Του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου, γεωστρατηγικός αναλυτής και αντιστράτηγος ε.α
Η υπόθεση του Τούρκο – Λιβυκού Μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών επιστρέφει αυτή τη φορά με δύο εξελίξεις που συνδέονται άμεσα!
Τις αναφερόμενες πιέσεις της Άγκυρας προς την πλευρά Χαφτάρ, προκειμένου να εξασφαλιστεί η κοινοβουλευτική κύρωση του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στην Ανατολική Λιβύη και την επίσημη διαμαρτυρία της κυβέρνησης της Τρίπολης για τις σχεδιαζόμενες ελληνικές έρευνες νοτίως της Κρήτης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Libya Observer στις 14 Οκτωβρίου 2026 η Άγκυρα ασκεί πιέσεις στον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του «Στρατάρχη» Χαλίφα Χαφτάρ, για κοινοβουλευτική κύρωση του Μνημονίου του 2019. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, η Τουρκία φέρεται να απειλεί με αντίποινα εάν δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρεται σε αντίθετες πιέσεις από την ισραηλινή πλευρά, με την υποστήριξη, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί και απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση.
Εάν όμως τα παραπάνω επιβεβαιωθούν θα πρόκειται για μια ακόμη ένδειξη ότι η Τουρκία επιδιώκει να το ισχυροποιήσει αξιοποιώντας το ως εργαλείο περιφερειακής ισχύος. Μήπως πάλι εμείς θα συρόμαστε πίσω από τα γεγονότα;
Η Άγκυρας από την Τρίπολη στη Βεγγάζη
Το σημαντικότερο στοιχείο της τουρκικής πολιτικής στη Λιβύη δεν είναι μόνο η επιμονή της στο Μνημόνιο του 2019 αλλά η προσπάθειά της να αποκτήσει επιρροή σε ολόκληρο το λιβυκό πολιτικό και στρατιωτικό φάσμα.
Το μνημόνιο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας, η οποία είχε έδρα την Τρίπολη. Η Τουρκία υποστήριξε στρατιωτικά την κυβέρνηση αυτή κατά τη διάρκεια της λιβυκής σύγκρουσης, διατηρώντας παράλληλα σημαντικά στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ερείσματα στη χώρα.
H προσέγγισή της με την πλευρά Χαφτάρ, εφόσον συνεχιστεί, θα σηματοδοτεί μια προσπάθεια διεύρυνσης αυτής της επιρροής. Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρεί σχέσεις και με τα δύο κέντρα εξουσίας, ώστε να μην εξαρτά την παρουσία της από την επιβίωση μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης. Χρησιμοποιεί στρατιωτική παρουσία, διπλωματικές επαφές, οικονομικά συμφέροντα και διαπραγματευτική πίεση.
Η ρηματική διακοίνωση της Τρίπολης
Η εξέλιξη που καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο σοβαρό είναι η ρηματική διακοίνωση της λιβυκής πλευράς για τις σχεδιαζόμενες έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του «Πρώτου Θέματος» στις 13 Οκτωβρίου, η Τρίπολη απέστειλε στην Αθήνα την σχετική διακοίνωση στις 24 Αυγούστου 2026 με την οποία διαμαρτύρεται για τις ελληνικές δραστηριότητες σε περιοχές όπου δεν έχει επιτευχθεί διμερής οριοθέτηση και υποστηρίζει ότι θίγονται δικαιώματα που η ίδια διεκδικεί επί της υφαλοκρηπίδας. Απειλεί επίσης με θρασύ ύφος ότι η συνέχιση των δραστηριοτήτων αυτών θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στην αναστολή τους των διμερών διαπραγματεύσεων.
Η Αθήνα απάντησε μέσω διπλωματικών διαύλων, απορρίπτοντας τις λιβυκές αιτιάσεις ως νομικά αβάσιμες και ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης, η Ελλάδα εφαρμόζει τη μέση γραμμή και ότι η διεξαγωγή συνομιλιών δεν συνεπάγεται αναστολή της άσκησης των νόμιμων δικαιωμάτων της.
Τελικά τι έχει επιτευχθεί επιτύχει μέχρι σήμερα με την διπλωματική προσέγγιση με την Τρίπολη, ποια είναι τα περιθώρια προόδου των συνομιλιών και ποιες εγγυήσεις υπάρχουν ότι η λιβυκή πλευρά δεν θα χρησιμοποιήσει τη διαδικασία για να επιβάλει σταδιακά τις δικές της διεκδικήσεις!
Συνομιλίες χωρίς στρατηγικό αποτέλεσμα;
Η Ελλάδα επένδυσε στην αποκατάσταση των σχέσεών της με τις δύο βασικές πλευρές της Λιβύης, την Τρίπολη και τη Βεγγάζη. Η έναρξη τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών αποτέλεσε αναμφίβολα ένα βήμα που έπρεπε να γίνει. Ωστόσο η έναρξη του διαλόγου δεν πρέπει να συγχέεται με την επίτευξη προόδου στο ουσιαστικό ζήτημα της οριοθέτησης.
Από τη μία πλευρά, η Αθήνα δηλώνει ότι επιδιώκει συμφωνία με τη Λιβύη στη βάση του Δικαίου της Θάλασσας. Από την άλλη, η Τρίπολη προφανώς κατευθυνόμενη από την Άγκυρα διατηρεί τις διεκδικήσεις της.
Η Κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει σε ένα ουσιώδες ερώτημα: ποιο είναι το σχέδιό της εάν οι συνομιλίες δεν οδηγούν σε ουσιαστική σύγκλιση; Έχουν προσδιοριστεί οι προϋποθέσεις για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων;
Η Βεγγάζη, ο Χαφτάρ και η χαμένη ευκαιρία της ελληνικής διπλωματίας
Η ελληνική πολιτική έναντι της Λιβύης δεν μπορεί να περιορίζεται στην κυβέρνηση της Τρίπολης. Η ανατολική Λιβύη αποτελεί ξεχωριστό κέντρο πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος, με σημαντική επιρροή στο εσωτερικό της χώρας και ιδιαίτερες σχέσεις με περιφερειακούς δρώντες.
Η Αθήνα είχε λόγους να διατηρεί καλές σχέσεις με την πλευρά Χαφτάρ, τις οποίες λανθασμένα παραμέλησε. Η στάση της Βουλής των Αντιπροσώπων απέναντι στο Μνημόνιο είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς η μη κύρωσή του από το συγκεκριμένο σώμα περιόριζε τη δυνατότητα της Άγκυρας να παρουσιάζει τη συμφωνία ως προϊόν ευρύτερης λιβυκής πολιτικής συναίνεσης.
Εάν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες ότι η Τουρκία επιχειρεί τώρα να μεταβάλει αυτή τη στάση, θα πρέπει να σημάνει συναγερμός στην Αθήνα! Εάν η Άγκυρα καταφέρει να εξασφαλίσει την πολιτική υποστήριξη και της ανατολικής Λιβύης, θα βρεθούμε αντιμέτωποι με μια δυσκολότερη διπλωματική κατάσταση.
Η κύρωση δεν εξαφανίζει το Διεθνές δίκαιο
Ως γνωστόν το Τούρκο – Λιβυκό Μνημόνιο οριοθέτησε θαλάσσιες ζώνες μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης αγνοώντας αυθαίρετα τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών ιδίως της Κρήτης, όπως αυτά απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Εμείς υποστηρίζουμε με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας ότι αυτό παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα μας και δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος μας.
Το ίδιο ισχύει και για τις λιβυκές διεκδικήσεις νοτίως της Κρήτης. Αλλά η επανάληψή τους, η διεθνής προβολή της και η σύνδεσή της με συγκεκριμένες δραστηριότητες μπορούν να αυξήσουν την πολιτική και διπλωματική πίεση. Επομένως, η Ελλάδα πέρα από την νομική απόρριψη των αξιώσεων οφείλει να αποτρέπει παντοιοτρόπως την σταδιακή μετατροπή τους σε πολιτικά τετελεσμένα.
Το Ισραήλ, τα Εμιράτα και η απουσία μιας αυτοτελούς ελληνικής στρατηγικής
Οι αναφορές περί ισραηλινών πιέσεων προς τον Σαντάμ εάν επιβεβαιωθούν, θα πρέπει να αξιολογηθούν στο πλαίσιο του ανταγωνισμού για την περιφερειακή επιρροή, την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και τις ενεργειακές διαδρομές στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Ισραήλ έχει δικά του συμφέροντα και θα αξιολογεί την τουρκική παρουσία στη Λιβύη με βάση τις δικές του στρατηγικές προτεραιότητες. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία διατηρούν σχέσεις με την πλευρά Χαφτάρ, έχουν τους δικούς τους λόγους να επηρεάζουν τις περιφερειακές ισορροπίες. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να αξιοποιεί τις συγκλίσεις συμφερόντων με αυτές τις χώρες. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρεί δεδομένο ότι οι προτεραιότητές τους θα ταυτίζονται πάντοτε με τις ελληνικές.
Το ίδιο ισχύει για την Αίγυπτο, της οποίας η στάση και η διπλωματική δραστηριότητα στο συγκεκριμένο ζήτημα έχουν αλλάξει. Η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να θεωρεί ότι οι προηγούμενες συγκλίσεις με το Κάιρο αρκούν για να διασφαλίσουν τα ελληνικά συμφέροντα.
Η αδράνεια της Αθήνας και η πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης
Η Κυβέρνηση όντως παρουσιάζει διπλωματική κινητικότητα και με τις δύο λιβυκές πλευρές χωρίς όμως να βλέπουμε την μετατροπή αυτής της κινητικότητας σε μετρήσιμο στρατηγικό αποτέλεσμα! Η συνέχιση των λιβυκών διεκδικήσεων με την ενθάρρυνση της Τουρκίας, η απειλή αναστολής των συνομιλιών και η προοπτική πολιτικής αναβάθμισης του Τούρκο – Λιβυκού Μνημονίου αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της κυβερνητικής πολιτικής.
Με το να λέμε ότι το Μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο τελειώσαμε; Και όμως αυτό είναι ανηρτημένο στην οικεία σελίδα της Διεύθυνσης Ωκεάνιων Υποθέσεων του ΟΗΕ. Πως διασφαλίζουμε ότι οι ελληνικές θέσεις υποστηρίζονται από συστηματική διπλωματική δράση και ότι η Τουρκία δεν αποκτά συνεχώς νέα περιθώρια πολιτικής αξιοποίησής του.
Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα:
Ποια είναι τα μετρήσιμα αποτελέσματα των συνομιλιών με την Τρίπολη και ποιο το χρονοδιάγραμμα;
Ποια διπλωματικά και πολιτικά μέτρα λαμβάνονται για να αποτραπεί η κύρωση του Μνημονίου από την Ανατολική Λιβύη;
Πώς διασφαλίζεται ότι η απειλή διακοπής των συνομιλιών δεν θα χρησιμοποιηθεί ως μέσο πίεσης για την αναστολή ελληνικών ερευνητικών δραστηριοτήτων;
Ποια είναι η συγκεκριμένη στρατηγική συνεργασίας με την Αίγυπτο, την Κύπρο και το Ισραήλ απέναντι στις νέες εξελίξεις;
Ποιος είναι ο σχεδιασμός της Αθήνας εάν η Τουρκία καταφέρει να ενισχύσει την επιρροή της και στην ανατολική Λιβύη;
Αυτά δεν είναι ερωτήματα αντιπολιτευτικού χαρακτήρα. Είναι ερωτήματα εθνικής στρατηγικής και κυβερνητικής λογοδοσίας.
Από την αντίδραση στη στρατηγική
Η Ανατολική Μεσόγειος δεν αποτελεί άθροισμα απομονωμένων εθνικών προβλημάτων. Είναι ένα αλληλοεξαρτώμενο γεωπολιτικό σύστημα, στο οποίο η Λιβύη, η Τουρκία, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος και το Ισραήλ συνδέονται μέσω ανταγωνιστικών συμφερόντων, ενεργειακών σχεδιασμών και διαφορετικών αντιλήψεων για την περιφερειακή ασφάλεια.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι εξελίξεις στη Βεγγάζη μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την Αθήνα, όπως και οι σχέσεις της Τουρκίας με την Τρίπολη μπορούν να επηρεάσουν τις ελληνικές επιδιώξεις νοτίως της Κρήτης.
Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει την Ανατολική Μεσόγειο ως έναν ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο, στον οποίο συνυπάρχουν ενεργειακές, στρατιωτικές και διπλωματικές προτεραιότητες. Η συνεργασία με τις ΗΠΑ είναι σημαντική, αλλά δεν σημαίνει ότι τα αμερικανικά συμφέροντα ταυτίζονται αυτομάτως με τις ελληνικές επιδιώξεις.
Η χώρα χρειάζεται μια συνεκτική στρατηγική που να συνδέει το Δίκαιο της Θάλασσας, την ενεργειακή ασφάλεια, τις διμερείς σχέσεις με τη Λιβύη, τη συνεργασία με την Αίγυπτο και την Κύπρο και τις ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες. Χρειάζεται, επίσης συγκεκριμένο σχέδιο δράσης σε περίπτωση που η Άγκυρα επιχειρήσει να επεκτείνει την επιρροή της στην ανατολική Λιβύη.
Η Ελλάδα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των περιφερειακών ισορροπιών, όχι να περιμένει να διαμορφωθούν ερήμην της.
Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα
Η Ελλάδα και πάλι είναι μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα. Θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο αποσπασματικά, αντιδρώντας σε κάθε νέα τουρκική ή λιβυκή πρωτοβουλία, ή θα διαμορφώσει επιτέλους μια συνεκτική στρατηγική που θα συνδέει το διεθνές δίκαιο με την ενεργό διπλωματία, την ενεργειακή πολιτική και την περιφερειακή παρουσία εκμεταλλευόμενη όλους τους συντελεστές ισχύος της;
To Τούρκο – Λιβυκό Μνημόνιο δεν ακυρώνεται με ευχές ούτε με …κατάρες. Οι διακηρύξεις περί ακυρότητάς του, όσο νομικά τεκμηριωμένες και αν είναι, δεν αρκούν για να αποτρέψουν την πολιτική αξιοποίησή του από την Άγκυρα. Αντιμετωπίζεται με ενεργή και στιβαρή διπλωματία, ανάσχεση, με συστηματική παρουσία στη Λιβύη και στρατηγική συνέπεια.
Η ρηματική διακοίνωση της Τρίπολης αποδεικνύει ότι η έναρξη συνομιλιών δεν συνιστά από μόνη της διπλωματική επιτυχία. Όταν η άλλη πλευρά διατηρεί τις διεκδικήσεις της και απειλεί με διακοπή των διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποια είναι η στρατηγική της και ποια αποτελέσματα έχει επιτύχει.
Το πραγματικό πρόβλημα μας είναι ότι, παρά τα ισχυρά νομικά και διπλωματικά μας ερείσματα, κινδυνεύουμε να παραμείνουμε θεατές μιας περιφερειακής αναμέτρησης στην οποία άλλοι σχεδιάζουν, άλλοι πιέζουν και άλλοι επιχειρούν να διαμορφώσουν τετελεσμένα!
Η κυβέρνηση οφείλει να αποδείξει ότι διαθέτει κάτι περισσότερο από μια πολιτική διαχείρισης των εξελίξεων. Οφείλει να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο για τη Λιβύη, την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και την υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
