Ο Ρώσος πρόεδρος άνοιξε ξανά το χαρτί της διπλωματίας, ενώ το Κίεβο παραμένει επιφυλακτικό. Οι όροι, οι προϋποθέσεις και η διεθνής συγκυρία.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίστηκε τις τελευταίες ώρες δημόσια ανοιχτός στην προοπτική συνομιλιών με την Ουκρανία, πυροδοτώντας νέο γύρο διεθνών συζητήσεων για το αν η διπλωματία μπορεί επιτέλους να βρει χώρο σε έναν πόλεμο που διανύει ήδη τον τέταρτο χρόνο του. Σε συνέντευξή του που αναπαράχθηκε από ρωσικά και διεθνή μέσα, ο Ρώσος πρόεδρος υπογράμμισε ότι η Μόσχα παραμένει διατεθειμένη να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ωστόσο έθεσε και πάλι ως απαράβατο όρο την αποδοχή των «εδαφικών πραγματικοτήτων» που έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο.
Η δήλωση έρχεται σε μια χρονική συγκυρία που χαρακτηρίζεται από κινητικότητα σε πολλά επίπεδα: η Ουκρανία συνεχίζει να πιέζει για στρατιωτική βοήθεια από τους δυτικούς συμμάχους της, το εσωτερικό μέτωπο της Ρωσίας δείχνει σημάδια κόπωσης και η σύνοδος του ΝΑΤΟ στις αρχές Ιουλίου πλησιάζει.
Τι δήλωσε ο Πούτιν
Σύμφωνα με τα όσα μεταδίδουν ρωσικά πρακτορεία, ο Πούτιν επανέλαβε ότι η Ρωσία «δεν έκλεισε ποτέ την πόρτα» στις ειρηνευτικές συνομιλίες. Απέδωσε την έλλειψη προόδου στην άρνηση του Κιέβου να αποδεχθεί την προσάρτηση των ουκρανικών εδαφών που ελέγχει ο ρωσικός στρατός. Ταυτόχρονα, άφησε αιχμές για τον ρόλο της δύσης, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους «δεν επιθυμούν το τέλος του πολέμου» αλλά επιδιώκουν τη στρατηγική ήττα της Μόσχας.
Η αναφορά του σε «εδαφικές πραγματικότητες» δεν είναι νέα. Ωστόσο, αυτή τη φορά ο Ρώσος πρόεδρος φάνηκε να επιχειρεί ένα άνοιγμα προς τις χώρες του λεγόμενου παγκόσμιου νότου, πολλές από τις οποίες έχουν υιοθετήσει ουδέτερη στάση και ζητούν εδώ και καιρό την έναρξη ειρηνευτικού διαλόγου.
Η στάση του Κιέβου και της δύσης
Από την πλευρά του Κιέβου, η υποδοχή των δηλώσεων ήταν ψυχρή. Ουκρανοί αξιωματούχοι επανέλαβαν ότι οποιαδήποτε συζήτηση που εκκινεί από την παραδοχή της de facto προσάρτησης εδαφών είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Το ειρηνευτικό σχέδιο του προέδρου Ζελένσκι παραμένει το επίσημο πλαίσιο για την ουκρανική πλευρά, το οποίο προβλέπει πλήρη αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από όλα τα κατεχόμενα εδάφη, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας.
Στη δύση, οι αντιδράσεις κυμαίνονται από επιφυλακτικές έως κατηγορηματικά αρνητικές. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σημειώνουν πως ο Πούτιν έχει χρησιμοποιήσει παρόμοια ρητορική και στο παρελθόν, χωρίς ουσιαστική συνέχεια. Παράλληλα, τονίζουν ότι η Μόσχα συνεχίζει κανονικά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, γεγονός που υπονομεύει τη σοβαρότητα του ανοίγματος.
Γιατί τώρα;
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η δήλωση Πούτιν ενδέχεται να εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους.
Πρώτον, απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο, παρουσιάζοντας τον Ρώσο πρόεδρο ως ηγέτη που αναζητά την ειρήνη, ενώ η ευθύνη για τη συνέχιση του πολέμου μετακυλίεται στην Ουκρανία και τη Δύση.
Δεύτερον, λειτουργεί ως μήνυμα προς τις αναδυόμενες δυνάμεις, Κίνα, Ινδία, Βραζιλία, ότι η Ρωσία είναι ανοιχτή σε λύσεις, ενισχύοντας έτσι το αφήγημα της Μόσχας ότι δεν είναι εκείνη η δύσκολη πλευρά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Τρίτον, ενόψει της Συνόδου του ΝΑΤΟ, ο Πούτιν φαίνεται να θέλει να δημιουργήσει ρήγματα στη δυτική συμμαχία, παρουσιάζοντας μια εικόνα ευελιξίας που θα μπορούσε να ενθαρρύνει φωνές στη Δύση που τάσσονται υπέρ μιας διπλωματικής διευθέτησης.
Τα εμπόδια παραμένουν
Παρά το άνοιγμα, οι ουσιαστικές διαφορές που χωρίζουν τις δύο πλευρές παραμένουν αγεφύρωτες. Η Ρωσία απαιτεί αναγνώριση των εδαφών που έχει προσαρτήσει, εγγυήσεις ουδετερότητας της Ουκρανίας και άρση των δυτικών κυρώσεων. Η Ουκρανία ζητά εδαφική ακεραιότητα, αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων και λογοδοσία για τα εγκλήματα πολέμου. Στο ενδιάμεσο, η ανθρωπιστική καταστροφή συνεχίζεται, με χιλιάδες νεκρούς αμάχους, εκατομμύρια εκτοπισμένους και μια οικονομία πολέμου που έχει βαθύνει τις πληγές και στις δύο χώρες.
