγχρονο κράτος, τελικά αποδείχθηκε μια από τα ίδια, φέρνοντας εικόνες περασμένων εποχών, εκεί όπου το ”ρουσφέτι” και οι εξυπηρετήσεις ήταν στην καθημερινότητα των πολιτικών. Αυτό βλέπουμε και σήμερα με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, το ταμείο ανάκαμψης αλλά και πλείστες άλλες περιπτώσεις.
ΥΓ2:Τελικά το επιτελικό κράτος που ευαγγελιζόταν ο Πρωθυπουργός, εξελίχθηκε σε εξυπηρετικό κράτος για ημέτερους.
