Εκατοντάδες παγετωνικοί σεισμοί καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στο ασταθές θαλάσσιο άκρο του παγετώνα Thwaites στην Ανταρκτική, του λεγόμενου «παγετώνα Doomsday», ενισχύοντας τις ανησυχίες των επιστημόνων για τη σταθερότητα ενός από τα πιο κρίσιμα τμήματα του παγκόσμιου παγοκαλύμματος.
Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Geophysical Research Letters, περισσότεροι από 360 παγετωνικοί σεισμοί εντοπίστηκαν την περίοδο 2010–2023, με τη μεγάλη πλειονότητα να καταγράφεται στο ωκεάνιο μέτωπο του Thwaites, ενός παγετώνα που, σε περίπτωση κατάρρευσης, θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας έως και τρία μέτρα.
Τι είναι οι παγετωνικοί σεισμοί
Οι παγετωνικοί σεισμοί αποτελούν έναν ιδιαίτερο τύπο σεισμικών γεγονότων που παρατηρούνται σε παγωμένες περιοχές. Προκαλούνται όταν τεράστια, ψηλά και λεπτά παγόβουνα αποσπώνται από το άκρο ενός παγετώνα και πέφτουν στον ωκεανό. Κατά την ανατροπή τους, συγκρούονται βίαια με τον κύριο όγκο του παγετώνα, δημιουργώντας ισχυρές δονήσεις που μεταδίδονται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις.
Σε αντίθεση με τους «συμβατικούς» σεισμούς, οι παγετωνικοί δεν παράγουν σεισμικά κύματα υψηλής συχνότητας, γεγονός που δυσκολεύει την ανίχνευσή τους και εξηγεί γιατί αναγνωρίστηκαν σχετικά πρόσφατα, παρά τη μακρόχρονη λειτουργία παγκόσμιων σεισμικών δικτύων.
Από τη Γροιλανδία στην Ανταρκτική
Μέχρι σήμερα, οι περισσότεροι γνωστοί παγετωνικοί σεισμοί είχαν εντοπιστεί στη Γροιλανδία, όπου εμφανίζονται συχνότερα στα τέλη του καλοκαιριού και παρουσιάζουν αυξανόμενη συχνότητα τις τελευταίες δεκαετίες, εξέλιξη που συνδέεται με την επιταχυνόμενη υπερθέρμανση των πολικών περιοχών. Ορισμένοι από αυτούς είναι τόσο ισχυροί, ώστε συγκρίνονται σε μέγεθος με σεισμικά γεγονότα που προκάλεσαν πυρηνικές δοκιμές.
Αντίθετα, στην Ανταρκτική τα ίχνη τέτοιων σεισμών ήταν μέχρι πρόσφατα ασαφή. Οι προηγούμενες έρευνες βασίζονταν κυρίως σε παγκόσμια σεισμικά δίκτυα, τα οποία ενδέχεται να μην ανιχνεύουν μικρότερα γεγονότα. Η νέα μελέτη αξιοποίησε σεισμικούς σταθμούς που βρίσκονται στην ίδια την Ανταρκτική, αποκαλύπτοντας δεκάδες άγνωστα μέχρι σήμερα συμβάντα.
Στο επίκεντρο ο παγετώνας Thwaites
Περίπου τα δύο τρίτα των σεισμικών γεγονότων, 245 από τα 362, εντοπίστηκαν κοντά στο θαλάσσιο άκρο του παγετώνα Thwaites. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα περισσότερα από αυτά συνδέονται άμεσα με την ανατροπή παγόβουνων.
Σε αντίθεση με τη Γροιλανδία, όπου η εποχική μεταβολή της θερμοκρασίας παίζει καθοριστικό ρόλο, στην περίπτωση του Thwaites η αυξημένη σεισμική δραστηριότητα φαίνεται να συνδέεται με περιόδους επιτάχυνσης της ροής του παγετώνα προς τη θάλασσα. Η πιο έντονη φάση καταγράφηκε μεταξύ 2018 και 2020 και επιβεβαιώθηκε ανεξάρτητα μέσω δορυφορικών δεδομένων.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι καθοριστικό ρόλο ενδέχεται να παίζουν οι ωκεάνιες συνθήκες κάτω από τον παγετώνα, ένας παράγοντας που παραμένει ανεπαρκώς κατανοητός.
Αινιγματικά ευρήματα και ανοικτά ερωτήματα
Μια δεύτερη, μικρότερη συστάδα σεισμικών γεγονότων εντοπίστηκε κοντά στον παγετώνα Pine Island. Ωστόσο, επειδή τα γεγονότα αυτά καταγράφονται δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο του παγετώνα, δεν θεωρείται πιθανό να οφείλονται σε ανατροπή παγόβουνων, αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα για την προέλευσή τους.
Η συστηματική ανίχνευση παγετωνικών σεισμών στον Thwaites θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης ωκεανού, πάγου και στερεού εδάφους στο πιο ευάλωτο σημείο του παγετώνα. Μια τέτοια γνώση θεωρείται κλειδί για τη μείωση της μεγάλης αβεβαιότητας που εξακολουθεί να περιβάλλει τις προβλέψεις για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας τους επόμενους δύο αιώνες.
Σε κάθε περίπτωση, τα νέα ευρήματα ενισχύουν το μήνυμα ότι ο «παγετώνας Doomsday» βρίσκεται σε μια δυναμική και δυνητικά επικίνδυνη φάση, με εξελίξεις που αφορούν άμεσα ολόκληρο τον πλανήτη.
