Η Γερμανία μπορεί να έχει κλείσει οριστικά τα δικά της πυρηνικά εργοστάσια, όμως μια απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης έρχεται να δημιουργήσει ένα νέο, επικίνδυνο δεδομένο για ολόκληρη την Ευρώπη.
Στο Λίνγκεν της Κάτω Σαξονίας, η γαλλική Framatome σχεδιάζει να παράγει ράβδους πυρηνικού καυσίμου με την τεχνική υποστήριξη της ρωσικής Rosatom. Το έργο έχει ήδη λάβει έγκριση και αυτό από μόνο του συνιστά μια πολιτική απόφαση με βαθιές προεκτάσεις για την ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της ηπείρου.
Μέσω της θυγατρικής της TVEL, η Rosatom είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής καυσίμου για αντιδραστήρες σοβιετικού τύπου που λειτουργούν ακόμη στην Τσεχία, τη Σλοβακία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία και τη Φινλανδία. Αυτό που φαίνεται σαν μια τυπική βιομηχανική συνεργασία κρύβει μια ανησυχητική πραγματικότητα, η Ρωσία έχει μετατρέψει επανειλημμένα τις μακροχρόνιες ενεργειακές σχέσεις σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Το έκανε με το φυσικό αέριο, το κάνει και με την πυρηνική τεχνολογία, όπου η Rosatom οικοδομεί εξαρτήσεις δεκαετιών σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική.
Η περίπτωση του Λίνγκεν είναι χαρακτηριστική. Η Framatome λειτουργεί ως βιτρίνα ενός αξιόπιστου δυτικού εταίρου, όμως ο τεχνολογικός πυρήνας παραμένει ρωσικός. Με τον τρόπο αυτό, η Μόσχα διατηρεί σταθερή παρουσία στον ευρωπαϊκό ενεργειακό εφοδιασμό, ακόμα κι αν το τελικό προϊόν φέρει την ετικέτα «Made in Europe». Η εξάρτηση απλώς γίνεται λιγότερο ορατή και πολιτικά πιο βολική, και ακριβώς γι’ αυτό ακόμα πιο επικίνδυνη.
Η Τσεχική Δημοκρατία, για παράδειγμα, έχει καταβάλει σοβαρές προσπάθειες να απεξαρτηθεί από τη Rosatom. Η ČEZ επέλεξε την αμερικανική Westinghouse και τη Framatome για την προμήθεια καυσίμου στους αντιδραστήρες της. Αν όμως οι ράβδοι της Framatome κατασκευάζονται με ρωσική τεχνολογία, άδειες και τεχνογνωσία, τότε η Τσεχία θα βρεθεί ξανά εγκλωβισμένη σε μια έμμεση εξάρτηση από τη Μόσχα, μέσω ενός προμηθευτή που υποτίθεται ότι επελέγη για να τη μειώσει.
Το επιχείρημα ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αντικαταστήσει το μονοπώλιο της Rosatom με ένα μονοπώλιο της Westinghouse είναι θεμιτό, αλλά οδηγεί σε λάθος συμπέρασμα. Αν το πρόβλημα είναι το μονοπώλιο, η λύση δεν είναι η συνεργασία με μια εταιρεία που ελέγχεται από το Κρεμλίνο. Υπάρχουν ήδη εναλλακτικές: η ισπανική ENUSA έχει αναπτύξει δυναμικότητα παραγωγής καυσίμου για αντιδραστήρες σοβιετικού τύπου μέσω της Westinghouse, ενώ η Ουκρανία έχει διαφοροποιήσει επιτυχώς τον εφοδιασμό της και αναπτύσσει δική της γραμμή παραγωγής. Ευρωπαϊκές εταιρείες μπορούν να αποκτήσουν την απαραίτητη τεχνογνωσία μέσα από δυτικές συνεργασίες.
Οι κίνδυνοι δεν είναι μόνο γεωπολιτικοί. Νομική αξιολόγηση που είχε ανατεθεί από το γερμανικό υπουργείο Περιβάλλοντος το 2023 επισήμανε ανησυχίες για δολιοφθορά, παρέμβαση σε αποφάσεις ασφαλείας και πιθανή παράκαμψη κυρώσεων. Η παρουσία περίπου είκοσι ειδικών της Rosatom στο Λίνγκεν την άνοιξη του 2024 για εγκατάσταση εξοπλισμού και εκπαίδευση προσωπικού επιβεβαιώνει το βάθος της εμπλοκής.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Rosatom έπαιξε κεντρικό ρόλο στον στρατιωτικό έλεγχο του κατεχόμενου πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια. Έρευνες έχουν δείξει πώς οι δομές της χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηρίξουν τη ρωσική κατοχή και τις πρακτικές βασανιστηρίων. Το ερώτημα είναι αμείλικτο: αν η Ευρώπη υποτίθεται ότι έχει γυρίσουν σελίδα στην ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, γιατί επιτρέπει στη Rosatom να επεκτείνει την τεχνολογική της επιρροή στην καρδιά της Γερμανίας;
Έντεκα χιλιάδες πολίτες στην Κάτω Σαξονία έχουν ήδη υποβάλει αντιρρήσεις. Η γερμανική κυβέρνηση οφείλει να τις ακούσει και να ανακαλέσει την άδεια, εφόσον το έργο βασίζεται σε ρωσική τεχνολογία ή ανθρώπινο δυναμικό. Η πραγματική διαφοροποίηση απαιτεί συνεργασία μεταξύ αξιόπιστων δυτικών εταίρων και ανάπτυξη ανεξάρτητων ευρωπαϊκών δυνατοτήτων. Η Rosatom δεν έχει θέση στις κρίσιμες υποδομές της Ευρώπης, έχει θέση μόνο στον κατάλογο των κυρώσεων. Διαφορετικά, το Κρεμλίνο θα αποκτήσει αυτό ακριβώς που επιδιώκει: μια πίσω πόρτα στην ενεργειακή καρδιά της ηπείρου.
