Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, έσπευσαν να χαιρετίσουν ως «ελπιδοφόρες» τις πρόσφατες ειρηνευτικές διεργασίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ωστόσο, ένα κρίσιμο στοιχείο απουσίαζε, η ίδια η Ρωσία δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις.
Η σύνοδος κορυφής στο Βερολίνο ανέδειξε περισσότερο τα όρια της ευρωπαϊκής προσέγγισης παρά μια πραγματική πρόοδο προς την ειρήνη.
Η επίσημη ρητορική μίλησε για «σημάδια ελπίδας», ενώ τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης υπογράμμισαν ότι «η Ευρώπη στέκεται στο πλευρό της Ουκρανίας». Η δήλωση ότι «εξαρτάται αποκλειστικά από τη Ρωσία αν θα υπάρξει κατάπαυση του πυρός έως τα Χριστούγεννα» συνοψίζει τη γραμμή που υιοθετήθηκε. Όμως, τα κράτη δεν λειτουργούν με συναισθήματα, αλλά με συμφέροντα. Και όταν η συζήτηση διεξάγεται χωρίς τον βασικό αντίπαλο, πρόκειται περισσότερο για εσωτερικό μονόλογο παρά για διαπραγμάτευση.
Έξι βασικές παρατηρήσεις φωτίζουν τα πραγματικά δεδομένα:
1. Απουσία συζήτησης για τα αίτια του πολέμου
Καμία σοβαρή ειρηνευτική διαδικασία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς εξέταση των βαθύτερων αιτιών της σύγκρουσης. Η Δύση αποφεύγει συστηματικά να συζητήσει την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς μετά το 1990 και τις δεσμεύσεις που είχαν δοθεί στη σοβιετική ηγεσία. Την ίδια στιγμή, υιοθετεί μια μονοδιάστατη αντίληψη περί «μοναδικής αλήθειας», απορρίπτοντας κάθε διαφορετική ανάγνωση ως πολιτικά ύποπτη. Από την άλλη, το Κρεμλίνο επενδύει σε ιστορικές αφηγήσεις που ενισχύουν την εικόνα μιας αναθεωρητικής, αυτοκρατορικής στρατηγικής. Χωρίς μια ειλικρινή αναδρομή στη μεταψυχροπολεμική ιστορία, η εξεύρεση ισορροπίας μοιάζει ανέφικτη.
2. Μια Ευρώπη χωρίς ρόλο μεσολαβητή
Η Ευρώπη έχει εγκαταλείψει τον ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή που κάποτε ενσάρκωνε η Γερμανία της Ostpolitik, υπό τον Βίλι Μπραντ. Τότε, το ζητούμενο δεν ήταν η επιβολή αξιών, αλλά η αποτροπή της κλιμάκωσης. Σήμερα, η Ευρώπη αυτοτοποθετείται αποκλειστικά στο πλευρό της Ουκρανίας, στερώντας από τον εαυτό της τη δυνατότητα διαμεσολάβησης. Το κενό αυτό αξιοποίησε ο Ντόναλντ Τραμπ, εμφανιζόμενος, έστω κυνικά, ως κεντρικός παίκτης που αναγνωρίζει πως και η Ρωσία έχει συμφέροντα.
3. Ενότητα μόνο κατ’ επίφαση
Η εικόνα ευρωπαϊκής ομοψυχίας στην Καγκελαρία καταρρέει με μια προσεκτικότερη ματιά. Η Ιταλία μειώνει περαιτέρω τη βοήθειά της προς το Κίεβο, η Ισπανία σχεδόν την έχει παγώσει, ενώ Ουγγαρία και Σλοβακία αμφισβητούν ανοιχτά τη στρατιωτική στήριξη. Το Βέλγιο μπλοκάρει τη χρήση παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων, ενώ η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, απουσιάζει, διατηρώντας στενές οικονομικές σχέσεις με τη Μόσχα. Η «ευρωπαϊκή ενότητα» αποδεικνύεται εύθραυστη και αποσπασματική.
4. Το τέλος της δυτικής αυταπάτης
Η ιδέα μιας μεταψυχροπολεμικής παγκόσμιας τάξης υπό δυτική ηγεμονία έχει καταρρεύσει. Από την Κριμαία έως τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία κατέστησε σαφές ότι δεν αποδέχεται τον ρόλο του παθητικού αποδέκτη της δυτικής επέκτασης. Η θριαμβολογία της δεκαετίας του ’90 δεν περιόρισε τις ρωσικές φιλοδοξίες, αντίθετα, τις όξυνε. Η Δύση συνειδητοποιεί πλέον ότι ο κόσμος δεν εξελίχθηκε όπως προέβλεπε.
5. Η πυρηνική διάσταση που αγνοείται
Η Ρωσία δεν είναι απλώς ένας εμπόλεμος αντίπαλος, αλλά η μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο. Το γεγονός αυτό περιορίζει δραστικά τα περιθώρια πίεσης. Όπως υπενθυμίζει η ιστορική εμπειρία της Συνθήκης INF, ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί. Ο Τραμπ φαίνεται να το αντιλαμβάνεται, επιδιώκοντας κίνητρα αντί κλιμάκωσης.
6. ΗΠΑ και Ευρώπη: σχέση αλληλεξάρτησης
Παρά τις εντυπώσεις περί ρήξης, η Ευρώπη παραμένει κεντρικός πυλώνας της αμερικανικής στρατηγικής. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει έναν γρήγορο τερματισμό του πολέμου, όχι από αλτρουισμό, αλλά για να σταθεροποιήσει την ευρωπαϊκή οικονομία και να αποτρέψει μια πυρηνική κλιμάκωση. Η ειρήνη, όχι η νίκη της Ουκρανίας, αποτελεί τον πρωτεύοντα στόχο.
Συμπέρασμα
Πίσω από τους πανηγυρισμούς περί ευρωπαϊκής ενότητας, κρύβεται μια πιο άβολη πραγματικότητα: ούτε η Ευρώπη ούτε οι ΗΠΑ έχουν ξεκινήσει ουσιαστικές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Αυτό που εξελίσσεται μέχρι στιγμής είναι παράλληλοι μονολόγοι, προσαρμοσμένοι σε μια αφήγηση φιλική προς τις κυβερνήσεις. Η ειρήνη, όμως, απαιτεί διάλογο – και κυρίως τη συμμετοχή όλων των πλευρών.
Ακολουθήστε μας και στο Google news