Το πέρασμα του Αννίβα από τις Άλπεις το 218 π.Χ. παραμένει ένα από τα πιο γοητευτικά αινίγματα της στρατιωτικής ιστορίας.
Με 40.000 στρατιώτες, 7.000 άλογα και 37 πολεμικούς ελέφαντες, ο Καρχηδόνιος στρατηγός κατάφερε κάτι που οι σύγχρονοί του θεωρούσαν αδύνατο. Το ερώτημα όμως που στοιχειώνει τους ιστορικούς εδώ και αιώνες είναι ένα: από ποιο ακριβώς σημείο πέρασε; Μια νέα διεθνής έρευνα έρχεται να δώσει την πιο τεκμηριωμένη ως τώρα απάντηση, χρησιμοποιώντας όχι αρχαιολογικά ευρήματα, αλλά τις αρχές της οικολογίας της κίνησης και της βιοενέργειας.
Η ομάδα, με επικεφαλής επιστήμονες από το Γερμανικό Κέντρο Ολοκληρωμένης Έρευνας για τη Βιοποικιλότητα (iDiv), το Πανεπιστήμιο της Ιένας και το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, προσέγγισε το ζήτημα από μια εντελώς νέα οπτική γωνία. Αντί να βασιστεί αποκλειστικά στις αφηγήσεις του Πολύβιου και του Λίβιου, εφάρμοσε μοντέλα που υπολογίζουν τη θερμιδική δαπάνη των αφρικανικών ελεφάντων ανάλογα με τη σωματική μάζα και την κλίση του εδάφους – μοντέλα που είχαν αρχικά αναπτυχθεί για σύγχρονους πληθυσμούς ελεφάντων στην Κένυα. Μετέφεραν, δηλαδή, τη γνώση από τη σαβάνα στις χιονισμένες κορυφές, για να υπολογίσουν το ενεργειακό κόστος της φάλαγγας σε τέσσερα πιθανά περάσματα.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), έδειξαν ότι το Col de la Traversette (στα σύνορα Γαλλίας-Ιταλίας, σε υψόμετρο 2.947 μέτρων) ήταν η πιο αποδοτική διαδρομή από μεταβολική άποψη. Η συνολική ενέργεια που θα χρειαζόταν ολόκληρος ο στρατός υπολογίστηκε σε 5,42 Terajoule. Το Col de Montgenèvre απαιτούσε 11% περισσότερη ενέργεια, ενώ το Col du Clapier, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν από πολλούς ειδικούς το επικρατέστερο, ήταν 16% πιο ενεργοβόρο. Το Col du Mont Cenis έφτανε το 19% παραπάνω. Μιλάμε για διαφορές που, στην κλίμακα μιας εκστρατείας με δεκάδες χιλιάδες στόματα να τραφούν και να κινηθούν σε εχθρικό, παγωμένο περιβάλλον, μπορούσαν να κρίνουν την επιβίωση ολόκληρου του εγχειρήματος.
Ένα εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης αφορά την αντοχή των ίδιων των ελεφάντων. Οι προσομοιώσεις έδειξαν ότι οι στρατιώτες θα είχαν χάσει περίπου το 19% των αποθεμάτων σωματικού λίπους τους, ποσοστό που εξηγεί τα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας που αναφέρουν οι αρχαίες πηγές. Οι ελέφαντες, όμως, φαίνεται να άντεξαν πολύ καλύτερα απ’ ό,τι πιστεύαμε: έχασαν μόλις το 4% των ενεργειακών τους αποθεμάτων, χάρη στο μεγάλο τους μέγεθος και την αποδοτική αποθήκευση ενέργειας. Αυτό εξηγεί γιατί τα περισσότερα παχύδερμα επέζησαν της διάβασης, κάτι που είχε προκαλέσει έκπληξη ακόμα και στους χρονικογράφους της εποχής.
Η μελέτη δεν ισχυρίζεται ότι έλυσε οριστικά το μυστήριο – οι αντιφάσεις στις κλασικές πηγές και η έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων αφήνουν πάντα περιθώρια αμφιβολίας. Ωστόσο, προσφέρει ένα αντικειμενικό, ποσοτικό κριτήριο που ενισχύει σημαντικά την υπόθεση της Traversette. Ο καθηγητής Fritz Vollrath (Οξφόρδη και οργάνωση Save the Elephants UK) τόνισε πώς η γνώση από τη σύγχρονη βιοενέργεια των ελεφάντων δίνει μια εντελώς νέα διάσταση σε μια συζήτηση που κρατά χιλιάδες χρόνια. Από την πλευρά του, ο Δρ. Emilio Berti (iDiv και Πανεπιστήμιο της Ιένας) υπογράμμισε ότι η διαδρομή της Traversette ανταποκρίνεται καλύτερα στις φυσιολογικές απαιτήσεις ενός στρατού που έπρεπε να διασχίσει ένα από τα πιο αφιλόξενα εδάφη της Ευρώπης, κουβαλώντας μάλιστα μαζί του ζωντανά σύμβολα δύναμης. Είτε οι ελέφαντες προορίζονταν για αιφνιδιασμό στις μάχες είτε για να εντυπωσιάσουν τις γαλατικές φυλές και να τις προσεταιριστούν, η επιλογή του κατάλληλου περάσματος ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου.
Πέρα από τον ιστορικό γρίφο, η έρευνα ανοίγει έναν νέο δρόμο: τον συνδυασμό βιοενεργειακών μοντέλων, γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών και παλαιοκλιματικών δεδομένων για να φωτιστούν γεγονότα του παρελθόντος που οι γραπτές μαρτυρίες από μόνες τους δεν μπορούν να εξηγήσουν. Είναι η απόδειξη ότι η οικολογία, η φυσιολογία και η ιστορία μπορούν να συναντηθούν ακριβώς πάνω στα χνάρια που άφησε κάποτε ο πιο τολμηρός στρατηλάτης της αρχαιότητας.
Υποστηρίξτε την προσπάθεια των συντελεστών της e-enimerosi.com Η οποία ενημερώνει για όλα τα θέματα του ελληνισμού αλλά και του κόσμου. Μια σελίδα φτιαγμένη με αγάπη από ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται σε διάφορα σημεία της Ευρώπης. Μιας ιστοσελίδα της διασποράς με έδρα την Γερμανία και το κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Κάντε την δική σας δωρεά εδώ για να βοηθήσετε την προσπάθειά μας. Σας ευχαριστούμε θερμά!!!
