Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός
Μια νέα επιστημονική μελέτη δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2026 από ακαδημαϊκούς (David Bounie, Davi Marim, Luis Nägelin και Tobias Trütsch) του Πανεπιστημίου St. Gallen στην Ελβετία, ενός από τα πιο φημισμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα στον τομέα των χρηματοοικονομικών στον κόσμο.
Φέρει τον τίτλο «Μια διακρατική σύγκριση της χωρικής κατανομής των σημείων πρόσβασης σε μετρητά στην Ελβετία και τη Γαλλία» (“A cross-country comparison of the spatial distribution of cash access points in Switzerland and France”) και συγκρίνει την προσβασιμότητα των κατοίκων της Γαλλίας και της Ελβετίας σε υποδομές μετρητών, δηλαδή σε μηχανήματα αυτόματης ανάληψης (ΑΤΜ), σε τραπεζικά καταστήματα και σε ταχυδρομεία.
Πόσο εύκολα μπορούν να προσεγγίσουν οι κάτοικοι των δύο χωρών ένα σημείο ανάληψης ή διαχείρισης μετρητών, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου οι ψηφιακές πληρωμές αυξάνονται και οι τραπεζικές υποδομές μειώνονται; Σε αυτό το ερώτημα απαντά η μελέτη, η οποία αντιμετωπίζει την πρόσβαση στα μετρητά όχι απλώς ως ζήτημα άνεσης και ευκολίας, αλλά ως ζήτημα χρηματοοικονομικής ένταξης, ειδικά για τους ηλικιωμένους, τους κατοίκους της υπαίθρου και τους πολίτες που βασίζονται περισσότερο στο συμβατικό χρήμα.
Η έρευνα βασίζεται σε δεδομένα του 2024 και χρησιμοποιεί τις ακριβείς γεωγραφικές τοποθεσίες των σημείων πρόσβασης σε μετρητά σε συνδυασμό με λεπτομερή πληθυσμιακά δεδομένα. Οι συγγραφείς υπολόγισαν την πραγματική απόσταση (όχι ευθείες γραμμές) και τον απαιτούμενο χρόνο μετακίνησης με αυτοκίνητο μέσω του οδικού δικτύου. Αυτό κάνει τα ευρήματα πιο ρεαλιστικά, επειδή η πραγματική πρόσβαση σε ένα ΑΤΜ ή σε ένα υποκατάστημα τράπεζας εξαρτάται από τους δρόμους, τη μορφολογία του εδάφους και τη χωρική κατανομή των οικισμών.
Οι δύο χώρες διαφέρουν έντονα. Η Γαλλία είναι πολύ μεγαλύτερη σε έκταση (548.404 τ.χλμ), με περίπου 65,5 εκατομμύρια κατοίκους και σχεδόν 34.810 δήμους. Βέβαια μεγάλο μέρος του πληθυσμού συγκεντρώνεται στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως το Παρίσι, τη Λυών και τη Μασσαλία. Αντίθετα, η Ελβετία έχει μικρότερη έκταση, περίπου 40.833 τ.χλμ., πληθυσμό περίπου 9 εκατομμύρια και 2.130 δήμους. Παρά το ορεινό της ανάγλυφο εμφανίζει μια πιο ισορροπημένη κατανομή του πληθυσμού της και της οικονομικής δραστηριότητας, με ισχυρό τον ρόλο των πόλεων μεσαίου μεγέθους.
Αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων της μελέτης. Στη Γαλλία πάνω από το 88% των δήμων βρίσκονται στην ύπαιθρο και περιλαμβάνουν περίπου το 34% του πληθυσμού. Επιπλέον, περισσότερο από το 71% των γαλλικών δήμων έχει λιγότερους από 1.000 κατοίκους, γεγονός που δυσκολεύει τη διατήρηση πυκνού δικτύου τραπεζικών υπηρεσιών. Στην Ελβετία οι αγροτικοί δήμοι είναι περίπου το 48%, αλλά φιλοξενούν μόνο το 16% του πληθυσμού, ενώ οι κωμοπόλεις και τα προάστια συγκεντρώνουν περίπου τον μισό πληθυσμό της χώρας.
Η μελέτη δείχνει ότι και στις δύο χώρες τα δίκτυα μηχανημάτων αυτόματης ανάληψης (ΑΤΜ) και τραπεζικών καταστημάτων έχουν μειωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Στην Ελβετία ο αριθμός των ΑΤΜ μειώθηκε περίπου κατά 14% από το 2018 έως το 2024, ενώ στη Γαλλία η μείωση ήταν περίπου 19%. Η πτώση αυτή συνδέεται με την αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών, τον εξορθολογισμό των τραπεζικών δικτύων και τη μείωση της ζήτησης για μετρητά σε ορισμένες περιοχές.
Παρόμοια τάση υπάρχει και στα τραπεζικά καταστήματα. Στην Ελβετία το δίκτυο τραπεζικών υποκαταστημάτων μειώθηκε περίπου κατά 14% από το 2018 ενώ στη Γαλλία ο αριθμός των τραπεζικών καταστημάτων μειώθηκε σχεδόν κατά 19%. Ωστόσο, η Γαλλία εξακολουθεί να έχει περισσότερα τραπεζικά υποκαταστήματα ανά κάτοικο σε σχέση με την Ελβετία. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη γεωγραφική πρόσβαση, επειδή πολλά γαλλικά υποκαταστήματα συγκεντρώνονται σε αστικές ή πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Τα ταχυδρομεία παίζουν κατά τη μελέτη ξεχωριστό ρόλο. Στη Γαλλία το δίκτυο της La Poste παραμένει σχετικά σταθερό, καθώς υπάρχει θεσμική υποχρέωση διατήρησης εκτεταμένης γεωγραφικής κάλυψης. Από το 2018 έως το 2024 ο αριθμός των ταχυδρομείων μειώθηκε λιγότερο από 3%, πολύ λιγότερο σε σχέση με τα ΑΤΜ και τις τράπεζες. Στην Ελβετία η Swiss Post λειτουργεί ως καθολική υπηρεσία, αλλά το δίκτυο σημείων με υπηρεσίες μετρητών έχει μειωθεί αρκετά. Παρ’ όλα αυτά, τα ταχυδρομεία παραμένουν κρίσιμα για την πρόσβαση σε μετρητά, ειδικά εκεί όπου δεν υπάρχουν τράπεζες ή ΑΤΜ.
Οι ερευνητές δημοσίευσαν ορισμένα από τα ευρήματα τους σε διαδραστικές διαδικτυακές πλατφόρμες, όπως ο γαλλικός χάρτης χρήματος, ο ελβετικός χάρτης χρήματος και η ευρύτερη πρωτοβουλία παγκόσμιος χάρτης χρήματος. Αυτά τα εργαλεία παρέχουν εξαιρετικά λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την προσβασιμότητα σε μετρητά και δημιουργούν μια βάση για διεθνείς συγκρίσεις με βάση μια κοινή μεθοδολογία.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι και στις δύο χώρες η πρόσβαση σε μετρητά παραμένει σε ικανοποιητικό επίπεδο. Αν ληφθούν υπόψη όλα τα είδη σημείων μαζί (ΑΤΜ, τραπεζικά καταστήματα και ταχυδρομεία) ο μέσος κάτοικος της Γαλλίας πρέπει να διανύσει περίπου 1,6 χλμ μέχρι το πλησιέστερο σημείο πρόσβασης, ενώ στην Ελβετία περίπου 1,4 χλμ. Ο μέσος χρόνος οδήγησης είναι σχεδόν ίδιος και στις δύο χώρες, περίπου 2,7 λεπτά. Σχεδόν οι μισοί κάτοικοι και στις δύο χώρες έχουν πρόσβαση σε μετρητά σε απόσταση μικρότερη του 1 χλμ, ενώ σχεδόν όλοι μπορούν να φτάσουν σε ένα σημείο πρόσβασης μέσα σε 10 χλμ.
Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζονται οι δήμοι ανά μέγεθος. Στις μεγάλες πόλεις, με πάνω από 50.000 κατοίκους, η πρόσβαση είναι εξαιρετικά εύκολη: η μέση απόσταση είναι περίπου 0,8 χλμ και στις δύο χώρες. Αντίθετα, στους μικρούς δήμους κάτω των 1.000 κατοίκων, η μέση απόσταση αυξάνεται σε 3,8 χλμ στη Γαλλία και 3,5 χλμ στην Ελβετία. Το 29,2% των κατοίκων των πολύ μικρών γαλλικών δήμων βρίσκεται πάνω από 5 χλμ από το πλησιέστερο σημείο πρόσβασης, έναντι του 19,9% στην Ελβετία.
Τα ταχυδρομεία αποτελούν τον πιο σημαντικό συμπληρωματικό μηχανισμό πρόσβασης σε μετρητά. Παρότι είναι λιγότερα από τα ΑΤΜ ή τα τραπεζικά καταστήματα, είναι συχνά καλύτερα τοποθετημένα ώστε να καλύπτουν περιοχές όπου οι τράπεζες δεν έχουν ισχυρή παρουσία. Στη Γαλλία η La Poste έχει ιδιαίτερη σημασία για την εξυπηρέτηση αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, ενώ στην Ελβετία το ταχυδρομικό δίκτυο λειτουργεί ως μέρος μιας πιο ισορροπημένης συνολικής υποδομής.
Η μέση απόσταση έως το πλησιέστερο ταχυδρομικό σημείο είναι 2,5 χλμ στη Γαλλία και 1,3 χλμ στην Ελβετία. Ο μέσος χρόνος οδήγησης είναι 4,1 λεπτά στη Γαλλία και 2,9 λεπτά στην Ελβετία. Η Ελβετία έχει σαφές πλεονέκτημα ως προς τις αποστάσεις, ενώ στη Γαλλία εμφανίζονται μεγαλύτερες αποκλίσεις στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Η ύπαρξη ταχυδρομείου μέσα στον δήμο μειώνει δραστικά τις αποστάσεις. Σε δήμους χωρίς ταχυδρομείο οι κάτοικοι στη Γαλλία διανύουν κατά μέσο όρο 4,6 χλμ, ενώ στην Ελβετία 3 χλμ. Το 37,6% του πληθυσμού σε γαλλικούς δήμους χωρίς ταχυδρομείο βρίσκεται πάνω από 5 χλμ μακριά από το πλησιέστερο ταχυδρομικό σημείο, έναντι 12,4% στην Ελβετία.
Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της συμπληρωματικότητας των υποδομών. Η ισορροπημένη κατανομή των σημείων πρόσβασης σε μετρητά στην Ελβετία έχει ως αποτέλεσμα μικρότερες αποστάσεις και χρόνους μετακίνησης. Αντίθετα, η αστική συγκέντρωση και η εκτεταμένη επικράτεια της Γαλλίας δημιουργούν μεγαλύτερα κενά προσβασιμότητας στις αγροτικές περιοχές.
Ωστόσο, ο συνδυασμός ΑΤΜ, τραπεζικών καταστημάτων και ταχυδρομείων εξασφαλίζει σχεδόν καθολική κάλυψη, καθώς το 99,7% των ανθρώπων και στις δύο χώρες μπορεί να φτάσει σε ένα σημείο με μετρητά εντός 10 χλμ.
