Η παράκληση του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου είναι μια ακολουθία γεμάτη κατάνυξη, που ψάλλεται στους ιερούς ναούς το απόγευμα της 12ης Ιουλίου, ανήμερα της μνήμης του, αλλά και οποτεδήποτε ένας πιστός επιθυμεί να επικαλεστεί τη μεσιτεία του.
Ο σύγχρονος άγιος, ο θαυματουργός ασκητής με την απέραντη αγάπη, έγινε γρήγορα στήριγμα για μοναχούς και λαϊκούς, για νέους και ασθενείς. Το κείμενο που ακολουθεί αποδίδει ολόκληρη την ακολουθία σε μια πιο προσωπική, ανθρώπινη γλώσσα, διατηρώντας όλη τη θεολογική της δύναμη. Μπορείς να το διαβάσεις αργά, σαν προσευχή, είτε στην εκκλησία είτε στο σπίτι σου.
Έναρξη της παράκλησης: επίκληση και ο ψαλμός 142
Ο ιερέας ξεκινά με τη δοξολογία: «Ευλογητός ο Θεός ημών πάντοτε…» και ο αναγνώστης απαντά «Αμήν». Αμέσως μετά ακούγεται ο Ψαλμός 142, μια βαθιά προσευχή που ταιριάζει σε κάθε ψυχή που νιώθει θλίψη ή καταδίωξη. Είναι η φωνή του ανθρώπου που ζητά από τον Θεό να εισακούσει τη δέησή του και να μην τον κρίνει με αυστηρότητα. Ο ψαλμός περιγράφει την ψυχή που συνθλίβεται, που νιώθει σκοτάδι σαν πεθαμένη, αλλά ταυτόχρονα απλώνει τα χέρια της σαν διψασμένη γη και περιμένει το έλεος του Κυρίου. Είναι η τέλεια προετοιμασία για να ζητήσουμε τη βοήθεια του Αγίου.
«Θεός Κύριος» και τα πρώτα τροπάρια για τον Άγιο Παΐσιο
Ψάλλουμε το χαρούμενο «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν…» με τους στίχους από τους ψαλμούς, διακηρύσσοντας ότι ο Κύριος ήρθε για να μας σώσει. Έπειτα απευθύνουμε στον Άγιο ένα τροπάριο σε ήχο τέταρτο:
«Τον Αθωνίτη θεοφόρο Πατέρα, αυτόν που εμφανίστηκε στους έσχατους καιρούς, τον Άγιο Παΐσιο που κατάγεται από τα Φάρασα, ας τον παρακαλέσουμε όλοι όσοι βρισκόμαστε σε θλίψη. Με τις πρεσβείες του ας γλιτώσουμε από κάθε συμφορά της ζωής, γιατί αυτός έλαβε πάρα πολλά χαρίσματα.»
Στη συνέχεια, ένα θεοτοκίο εκφράζει την απόλυτη εμπιστοσύνη στην Παναγία: «Δεν θα σιωπήσουμε ποτέ, Θεοτόκε, όταν μιλάμε για τα μεγαλεία σου, κι ας είμαστε ανάξιοι. Αν δεν στεκόσουν εσύ να πρεσβεύεις, ποιος θα μας γλίτωνε από τόσους κινδύνους; Ποιος θα μας κρατούσε ελεύθερους ως τώρα; Δεν θα φύγουμε από κοντά σου, Δέσποινα, γιατί πάντοτε σώζεις τους δούλους σου από κάθε δεινό.»
Ο πεντηκοστός ψαλμός: η συντριβή της καρδιάς
Ακολουθεί ο γνωστός ψαλμός της μετάνοιας, το «Ελέησόν με, ο Θεός…». Εδώ ο πιστός αναγνωρίζει την αμαρτωλότητά του και ζητά βαθιά κάθαρση. Ζητά από τον Θεό να του δημιουργήσει μια καθαρή καρδιά και να τον στηρίξει με ηγεμονικό πνεύμα. Το νόημα είναι ξεκάθαρο: πριν συναντήσουμε τον Άγιο με τα αιτήματά μας, καθαρίζουμε την ψυχή μας με συντριβή.
Ο παρακλητικός κανόνας: οι εννέα ωδές που μιλούν στην καρδιά
Ο κανόνας είναι το επίκεντρο της παράκλησης και αναπτύσσεται σε εννέα ωδές. Κάθε ωδή περιέχει τροπάρια που απευθύνονται στον Άγιο Παΐσιο και κλείνουν με ένα θεοτοκίο προς την Παναγία. Αντί να παραθέσουμε αυτούσιο το ποιητικό κείμενο, ας δούμε τι ζητάμε ουσιαστικά σε κάθε βήμα.
Ωδή α’ – Ο Άγιος ως δοχείο χαρίτων
Ο υμνωδός βλέπει τον Άγιο σαν ένα σκεύος γεμάτο χάρη και τον παρακαλεί να μη σταματήσει να δίνει σε όλους μας τα κατάλληλα για την ψυχή και το σώμα. Τον παρουσιάζει σαν άγγελο του Χριστού, που αναπαύει τις καρδιές και χαρίζει ειρήνη. Χοροί μοναχών και κοσμικών στρέφουν το βλέμμα τους σε αυτόν, ζητώντας τη χάρη του για να συντρίψουν τη δύναμη του δράκοντα (του διαβόλου). Το θεοτοκίο θυμίζει ότι ο Δημιουργός πήρε σάρκα από την Παρθένο και γι’ αυτό εκείνη δεν παύει να τον παρακαλεί για όλους.
Ωδή γ’ – Ο Άγιος ανοίγει την πύλη του παραδείσου
Εδώ ο πιστός εκφράζει τη βαθιά επιθυμία να του ανοίξει ο Χριστός, με τις ευχές του Αγίου, την πύλη του παραδείσου. Ο Άγιος παρακαλείται να σκεπάσει τους νέους με πατρική φροντίδα, να τους προστατέψει από τη σύγχυση των λογισμών και την τυραννία των παθών, ώστε να βαδίσουν σωτήριο δρόμο. Στη συνέχεια, ο υμνωδός ομολογεί τη δική του ασωτεία: σπατάλησε τον πλούτο της θείας χάρης και τώρα στέκεται γυμνός, ζητώντας από τον Άγιο να τον ντύσει και πάλι με τη στολή του Αγίου Πνεύματος. Το θεοτοκίο είναι μια συγκινητική εξομολόγηση: «Έχω την εικόνα σου, Πάναγνε, σαν χαρά και παρηγοριά πάντοτε στη ζωή μου, γι’ αυτό στέκομαι μπροστά της και ζητώ τη βοήθειά σου.»
Μετά από μια σύντομη αίτηση ψάλλεται το κάθισμα:
«Εσύ που είσαι βλαστάρι των Φαράσων και καύχημα του Άθωνα, Παΐσιε πανάρετε, θεράπευσε τα ποικίλα νοσήματα της ψυχής και του σώματος, και διώξε μακριά μας τα πλήθη των δαιμόνων με τη δύναμή σου.»
Ωδή δ’ – Λύτρωση από τη δειλία και τα ψυχικά συντρίμμια
Ο πιστός φέρει τη στένωση της δειλίας και τους φόβους που τον βασανίζουν, και ζητά από τον Άγιο να τα διαλύσει με τις πρεσβείες του. Παραδέχεται ότι μέσα σε ρυπαρές καταστάσεις έχασε τη μνήμη του Θεού, και γι’ αυτό χρειάζεται τη βοήθεια του Αγίου για να σηκωθεί από τα πτώματά του. Έχει παραδοθεί σε θλίψεις και στενοχώριες και εκλιπαρεί τον Άγιο να του χαρίσει την εσωτερική ειρήνη. Το θεοτοκίο ζητά από την Παναγία να εξουθενώσει τον μισάνθρωπο διάβολο, τον αίτιο της απώλειας και του ψεύδους.
Ωδή ε’ – Στήριγμα και θεραπεία
«Για να σβήσεις το βάρος της ψυχής μου, σε ικετεύω, Άγιε.» Ο πιστός ζητά να γίνει ο Άγιος στήριγμα και ασπίδα ακαταμάχητη για κληρικούς και μοναχούς. Τον βλέπει ίσο με τους παλαιούς ασκητές, στον οποίο δόθηκε πλήθος χαρισμάτων, και του ζητά να γιατρέψει τα έλκη των ψυχών όλων. Το θεοτοκίο εκφράζει την ελπίδα ότι η γη, που έχει την Παναγία προστάτιδα, προσδοκά ειρηνική ζωή και το τέλος των δεινών.
Ωδή στ’ – Η γλυκύτητα των λόγων και η επισκοπή του
Όσοι έζησαν κοντά του στο Άγιο Όρος διατηρούν στην καρδιά τους τη γλυκύτητα των λόγων του και τον παρακαλούν να διορθώσει τις εκτροπές της διάνοιάς τους. Εμείς, θυμούμενοι τα πολλά χαρίσματά του, του φωνάζουμε με αγάπη: «Με την κραταιά σου επίσκεψη, προστάτευε πάντοτε εμάς που σε υμνούμε». Ο υμνωδός θυμάται πώς ο Άγιος, σαν άγγελος, έφτανε από τον Άθωνα στη μονή Σουρωτής για να καθοδηγήσει τον χορό των μοναζουσών, γινόμενος αλείπτης ευσέβειας. Έτσι κι εμάς σήμερα μας οδηγεί προς τα ανώτερα. Το θεοτοκίο παρακαλεί την Παρθένο να γίνει θεία ιάτειρα για τους αρρώστους και τους θλιμμένους και να θεραπεύσει τα ανίατα πάθη.
Μετά την έκτη ωδή ο ιερέας εκφωνεί το κοντάκιο:
«Εσένα, τον διδάσκαλο των μοναχών και των λαϊκών, τον αντιλήπτορα των πιστών που ζουν στον κόσμο, και τον γρήγορο θεραπευτή των ασθενών, θεοφόρε Παΐσιε, σε έχουμε βοηθό μας, γι’ αυτό και ζητάμε τη χάρη σου.»
Ακολουθεί το προκείμενο και το Ευαγγέλιο από το κατά Λουκάν (6,17-23), όπου ο Ιησούς κατεβαίνει σε έναν τόπο πεδινό και πλήθος λαού συρρέει για να ακούσει τη διδασκαλία του και να γιατρευτεί από τις ασθένειες και τα ακάθαρτα πνεύματα. Ο Κύριος, αφού τους θεραπεύει, κοιτάζει τους μαθητές του και κηρύσσει τους μακαρισμούς: «Μακάριοι οι φτωχοί… μακάριοι όσοι πεινούν τώρα… μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα… μακάριοι είστε όταν σας μισήσουν και σας διώξουν εξαιτίας του Υιού του ανθρώπου. Χαρείτε εκείνη την ημέρα και σκιρτήστε, γιατί ο μισθός σας είναι πολύς στον ουρανό.» Το ευαγγελικό ανάγνωσμα δένει απόλυτα με την παράκληση: και ο Άγιος Παΐσιος έγινε φτωχός και θλιμμένος κατά κόσμον, αλλά έλαβε μεγάλο μισθό στον ουρανό και τώρα γίνεται θεραπευτής των ψυχών και των σωμάτων.
Μετά το Ευαγγέλιο ψάλλεται ένα προσόμοιο που συνοψίζει την ικεσία:
«Όσιε Παΐσιε, εσύ που είσαι το κλέος του Άθωνα, το καύχημα της Σουρωτής και το γέννημα των Φαράσων με τη μεγάλη σου συμπόνοια, σε παρακαλούμε: μη σταματάς να μας προστατεύεις από κάθε στένωση, από απρόβλεπτες συμφορές, από τη λύμη των αιρέσεων και τις επιθέσεις του διαβόλου. Συντήρησε με τις πρεσβείες σου όλους εμάς που σε τιμούμε με ευλάβεια.»
Ο ιερέας διαβάζει τη γνωστή ευχή «Σώσον, ο Θεός, τον λαόν σου…», μνημονεύοντας πλήθος αγίων και ζητώντας τα πλούσια ελέη του Θεού. Μετά συνεχίζουμε με τις υπόλοιπες ωδές.
Ωδή ζ’ – Απαλλαγή από ασθένειες και καθοδήγηση των νέων
Παρακαλούμε τον Άγιο να μας λυτρώσει από επώδυνα νοσήματα, από τη μανία των δαιμόνων και από κάθε κακουργία των κακότροπων ανθρώπων. Του θυμίζουμε ότι φάνηκε θεράπων με τις ευχές του και του ζητάμε να μη σταματήσει να χαρίζει υγεία σε όσους είναι εθισμένοι σε ιοφόρα σκευάσματα (σαφής αναφορά στις ναρκωτικές ουσίες). Επιπλέον, ο υμνωδός ικετεύει τον Άγιο, που έχει μεγίστη παρρησία, να βγάλει όλη τη νεότητα από το λάκκο της άγνοιας, της αθεΐας και της αναρχίας. Το θεοτοκίο υμνεί τη φοβερή προστασία της Παναγίας, της οποίας τη θεσπέσια εικόνα κρατούσε στους ώμους του ο ίδιος ο Άγιος Παΐσιος, ο δούλος της.
Ωδή η’ – Στήριξη στα αθεράπευτα πάθη και την πορνεία
Ο υμνωδός ζητά από τον Άγιο να στηρίξει με τις πολλές του ικεσίες όσους έχουν πληγωθεί από ανίατα πάθη, τη λευχαιμία και τον πικρό καρκίνο. Παρακαλεί να απομακρύνει από τους πιστούς το σμάρι της δειλίας και της φοβίας. Με ειλικρίνεια αναφέρει ότι τα πλήθη των νέων παραπαίουν από το δηλητήριο της πορνείας και των αθέμιτων αμαρτιών, και γι’ αυτό ζητά από τον θεοφόρο Άγιο να τους απλώσει το χέρι. Το θεοτοκίο υπενθυμίζει ότι ο φιλάνθρωπος Δεσπότης σαρκώθηκε από την αγία γαστέρα της Παρθένου για να σώσει τους ανθρώπους.
Ωδή θ’ – Η συνεχής φροντίδα του Αγίου για όλη την Εκκλησία
Η τελευταία ωδή ξεκινά με την εικόνα των πιστών που απλώνουν τα χέρια με ευλάβεια και παρακαλούν τον Άγιο να μη σταματήσει να φροντίζει για όλους. Τον παρακαλούν σαν τροφό και μητέρα να δίνει πάντοτε τα χρήσιμα στις ανάγκες του βίου. Η Σουρωτή, ο Άθωνας και ολόκληρη η Εκκλησία επικαλούνται τον Άγιο Παΐσιο για να βαδίσουν σωφρόνως τον δρόμο του Χριστού. Το θεοτοκίο, τέλος, εκφράζει την ελπίδα ότι με τις πρεσβείες του Αγίου θα απαλλαγεί γρήγορα η Ελλάδα από λοιμό, λιμό και κάθε άλλο δεινό.
Μετά την θ’ ωδή ψάλλεται το «Άξιόν εστι» και τα μεγαλυνάρια προς τον Άγιο. Αυτά είναι σύντομες, χαρούμενες προσφωνήσεις:
Χαίρε, θείε βλαστέ των Φαράσων, περιβόητε ασκητή του Άθωνα, νέε φωτιστή της Ελλάδας, μεγάλε σύμμαχε των νέων.
Χαίρε, διδάσκαλε της Σουρωτής και σεμνέ ασκητή του Σινά, υπόδειγμα για τους συμπατριώτες σου στην Κονίτσα.
Χαίρε, εσύ που σώζεις ναρκομανείς, δαιμονισμένους και κάθε ασθενή· μη σταματάς ποτέ να τους βοηθάς.
Χαίρε, βοηθέ των μοναχών, εσύ που έχεις μεγίστη παρρησία προς τον Δεσπότη Χριστό.
Και τέλος: έχοντας τον τάφο σου ως μέγιστο θησαυρό, οι πιστοί αντλούμε δύναμη και θάρρος στις δυσκολίες της ζωής.
Η παράκληση ολοκληρώνεται με το Τρισάγιο και τις καθιερωμένες ευχές («Πάτερ ημών…»), ενώ ο ιερέας μνημονεύει τα ονόματα των πιστών κατά το έθος. Στην απόλυση ψάλλουμε ένα τελευταίο τροπάριο, που συμπυκνώνει το αίτημα:
«Τα δυσώδη πάθη της ψυχής, όλα τα ανομήματα, τις αρρώστιες του σώματος, την ποικιλία των φοβιών, το βασανιστήριο της δειλίας, κάθε ανάγκη και τον ερχομό κάθε κακού, σε παρακαλούμε, όσιε Παΐσιε, σπεύσε με τις ικεσίες σου προς τον Χριστό να τα σταματήσεις από εμάς που σε υμνούμε.»
Έπειτα, ένα σύντομο θεοτοκίο: «Δέσποινα, δέξου τις δεήσεις των δούλων σου και λύτρωσέ μας από κάθε ανάγκη και θλίψη» και η γνωστή προσευχή «Την πάσαν ελπίδα μου εις σε ανατίθημι…». Ο ιερέας απολύει με την ευχή: «Δι’ ευχών των αγίων πατέρων ημών…».
Αυτή η παράκληση δεν είναι απλώς ένα λειτουργικό κείμενο· είναι μια ζωντανή συνάντηση με τον Άγιο που περπάτησε δίπλα μας μόλις πριν από λίγες δεκαετίες. Μπορεί να διαβαστεί ολόκληρη σε μια δύσκολη ώρα, να ψαλεί τμηματικά στο σπίτι ή να χρησιμοποιηθεί ως βάση για προσωπική προσευχή. Ο Άγιος Παΐσιος, με τη μεγάλη του καρδιά, ακούει κάθε κραυγή – αρκεί εμείς να τον πλησιάσουμε με την απλότητα και την εμπιστοσύνη που δίδασκε ο ίδιος.
