Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη ανακοίνωσαν πλαίσιο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου, την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Η συμφωνία προβλέπει μεταβατική περίοδο 60 ημερών για τις επόμενες διαπραγματεύσεις. Σε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική και ενεργειακή σημασία, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε συμφωνία-πλαίσιο για τον τερματισμό του πολέμου, με την επίσημη υπογραφή να έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στη Γενεύη.
Η εξέλιξη παρουσιάστηκε ως ένα σημαντικό βήμα προς τον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται και ο Στενός του Ορμούζ, από τον οποίο διέρχεται σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Η συμφωνία, ωστόσο, δεν αποτελεί ακόμη το οριστικό και πλήρες ειρηνευτικό κείμενο. Πρόκειται για ένα Μνημόνιο Κατανόησης, το οποίο δημιουργεί το πλαίσιο για μια νέα περίοδο διαπραγματεύσεων διάρκειας έως και 60 ημερών.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Σύμφωνα με το κείμενο που δημοσιοποιήθηκε, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν δεσμεύονται για άμεση και μόνιμη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων, με στόχο η τελική συμφωνία να κατοχυρώσει τον οριστικό τερματισμό του πολέμου.
Παράλληλα, οι δύο πλευρές δεσμεύονται να σέβονται η μία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης και να απέχουν από απειλές ή χρήση βίας.
Το σημαντικότερο, από πλευράς άμεσων πρακτικών συνεπειών, είναι ότι η συμφωνία συνδέεται με την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και με την επαναφορά της εμπορικής ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.
Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στην περιοχή είχε προκαλέσει έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές, καθώς η απρόσκοπτη μεταφορά πετρελαίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη λειτουργία του θαλάσσιου διαύλου.
Σύμφωνα με το πλαίσιο της συμφωνίας, το Ιράν αναλαμβάνει να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, ενώ προβλέπεται σταδιακή αποκατάσταση της κυκλοφορίας προς τα προπολεμικά επίπεδα. Η διαδικασία αναμένεται να εξελιχθεί μέσα σε διάστημα έως 30 ημερών.
Αυτό είναι το στοιχείο που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
60 ημέρες για την επόμενη φάση
Η συμφωνία δεν λύνει όλα τα ανοιχτά ζητήματα.
Αντίθετα, δημιουργεί ένα παράθυρο 60 ημερών μέσα στο οποίο οι δύο πλευρές θα πρέπει να διαπραγματευτούν μια τελική συμφωνία. Η περίοδος μπορεί να παραταθεί εφόσον υπάρξει αμοιβαία συναίνεση.
Μεταξύ των πιο δύσκολων θεμάτων που παραμένουν στο τραπέζι είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι μηχανισμοί ελέγχου και επαλήθευσης, αλλά και το συνολικό πλαίσιο των αμερικανικών κυρώσεων.
Επομένως, η σημερινή εξέλιξη δεν σημαίνει ότι όλα τα προβλήματα έχουν λυθεί. Σημαίνει ότι Ουάσινγκτον και Τεχεράνη έχουν συμφωνήσει σε έναν μηχανισμό που μπορεί να οδηγήσει σε τελική διευθέτηση.
Οικονομικές συνέπειες για το Ιράν
Στο οικονομικό σκέλος προβλέπονται επίσης κινήσεις που θα επιτρέψουν τη σταδιακή επιστροφή του Ιράν σε πιο ομαλές εμπορικές και οικονομικές δραστηριότητες.
Το αμερικανικό πλαίσιο περιλαμβάνει δεσμεύσεις για άρση ή χαλάρωση συγκεκριμένων περιορισμών, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρεί τις συμφωνημένες υποχρεώσεις της.
Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ιρανική οικονομία, η οποία έχει υποστεί μεγάλες πιέσεις από τις κυρώσεις και τον πόλεμο.
Γιατί η συμφωνία ενδιαφέρει ολόκληρο τον κόσμο
Το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τις αμερικανοϊρανικές σχέσεις.
Μια σταθερή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Την ίδια στιγμή, μια πραγματική αποκλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να περιορίσει τον γεωπολιτικό κίνδυνο για τις θαλάσσιες μεταφορές και να μειώσει την πίεση στις τιμές της ενέργειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η είδηση της συμφωνίας συνδέθηκε εξαρχής με προσδοκίες για αποκλιμάκωση στις τιμές του πετρελαίου, καθώς η επανέναρξη της κανονικής ροής δεξαμενόπλοιων θεωρείται κρίσιμη για την παγκόσμια προσφορά.
Η Γενεύη στο επίκεντρο
Η επιλογή της Γενεύης για τη διαδικασία υπογραφής έχει και συμβολικό χαρακτήρα. Η ελβετική πόλη έχει μακρά παράδοση ως τόπος διεθνών διαπραγματεύσεων και ειρηνευτικών συμφωνιών.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε επίσημη τελετή υπογραφής την Παρασκευή.
Ωστόσο, η διαδικασία εξελίχθηκε ταχύτατα και στη συνέχεια οι δύο πλευρές φέρονται να προχώρησαν σε ηλεκτρονική υπογραφή του Μνημονίου, γεγονός που άλλαξε τα δεδομένα γύρω από την προγραμματισμένη τελετή στη Γενεύη.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην αρχική ανακοίνωση για τελετή υπογραφής στη Γενεύη και στην εξέλιξη που ακολούθησε.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγάλο αγκάθι
Παρά την επίτευξη συμφωνίας, το πιο δύσκολο κεφάλαιο παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το προσωρινό πλαίσιο αφήνει σημαντικές λεπτομέρειες για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων. Η τελική συμφωνία θα πρέπει να καθορίσει με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια τις υποχρεώσεις του Ιράν, τις διαδικασίες ελέγχου και το τι ακριβώς θα προσφέρει η Ουάσινγκτον σε αντάλλαγμα.
Εκεί ακριβώς αναμένεται να δοθεί η πιο δύσκολη μάχη της διπλωματίας.
Μια συμφωνία με μεγάλες προσδοκίες αλλά και μεγάλους κινδύνους
Η ανακοίνωση της συμφωνίας δημιουργεί την προσδοκία ότι η Μέση Ανατολή μπορεί να περάσει σε μια περίοδο αποκλιμάκωσης.
Ωστόσο, η ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ και Ιράν δείχνει ότι ακόμη και μια συμφωνία υψηλού επιπέδου μπορεί να δοκιμαστεί στην πράξη.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν υπογράφηκε το Μνημόνιο.
Είναι αν οι δύο πλευρές θα μπορέσουν να εφαρμόσουν όσα συμφωνήθηκαν και να μετατρέψουν το προσωρινό πλαίσιο σε μια μόνιμη ειρηνευτική διευθέτηση.
Και στο βάθος όλων αυτών βρίσκεται ο Στενός του Ορμούζ.
Η επαναφορά της ναυσιπλοΐας μπορεί να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ της νέας συμφωνίας. Αν η κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων αποκατασταθεί ομαλά και χωρίς νέες επιθέσεις, τότε θα υπάρχει ένα πρώτο χειροπιαστό σημάδι ότι η αποκλιμάκωση είναι πραγματική.
Αντίθετα, οποιαδήποτε νέα ένταση στην περιοχή θα μπορούσε να ανατρέψει γρήγορα το κλίμα.
Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει τώρα
Η συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν μπορεί να αποτελέσει ιστορική καμπή για τη Μέση Ανατολή, όμως δεν αποτελεί ακόμη το τέλος της κρίσης.
Αποτελεί την αρχή μιας νέας διαδικασίας.
Οι επόμενες 60 ημέρες θα δείξουν αν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μπορούν να μετατρέψουν μια συμφωνία αποκλιμάκωσης σε μια πραγματική και διαρκή ειρήνη.
Και ταυτόχρονα, οι αγορές θα παρακολουθούν ένα διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο ερώτημα:
θα επιστρέψει πραγματικά το πετρέλαιο και το διεθνές εμπόριο σε ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ;
Η απάντηση μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή, αλλά και την οικονομία ολόκληρου του κόσμου.
