Η γερμανική κυβέρνηση ετοιμάζεται να αλλάξει ριζικά το πλαίσιο των οικονομικών ενισχύσεων για την αντικατάσταση παλιών συστημάτων θέρμανσης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις.
Το υπουργείο Οικονομίας και Ενέργειας, με επικεφαλής την Κατερίνα Ράϊχε, προτείνει μια σειρά από περικοπές που θα επηρεάσουν κυρίως τα μεσαία και υψηλότερα εισοδήματα, καθώς η κυβέρνηση αναζητά τρόπους να μειώσει τις δαπάνες του προϋπολογισμού.
Το βασικό σχέδιο αλλάζει
Σύμφωνα με ένα προσχέδιο που διέρρευσε, οι συνολικές περικοπές ξεπερνούν τα 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Η λογική είναι απλή: όσο πιο γρήγορα προχωρήσει κάποιος σε αναβάθμιση του συστήματος θέρμανσής του, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιδότηση. Αντίθετα, όσοι καθυστερήσουν, θα λάβουν σημαντικά μειωμένα ποσά. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ενός νοικοκυριού με υψηλό εισόδημα που σήμερα μπορεί να λάβει έως 16.500 ευρώ για την εγκατάσταση μιας αντλίας θερμότητας. Μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια, το ποσό αυτό ενδέχεται να πέσει μόλις στα 6.600 ευρώ, σύμφωνα με υπολογισμούς του ίδιου του υπουργείου.
Το επιλέξιμο κόστος των εργασιών, πάνω στο οποίο υπολογίζεται το ποσοστό της επιδότησης, δεν θα παραμείνει σταθερό. Ξεκινώντας από 30.000 ευρώ, θα μειωθεί σε 28.000 ευρώ την πρώτη κιόλας μέρα υποβολής αιτήσεων και στη συνέχεια θα μειώνεται κατά 750 ευρώ κάθε έξι μήνες. Αυτό σημαίνει πως από το τρίτο τρίμηνο του 2030, το ανώτατο όριο επιλέξιμων δαπανών θα έχει υποχωρήσει στις 22.000 ευρώ. Πρακτικά, ακόμα κι αν το ποσοστό επιδότησης παραμένει ίδιο, το τελικό ποσό που θα λαμβάνει κανείς θα είναι μικρότερο.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η εικόνα δεν είναι ίδια για όλους. Τα νοικοκυριά με χαμηλό φορολογητέο εισόδημα (περίπου έως 30.000 ευρώ ετησίως) θα δουν μια ελαφρώς βελτιωμένη ενίσχυση τουλάχιστον μέχρι το 2028. Εάν στο σπίτι ζει τουλάχιστον ένα ανήλικο παιδί, το όφελος αυτό επεκτείνεται για εισοδήματα έως και 40.000 ευρώ. Για όλους τους υπόλοιπους, τα νέα είναι λιγότερο ευχάριστα, καθώς η επιδότηση από το 55% που μπορεί να φτάνει σήμερα θα υποχωρήσει στο 30%.
Το υπουργείο σχεδιάζει να καταργήσει ταχύτερα το λεγόμενο «μπόνους ταχύτητας για το κλίμα». Πρόκειται για ένα έξτρα 20% που δίνεται σε όσους αντικαθιστούν λέβητες πετρελαίου ή φυσικού αερίου ηλικίας άνω των 20 ετών. Από το 2027, αυτό το μπόνους θα μειώνεται κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες ανά εξάμηνο, ώσπου να μηδενιστεί το 2030. Παράλληλα, καταργείται εντελώς το πρόσθετο 5% για τις πιο αποδοτικές αντλίες θερμότητας, ενώ γίνονται αυστηρότερες και οι τεχνικές προδιαγραφές για τα επιλέξιμα μηχανήματα.
Η αντίθεση των Πρασίνων και η υπόσχεση που “έσπασε”
Το σχέδιο έχει προκαλέσει την οργισμένη αντίδραση του κόμματος των Πρασίνων. Η βουλευτής Katrin Uhlig, μέλος των επιτροπών Οικονομικών και Προϋπολογισμού, τόνισε ότι «η μείωση της χρηματοδότησης σημαίνει λιγότερη στήριξη, λιγότερες επενδύσεις και λιγότερη προστασία του κλίματος». Αυτό που ενοχλεί περισσότερο την αντιπολίτευση είναι η αίσθηση αναξιοπιστίας που δημιουργείται. «Για χρόνια, η επίσημη γραμμή ήταν ότι τα κονδύλια είναι εξασφαλισμένα μέχρι το 2029. Αυτή η εμπιστοσύνη τώρα κλονίζεται», πρόσθεσε.
Η ειδικός ενεργειακής πολιτικής των Πρασίνων, Alaa Alhamwi, χαρακτήρισε τις περικοπές ανεύθυνες, υπογραμμίζοντας ότι η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί σταθερό πλαίσιο ενισχύσεων μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Η ξαφνική αλλαγή πλεύσης, λένε, υπονομεύει τον προγραμματισμό χιλιάδων ιδιοκτητών που σκέφτονταν να επενδύσουν σε μια νέα, πιο πράσινη θέρμανση.
Γιατί γίνονται τώρα οι περικοπές
Από την πλευρά του υπουργείου, η κίνηση δικαιολογείται ως αναγκαία δημοσιονομική προσαρμογή. Η ζήτηση για επιδοτήσεις ήταν τόσο μεγάλη που ξεπέρασε τον αρχικό προϋπολογισμό, δημιουργώντας ένα έλλειμμα περίπου 2,2 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι αλλαγές εκτιμάται ότι θα οδηγήσουν σε συνολική εξοικονόμηση άνω των 4,3 δισ. ευρώ.
Μια δεύτερη σκέψη πίσω από τον σχεδιασμό είναι η προσπάθεια να πιεστούν οι τιμές της αγοράς προς τα κάτω. Το σκεπτικό είναι ότι αν οι επιδοτήσεις μειώνονται σταδιακά και με προβλέψιμο τρόπο, οι κατασκευαστές και οι εγκαταστάτες αντλιών θερμότητας θα αναγκαστούν να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί. Το ερώτημα, βέβαια, για πολλούς οικονομολόγους είναι κατά πόσο οι επιδοτήσεις απλώς ενσωματώνονται στην τελική τιμή, όπως έχει παρατηρηθεί σε άλλους κλάδους.
Λίγα λόγια για το πώς υπολογίζονται όλα αυτά
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα εισοδηματικά κριτήρια δεν βασίζονται στο ακαθάριστο, αλλά στο φορολογητέο εισόδημα – δηλαδή το ποσό που απομένει μετά την αφαίρεση δαπανών όπως έξοδα εργασίας ή εκπαίδευσης. Αυτό σημαίνει ότι ένας ιδιοκτήτης με ακαθάριστο μισθό αρκετά πάνω από 40.000 ευρώ μπορεί τελικά να θεωρηθεί ότι ανήκει σε χαμηλότερη εισοδηματική κατηγορία και να λάβει το ευνοϊκότερο καθεστώς, ειδικά αν έχει παιδιά.
Σε μια προσπάθεια να αντισταθμίσει εν μέρει τη μείωση, το υπουργείο εισάγει ένα νέο μπόνους 5% για κτίρια με εξαιρετικά αναποτελεσματική θέρμανση. Την ίδια στιγμή, όμως, κόβει εντελώς την ενίσχυση για όσους θέλουν να αφήσουν την τηλεθέρμανση για μια αντλία θερμότητας, κρίνοντας προφανώς ότι η συγκεκριμένη αλλαγή δεν χρήζει στήριξης.
Το τοπίο παραμένει θολό, καθώς η έγκριση από την Επιτροπή Προϋπολογισμού εκκρεμεί, ενώ υπάρχουν διαφωνίες και μέσα στον ίδιο τον κυβερνητικό συνασπισμό. Το βέβαιο είναι ότι χιλιάδες ιδιοκτήτες που σχεδίαζαν να αξιοποιήσουν τις επιδοτήσεις τα επόμενα χρόνια θα χρειαστεί να επανεξετάσουν τα πλάνα τους.
