Λίγες μέρες προτού οι Φαρασιώτες εγκαταλείψουν για πάντα την πατρώα γη της Καππαδοκίας, μια ευλαβής οικογένεια, ο Πρόδρομος και η Ευλαμπία Ενζεπίδη, υποδέχτηκε στον κόσμο ένα αγόρι. Ήταν 25 Ιουλίου του 1924. Στη βάπτιση που ακολούθησε, ο ιερέας του χωριού, ο ίδιος ο Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης, έδωσε στο βρέφος το όνομά του, λέγοντας προφητικά πως ήθελε «να τον αφήσει καλόγερο στο πόδι του». Κανείς τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αυτό το παιδί θα γινόταν ένας από τους πιο αγαπημένους αγίους της σύγχρονης Ορθοδοξίας.
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Κόνιτσα της Ηπείρου. Ο μικρός Αρσένης μεγάλωσε ακούγοντας ιστορίες για τον θαυμαστό βίο του Αγίου Αρσενίου και, όπως έλεγε αργότερα ο ίδιος, από τα πέντε του κιόλας χρόνια είχε πάρει την απόφαση να γίνει μοναχός. Μόλις έμαθε να διαβάζει, οι βίοι των αγίων έγιναν το αγαπημένο του ανάγνωσμα και πρότυπο ζωής. Το σχολείο το τελείωσε, αλλά τα γράμματα δεν τον τράβηξαν. Προτίμησε να μάθει την τέχνη του ξυλουργού, μιμούμενος τον Χριστό. Στα δεκαπέντε του, ένα γεγονός σφράγισε ανεξίτηλα την ψυχή του: αξιώθηκε να δει τον Κύριο, ως απάντηση σε έναν φιλότιμο λογισμό με τον οποίο απέκρουσε έναν δαιμονικό πειρασμό απιστίας. Από εκείνη τη στιγμή, η φλόγα της αγάπης για τον Θεό έγινε μέσα του ανεξέλεγκτη.
Τα χρόνια που ακολούθησαν ήταν ταραγμένα για την Ελλάδα – Κατοχή και Εμφύλιος. Ο Αρσένης υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία από το 1945 έως το 1949, όχι ως απλός στρατιώτης αλλά ως υπόδειγμα αυτοθυσίας. Έτοιμος να δώσει τη ζωή του για τους άλλους, βρέθηκε πολλές φορές μέσα σε καταιγισμό πυρών. Οι προσευχές του έσωσαν συμπολεμιστές του και τον ίδιο, με τρόπο θαυμαστό. Υπηρέτησε ως ασυρματιστής – μια ιδιότητα που αργότερα θα αποκτούσε βαθύτερο νόημα, όταν θα εξηγούσε ότι οι μοναχοί είναι οι «ασυρματιστές του Θεού», που με την προσευχή τους εκπέμπουν σήματα σωτηρίας στον κόσμο.
Απολύθηκε και η καρδιά του φλεγόταν για το μοναχικό σχήμα. Το 1953, στα 29 του, τα άφησε όλα πίσω και ανέβηκε στο Άγιο Όρος. Η αρχή δεν ήταν εύκολη. Περιπλανήθηκε αναζητώντας οδηγό και τελικά εντάχθηκε στην αδελφότητα της Ιεράς Μονής Εσφιγμένου, γνωστής για την αυστηρότητά της. Εκεί, μέσα στην απόλυτη υπακοή, επιδόθηκε σε υπέρμετρους ασκητικούς αγώνες. Στις 27 Μαρτίου 1954 εκάρη μοναχός και έλαβε το όνομα Αβέρκιος. Ο πόθος του όμως για την ησυχία τον οδήγησε στη Μονή Φιλοθέου, κοντά στον σοφό γέροντα Συμεών. Εκεί, στις 12 Μαρτίου 1956, έγινε μικρόσχημος μοναχός και πήρε το όνομα που θα τον συνόδευε σε όλη του τη ζωή: Παΐσιος, προς τιμήν του Μητροπολίτη Καισαρείας Παϊσίου του Β’, συμπατριώτη του.
Αντί να τραβήξει για την έρημο που ονειρευόταν, μια εσωτερική φωνή τον έστειλε το 1958 στην κατεστραμμένη Μονή Στομίου, κοντά στην Κόνιτσα. Εκεί έζησε τέσσερα χρόνια αγγελικού βίου. Ανακαίνισε το μοναστήρι με τα ίδια του τα χέρια, προστάτεψε τους ντόπιους από τις αιρέσεις που δρούσαν στην περιοχή και στήριξε κάθε ψυχή που τον πλησίαζε. Όταν το έργο ολοκληρώθηκε, μια απρόσμενη πρόσκληση τον οδήγησε στο θεοβάδιστο Όρος του Σινά. Εκεί, στο κελί των Αγίων Γαλακτίωνος και Επιστήμης, βρήκε επιτέλους την έρημο που τόσο ποθούσε. Με νηστεία, αγρυπνία και αδιάλειπτη προσευχή νίκησε τις παγίδες του πονηρού και γεύτηκε τη γλυκύτητα της ένωσης με τον Θεό. Οι Βεδουίνοι της περιοχής τον λάτρεψαν – τους έδινε τρόφιμα που αγόραζε πουλώντας ξύλινους σταυρούς που έφτιαχνε ο ίδιος.
Το σκληρό κλίμα όμως τον πρόδωσε. Μια βαριά ασθένεια τον ανάγκασε να επιστρέψει στην Ελλάδα το 1964. Εγκαταστάθηκε ξανά στο Άγιο Όρος, όπου παρά την καταβολή του σώματός του, συνέχισε ακάθεκτος τους ασκητικούς του αγώνες. Η πράξη έγινε το σκαλοπάτι για τη θεωρία. Αξιώθηκε να δει αγγέλους, να συνομιλήσει με αγίους, να ακούσει ουράνιους ύμνους και να καταυγαστεί από το άκτιστο φως. Το 1966, μια σοβαρή ασθένεια στους πνεύμονες τον έφερε στο νοσοκομείο Παπανικολάου. Του αφαίρεσαν μέρος του πνεύμονα. Στο διάστημα της ανάρρωσης φιλοξενήθηκε στο Ησυχαστήριο του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Σουρωτή – ένα μέρος που θα συνδεόταν για πάντα μαζί του.
Γύρισε στο Όρος και το 1968 βρέθηκε στο κελί του Τιμίου Σταυρού στη Μονή Σταυρονικήτα. Έντεκα χρόνια αργότερα, το 1979, μετακόμισε στην εγκαταλελειμμένη καλύβα της «Παναγούδας». Εκεί, σε ένα φτωχικό κελί που έφτιαξε με τα χέρια του, θα περνούσε τα τελευταία και πιο καρποφόρα χρόνια της επίγειας ζωής του. Η φήμη του είχε πλέον απλωθεί παντού. Πλήθη λαού ανέβαιναν στο Άγιο Όρος για να τον δουν. Ο δρόμος προς το κελί του είχε ακόμα και σήμανση, για να μην ενοχλούνται οι υπόλοιποι μοναχοί. Δεχόταν επισκέπτες από το πρωί ως το βράδυ, διάβαζε σωρεία επιστολών που του έστελναν, και παρόλα αυτά κοιμόταν μόλις δύο με τρεις ώρες το εικοσιτετράωρο. Συνέχιζε απτόητος την άσκηση, προσευχόταν για όλους και χάριζε σε κάθε επισκέπτη μικρά «σταμπωτά» εικονάκια, φτιαγμένα από τον ίδιο, ως ευλογία.
Οι ασθένειες όμως τον είχαν πλέον κυκλώσει. Κωλίτιδα, βουβωνοκήλη και, τελικά, καρκίνος. Το 1993 οι αιμορραγίες έγιναν συχνές. Εκείνος αρνιόταν να νοσηλευτεί, λέγοντας γαλήνια πως «όλα θα βολευτούν με το χώμα». Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, βγήκε για τελευταία φορά από το Άγιο Όρος και πήγε στη Σουρωτή για τη γιορτή του Αγίου Αρσενίου. Εκεί κατέρρευσε. Στο Θεαγένειο νοσοκομείο διέγνωσαν όγκο στο παχύ έντερο. Χειρουργήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 1994. Ο καρκίνος είχε κάνει μετάσταση στους πνεύμονες και το συκώτι. Τον Ιούνιο, παρά τον υψηλό πυρετό, ήθελε να γυρίσει στο Όρος. Οι γιατροί του είπαν ότι του απομένουν δύο με τρεις εβδομάδες ζωής.
Τις τελευταίες του ημέρες σταμάτησε κάθε φάρμακο και παυσίπονο, υπομένοντας φρικτούς πόνους. Τη Δευτέρα 11 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Ευφημίας, κοινώνησε για τελευταία φορά, γονατιστός μπροστά στο κρεβάτι του. Την επομένη, 12 Ιουλίου 1994, στις έντεκα το πρωί, ο Όσιος Παΐσιος παρέδωσε το πνεύμα του. Τον ενταφίασαν στο Ησυχαστήριο της Σουρωτής, εκεί όπου χιλιάδες προσκυνητές συρρέουν μέχρι σήμερα για να προσκυνήσουν τον τάφο του. Η Εκκλησία τον κατέταξε επίσημα στο αγιολόγιό της στις 13 Ιανουαρίου 2015.
Η φωνή της Εκκλησίας για τον Άγιο
Η Εκκλησία, με τον ποιητικό της λόγο, συνόψισε το μεγαλείο του Οσίου Παϊσίου στα απολυτίκια και τον οίκο που του αφιέρωσε. Τον υμνεί ως «των Φαράσων τον γόνο και του Άθωνος το κλέισμα», ως ένα σκεύος γεμάτο χαρίσματα που φυλάσσει από κάθε θλίψη όσους τον επικαλούνται με πίστη. Τον βλέπει σαν άγγελο που φανερώθηκε στους έσχατους καιρούς, έναν ήλιο που έλαμψε στο Άγιο Όρος και κατηύγασε τα πλήθη των πιστών με τη χάρη του. Τον τιμά ως τον θεμέλιο λίθο των σύγχρονων ασκητών, το καύχημα της Κόνιτσας και τον τροφό της Σουρωτής.
Στον οίκο της ακολουθίας του, η Εκκλησία τον χαιρετίζει ως «βρύση πολύκρουνη δωρεών» και «ακατάσχετο ρεύμα σωτήριων ιαμάτων». Τον αναγνωρίζει ως τον έξαρχο των ταπεινών, τον κάτοχο πολλών χαρισμάτων, τον λυτρωτή των βαριά αλγούντων και τον δάσκαλο των μοναχών. Από τα Φάρασα της Καππαδοκίας μέχρι την Παναγούδα του Άθωνα, ο βίος του υπήρξε μια αδιάκοπη μαρτυρία αγάπης για τον Θεό και τον άνθρωπο. Και όπως ψάλλει η Εκκλησία, δόξα σ’ Αυτόν που του έδωσε τη δύναμη, δόξα σ’ Αυτόν που τον στεφάνωσε, δόξα σ’ Αυτόν που ενεργεί μέσω εκείνου κάθε ίαση.
