Σημαντικά νέα στοιχεία για την ιστορία της λατρείας του Ασκληπιού στην Επίδαυρο φέρνει στο φως η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της Θόλου του Ασκληπιείου.
Οι ανασκαφές πραγματοποιούνται υπό τη διεύθυνση του ομότιμου καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Βασίλη Λαμπρινουδάκη, ενώ την περιοχή επισκέφθηκε πρόσφατα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, προκειμένου να ενημερωθεί για τα νέα ευρήματα.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Θόλος δεν ήταν απλώς ένα μεταγενέστερο μνημείο του Ασκληπιείου, αλλά ότι στην ίδια θέση υπήρχε ήδη από τα τέλη του 7ου ή τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. ένα ιδιαίτερα σημαντικό κτίριο, το οποίο φαίνεται να συνδεόταν με τη χθόνια υπόσταση του θεού.
Το κτίριο παρουσιάζει μια πρωτόγνωρη για την εποχή αρχιτεκτονική μορφή. Κάτω από το ισόγειο υπήρχε βαθύ υπόγειο, λαξευμένο στον βράχο, με τα τοιχώματα επενδεδυμένα με λίθινους τοίχους και καλυμμένα με βαθυκόκκινο κονίαμα. Στο δάπεδο διατηρείται ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό από μικρά λευκά βότσαλα, το μεγαλύτερο και καλύτερα σωζόμενο ανάμεσα στα σπάνια αντίστοιχα δείγματα της συγκεκριμένης περιόδου.
Με τη φετινή ανασκαφή αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά ολόκληρο το πλάτος του κτιρίου, καθώς και σημαντικό τμήμα του μήκους του. Το εσωτερικό πλάτος του υπογείου φτάνει τα 3,6 μέτρα, ενώ στο ισόγειο, μαζί με την ξύλινη περίσταση, φτάνει τα 8,2 μέτρα. Μέχρι σήμερα έχει αποκαλυφθεί μήκος 10,2 μέτρων, ενώ το κτίριο συνεχίζεται προς τα δυτικά και εν μέρει κάτω από τη μεταγενέστερη Θόλο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια τετράγωνη εσοχή που εντοπίστηκε στο ψηφιδωτό δάπεδο και ερμηνεύεται ως ίχνος της σκάλας μέσω της οποίας γινόταν η κάθοδος από το ισόγειο στο υπόγειο.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Βασίλη Λαμπρινουδάκη, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι ο Ασκληπιός έφτασε στην Επίδαυρο πολύ νωρίτερα από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα και λατρεύτηκε εξαρχής τόσο ως ήρωας-θεός όσο και ως χθόνια και ουράνια θεότητα.
Η χθόνια πλευρά της λατρείας του συνδεόταν με τη γη, τον θάνατο και την αναγέννηση. Στο πλαίσιο αυτής της αντίληψης, οι προσφορές των πιστών κατέληγαν στο υπόγειο της Θόλου, ενώ η θεραπευτική διαδικασία συνδεόταν και με την «εγκοίμηση», την πρακτική κατά την οποία οι ασθενείς κοιμούνταν στο ιερό περιμένοντας τη θεραπευτική παρέμβαση του θεού μέσα από το όνειρο.
Η νέα ανασκαφή υποδεικνύει ότι αυτή η χθόνια διάσταση δεν εμφανίστηκε σε μεταγενέστερη φάση, αλλά αποτελούσε μέρος της λατρείας του Ασκληπιού ήδη από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας του στην Επίδαυρο. Η θέση του κτιρίου, η πολύ πρώιμη χρονολόγηση, η ιδιαίτερα ανεπτυγμένη τεχνική κατασκευής και το μνημειακό υπόγειο ενισχύουν την εκτίμηση ότι πρόκειται για οικοδόμημα εξαιρετικής σημασίας στην εξέλιξη του ιερού.
Στην ακμή του, το Ασκληπιείο της Επιδαύρου εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα θεραπευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Εκτός από τον ναό του Ασκληπιού και τη Θόλο, το ιερό διέθετε μεγάλο εστιατόριο για τα τελετουργικά δείπνα, στάδιο, θέατρο και λουτρά, εγκαταστάσεις που συνδέονταν τόσο με τη λατρεία όσο και με τη θεραπευτική διαδικασία.
Η συνέχιση των ανασκαφών αναμένεται να αποκαλύψει ολόκληρο ή μεγαλύτερο μέρος του αρχαϊκού κτιρίου και να δώσει ακόμη περισσότερες απαντήσεις για τη μορφή και τη λειτουργία του. Το εύρημα προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της Επιδαύρου και, κυρίως, φωτίζει τις πολύ πρώιμες ρίζες μιας λατρείας που συνδέθηκε για αιώνες με την ίαση και την ελπίδα των ανθρώπων.
