Την εκτίμηση ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται «σε τροχιά πολέμου» διατυπώνει ο πρώην αρχηγός ΓΕΣ, Κωνσταντίνος Γκίνης, σε συνέντευξή του στο Liberal.gr και τον Γιώργο Νόκο, υποστηρίζοντας ότι η διατήρηση των τουρκικών διεκδικήσεων επιβάλλει άμεση επανεξέταση της ελληνικής στρατηγικής.
Με αφορμή τις πληροφορίες για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας», εκτιμά ότι η Άγκυρα επιχειρεί να συγκροτήσει μια δική της νομική, επιχειρησιακή και διπλωματική πλατφόρμα, ώστε να ασκήσει πίεση στην Ελλάδα. Όπως επισημαίνει, η εσωτερική τουρκική νομοθεσία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση ενεργειών των τουρκικών κρατικών οργάνων και ως εργαλείο στις διαπραγματεύσεις.
Ο κ. Γκίνης προκρίνει την αξιοποίηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, την επέκταση των χωρικών υδάτων και την ανακήρυξη ΑΟΖ. Παράλληλα, θεωρεί ότι η προοπτική επέκτασης της συμφωνίας με την Αίγυπτο πρέπει να επιδιωχθεί, χωρίς να αποτελέσει τη μοναδική ή κύρια ελληνική προσπάθεια.
Για την άμυνα των νησιών υπογραμμίζει την ανάγκη αντιμετώπισης του Αιγαίου ως ενιαίου επιχειρησιακού χώρου. Ζητά, επίσης, συγκεκριμένους στόχους και χρονικό ορίζοντα στον ελληνοτουρκικό διάλογο, συνεδρίαση των αρμόδιων θεσμικών οργάνων και διατήρηση των Ενόπλων Δυνάμεων στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο ετοιμότητας.
Συνέντευξη στον Γιώργο Νόκο
Με βάση τις τελευταίες πληροφορίες για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας», τι επιδιώκει η Τουρκία και τι θα άλλαζε στην πράξη εάν ενσωμάτωνε τις διεκδικήσεις της στην εσωτερική της νομοθεσία;
Η Τουρκία, αφού πέτυχε την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της Λιβύης, το οποίο αποκτά πλέον και τυπικά πλήρη εγκυρότητα, στρέφεται ευθέως εναντίον της Ελλάδας με τη «Γαλάζια Πατρίδα». Βασικός στόχος της είναι ο Ελληνισμός, δηλαδή η Ελλάδα και η Κύπρος, πρωτίστως η Ελλάδα.
Με το νομοσχέδιο επιδιώκει την ανατροπή των προβλέψεων του διεθνούς δικαίου, χρησιμοποιώντας το εσωτερικό της δίκαιο. Επειδή το διεθνές δίκαιο δεν εξυπηρετεί τους στόχους της στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, θα επιχειρήσει να θεσπίσει δικούς της όρους και κανόνες. Με βάση αυτούς θα επιδιώξει να πιέσει την Ελλάδα και να διαπραγματευτεί οποιεσδήποτε διευθετήσεις.
Φυσικά, κανείς δεν θα αναγνωρίσει αυτή την εσωτερική νομοθεσία, η οποία επιχειρεί να ανατρέψει το διεθνές δίκαιο που έχει γίνει αποδεκτό από δεκάδες χώρες. Όμως τα τουρκικά κρατικά όργανα, η Ακτοφυλακή, το Ναυτικό και η Πολεμική Αεροπορία, θα μπορούν να τη χρησιμοποιούν για παρεμβάσεις στα διεθνή ύδατα ή σε χώρους ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Θα μπορούν να τη χρησιμοποιούν και στις διαπραγματεύσεις. Όταν εμείς θα λέμε ότι κάτι δεν προβλέπεται από το διεθνές δίκαιο, οι Τούρκοι διαπραγματευτές θα επικαλούνται όσα έχει ψηφίσει το τουρκικό Κοινοβούλιο και θα τα θέτουν στο τραπέζι.
Η Τουρκία επιχειρεί, επομένως, να δημιουργήσει μια δική της νομική, επιχειρησιακή και διπλωματική πλατφόρμα διαπραγματεύσεων, προκειμένου να πετύχει τους στόχους της σε βάρος της Ελλάδας και του Ελληνισμού ευρύτερα.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Άγκυρα προετοιμάζεται να επιβάλει τις διεκδικήσεις της στο πεδίο; Πώς πρέπει να αντιδράσει η Ελλάδα για να αποτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων;
Οι ενδείξεις είναι μπροστά στα μάτια μας, αλλά αρνούμαστε να τις δούμε. Βρισκόμαστε με την Τουρκία σε ένα στρατηγικό πλαίσιο σύγκρουσης χαμηλής έντασης, αδιάκοπα από την 6η Σεπτεμβρίου 1955.
Όσα βλέπουμε, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή, η «Γαλάζια Πατρίδα», οι παραβιάσεις, οι υπερπτήσεις και οι παραβιάσεις του θαλάσσιου χώρου, αποτελούν αναπόσπαστους κρίκους ενός ενιαίου και συμπαγούς σχεδίου της Τουρκίας σε βάρος του Ελληνισμού.
Εάν δεν το συνειδητοποιήσουμε και νομίζουμε κάθε φορά ότι θα εμφανιστεί κάτι καινούργιο, αυταπατώμεθα. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις τουρκικές διεκδικήσεις και, κυρίως, να αντιδράσουμε άμεσα, όπως συνέβη και αυτή τη φορά.
Η Ελλάδα στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο. Επομένως, πρέπει να εφαρμόσει τις προβλέψεις του και να ασκήσει τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτό. Δυστυχώς, επικαλούμαστε το διεθνές δίκαιο χωρίς να το εφαρμόζουμε. Επικαλούμαστε δικαιώματα της πατρίδας μας, τα οποία όμως δεν κατοχυρώνουμε και δεν διασφαλίζουμε.
Μιλάμε για ΑΟΖ. Έχουμε ανακηρύξει ΑΟΖ; Όχι. Έχουμε δικαίωμα να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια. Μέχρι τα 12, δεν λέω ότι θα το κάνουμε παντού. Αυτό είναι ένα τεχνικό θέμα που πρέπει να εξεταστεί. Έχουμε πάρει τις αποφάσεις μας στα σημεία όπου υπάρχει δυνατότητα;
Το κάναμε στο Ιόνιο. Αλλά και εκεί, κατά την άποψή μου, το κάναμε εσφαλμένα, διότι δεν στείλαμε το σωστό μήνυμα. Χρησιμοποιήσαμε ως γραμμές βάσης τον ηπειρωτικό χώρο, ενώ θα μπορούσαμε να χαράξουμε γραμμές βάσης δυτικά των Επτανήσων και από εκεί να μετρήσουμε τα χωρικά μας ύδατα.
Πρέπει να εξετάσουμε τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου και να τις αξιοποιήσουμε στο μέγιστο. Τότε η Τουρκία θα καταλάβει ότι έχουμε την πρόθεση να αντιδράσουμε και να διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας.
Μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, πού πρέπει να επικεντρωθεί η ελληνική στρατηγική; Ποια πρακτική σημασία θα είχε η επέκταση της συμφωνίας ΑΟΖ με την Αίγυπτο ανατολικά του 28ου μεσημβρινού;
Έχουμε μια σειρά δυνατοτήτων που πρέπει να αξιοποιήσουμε
Πρώτον, η περιοχή που έχουν οριοθετήσει με το τουρκολιβυκό μνημόνιο βρίσκεται μέσα στην ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ, βάσει της συμφωνίας που υπογράψαμε το 2020. Δυστυχώς, βλέπω και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης μια παραπλανητική εικόνα. Παρουσιάζεται μια τεράστια έκταση στη Μεσόγειο ως περιοχή που καλύπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, χωρίς να αντιπαραβάλλεται η ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ. Αν αντιπαραβάλουμε τα πραγματικά μεγέθη, θα δούμε ότι η τουρκολιβυκή ΑΟΖ, όπως οριοθετήθηκε παράνομα και χωρίς έννομο αποτέλεσμα, είναι ένα πολύ μικρό κλάσμα της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Επομένως, πρέπει να απαιτήσουμε ότι όποιος παραβιάσει την ελληνοαιγυπτιακή ΑΟΖ θα αντιμετωπιστεί στο πεδίο, διπλωματικά και πολιτικά.
Δεύτερον, η επέκταση των χωρικών υδάτων, ώστε να εξουδετερώσουμε πλήρως αυτό το μνημόνιο. Έχουμε αυτή τη δυνατότητα στη Μεσόγειο. Δεν θα μπω σε τεχνικές λεπτομέρειες, διότι είναι εξειδικευμένο θέμα. Με την επέκταση, τα χωρικά μας ύδατα εισέρχονται στον χώρο που έχει οριοθετήσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Τρίτον, έχουμε τη δυνατότητα να ανακηρύξουμε ΑΟΖ στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου δεν το έχουμε κάνει μέχρι τώρα.
Τέταρτον, να προσφύγουμε στους διεθνείς οργανισμούς, όπως σωστά κάναμε, και να προβάλουμε τις παράνομες ενέργειες της Τουρκίας. Οι οργανισμοί αυτοί είναι πολιτικά φόρα. Δεν είναι δικαστήρια για να εκδώσουν μια δικαστική απόφαση.
Πέμπτον, να επιδιώξουμε κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους οργανισμούς σε βάρος της Τουρκίας.
Έκτον, να συζητήσουμε την επέκταση της συμφωνίας ΑΟΖ με την Αίγυπτο πέραν του 28ου μεσημβρινού, η οποία αναμφισβήτητα θα επηρεάσει και την Τουρκία. Κατά την άποψή μου, όμως, δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι αυτή η συζήτηση θα τελεσφορήσει. Επομένως, δεν πρέπει να αποτελέσει την κύρια προσπάθειά μας και να ρίξουμε εκεί όλο το βάρος.
Πρέπει να προχωρήσουμε σε όσα προανέφερα και, παράλληλα, να συζητάμε με την Αίγυπτο. Αν ευοδωθούν οι διαπραγματεύσεις, το αποτέλεσμα θα είναι ευπρόσδεκτο και θα προστεθεί στη φαρέτρα μας.
Ως πρώην αρχηγός ΓΕΣ, ποια θεωρείτε σήμερα τη μεγαλύτερη πρόκληση για την άμυνα των νησιών; Ποιες αλλαγές επιβάλλουν τα διδάγματα των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή;
Θέτετε ένα τεράστιο ζήτημα, το οποίο θα προσπαθήσω να το οριοθετήσω επιγραμματικά.
Πρώτον, πρέπει να θεωρήσουμε τον χώρο του Αιγαίου, θαλάσσιο και χερσαίο, ως έναν ενιαίο και συμπαγή χώρο. Σε αυτόν πρέπει να ενταχθούν όλες οι νέες δυνατότητες: πυραυλικά συστήματα, drones, ηλεκτρονικός πόλεμος και κυβερνοπόλεμος. Χρειαζόμαστε ένα ενιαίο σύνολο, με σταθερές δυνάμεις στα κύρια νησιά μας και δυνάμεις που θα τα διασυνδέουν, ώστε, αξιοποιώντας τις δυνατότητές μας, να αντιμετωπίζουμε οποιαδήποτε απειλή. Το κλειδί είναι ο ενιαίος χώρος και, δεύτερον, η επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων. Δηλαδή η ικανότητα άμεσης αντίδρασης και ανταπόκρισης.
Ο ελληνοτουρκικός διάλογος βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και πολλά χρόνια. Με ποια κριτήρια κρίνετε αν περιορίζει τον κίνδυνο σύγκρουσης και τι σημαίνει για την πορεία του η διατήρηση των τουρκικών διεκδικήσεων;
Ο διάλογος, όπως έχει εξελιχθεί, με περισσότερους από 60 κύκλους διαπραγματεύσεων, επαφών και συζητήσεων, δεν έχει αποδώσει μέχρι τώρα κάτι ουσιαστικό στο πεδίο, δηλαδή συμφωνία σε ουσιαστικά ζητήματα.
Κατά την άποψή μου, πρέπει να θέσουμε ξεκάθαρα τα θέματα στην Τουρκία. Να πούμε ότι θέτουμε έναν ορίζοντα δύο ή τριών ετών, μέσα στον οποίο θα συζητήσουμε για να καταλήξουμε στο θέμα της ΑΟΖ, των χωρικών υδάτων και σε όποιο άλλο ζήτημα αποφασίσουμε να θέσουμε.
Εφόσον δεν καταλήξουμε σε συμφωνία, διατηρούμε την πρωτοβουλία να προχωρήσουμε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Δεν μπορούμε να μένουμε σε αδράνεια, επειδή η Τουρκία χρησιμοποιεί τη διαδικασία του διαλόγου για να αποκοιμίσει πρακτικά την Ελλάδα και, όταν βρίσκει την κατάλληλη στιγμή, εξαπολύει την επίθεσή της για να πετύχει τους στόχους της.
Παραδείγματα είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι υπόλοιπες διεκδικήσεις και τώρα η «Γαλάζια Πατρίδα», μαζί με όσα έχουν προηγηθεί τα τελευταία 50 χρόνια. Θεωρώ ότι ο διάλογος, όπως εξελίσσεται μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, εάν δεν αποκτήσει συγκεκριμένα όρια και στόχους, δεν περιορίζει τον κίνδυνο σύγκρουσης.
Κατά την άποψή μου, η διατήρηση των τουρκικών διεκδικήσεων σημαίνει πόλεμο. Το έχω ξαναπεί και το επαναλαμβάνω: με την Τουρκία είμαστε σε τροχιά πολέμου.
Εάν δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε και να κάνουμε τις ανάλογες προπαρασκευές, δεν θα μπορέσουμε να πετύχουμε τους στρατηγικούς μας στόχους και να διατηρήσουμε την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τελευταίες εξελίξεις αλλάζουν τα στρατηγικά δεδομένα για την Ελλάδα; Χρειάζεται αναθεώρηση της ελληνικής προσέγγισης στα ζητήματα της περιοχής;
Κατά την άποψή μου, αναμφισβήτητα απαιτείται άμεση αλλαγή της ελληνικής στρατηγικής.
Με την επιτυχία της στο λιβυκό Κοινοβούλιο και την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, καθώς και με τις αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο, την επιτήδεια ουδετερότητα των Αμερικανών και κάποιες άνευρες δηλώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Τουρκία θεωρεί ότι έχει αποδυναμώσει την Ελλάδα. Εκτιμά ότι είναι η κατάλληλη στιγμή να κινηθεί, ώστε να πετύχει όσο το δυνατόν περισσότερους στόχους της.
Γι’ αυτό τη βλέπουμε να θέτει άμεσα σε προτεραιότητα τη «Γαλάζια Πατρίδα» και να επιχειρεί να τη βάλει σε μια διαδικασία εφαρμογής. Δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί, διότι πρέπει προηγουμένως να ψηφιστεί. Τα μηνύματα που εκπέμψαμε μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, δυστυχώς, δεν ήταν αποτρεπτικά.
Κατά την άποψή μου, οι εξελίξεις έπρεπε να αξιολογηθούν άμεσα από το ΚΥΣΕΑ. Από όσα έχω ακούσει, δεν συνήλθε για να αξιολογήσει την κατάσταση. Και είδαμε ένα από τα βασικά στελέχη του, τον υπουργό Άμυνας, να ταξιδεύει αμέσως στην Αμερική. Εάν τα θεσμικά όργανα δεν αξιολογήσουν την κατάσταση, τα μηνύματα που εκπέμπουμε δεν είναι θετικά και αποτρεπτικά.
Απαιτούνται άμεση σύγκληση των θεσμικών οργάνων, επανεξέταση της στρατηγικής μας, επανακαθορισμός στόχων, επανεξέταση των συμμαχιών μας, διατύπωση πραγματικών κόκκινων γραμμών και διπλωματικές και πολιτικές πρωτοβουλίες σε πολλαπλά επίπεδα.
Τέλος, απαιτούνται ενέργειες στο πεδίο, οι οποίες θα υποστηρίζονται από τη στρατιωτική μας ισχύ, από τις Ένοπλες Δυνάμεις, που πρέπει να βρίσκονται στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο ετοιμότητας.
*Ο Κωνσταντίνος Γκίνης είναι Στρατηγός ε.α. – Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΣ.
