Σαφές πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα, αποτελεί η απάντηση της Ευρωπαίας Επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτας Κος σε ερώτησή του κ. Φαραντούρη, για τις τουρκικές προκλήσεις στην Κύπρο και τα κατεχόμενα. Η Επίτροπος συνδέει εκ νέου την πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων (και ειδικότερα την προοπτική εκσυγχρονισμού της τελωνειακής ένωσης) με το Κυπριακό, τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και την υποχρέωση της Τουρκίας να συμμορφώνεται με τις αρχές καλής γειτονίας και το διεθνές δίκαιο.
Η απάντηση της επιτροπής δόθηκε σε γραπτή ερώτηση που είχα καταθέσει στις 10 Μαρτίου με αφορμή την αποστολή έξι τουρκικών F-16 στο παράνομα κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, σε μια περίοδο αυξημένης στρατιωτικής κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Τέθηκε το ερώτημα ευθέως προς την επιτροπή, εάν η ανάπτυξη στρατιωτικών αεροσκαφών της Τουρκίας σε κατεχόμενο ευρωπαϊκό έδαφος είναι συμβατή με τις αρχές του ευρωπαϊκού κεκτημένου, πώς αξιολογείται υπό το πρίσμα της αρχής της καλής γειτονίας, αλλά και εάν, υπό αυτές τις συνθήκες κλιμάκωσης, «πληρούνται οι πολιτικές προϋποθέσεις για περαιτέρω εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης με την Τουρκία». Στην επίσημη απάντησή της, η ευρωπαϊκή επιτροπή υπογραμμίζει ότι «το σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ», ενώ υπενθυμίζει ότι «αναμένει από την Τουρκία να δεσμευτεί κατηγορηματικά υπέρ της αρχής των σχέσεων καλής γειτονίας, των διεθνών συμφωνιών και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών».
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αναφορά της επιτροπής στην κοινή ανακοίνωση του 2023 για τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας, όπου επισημαίνεται ότι για να προχωρήσουν οι συζητήσεις σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης «απαιτείται ένα ευρύτερο περιβάλλον που θα ευνοεί την επανέναρξη των συνομιλιών για τη διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος».
Η απάντηση της επιτροπής δεν συνιστά απλώς μία γενική διπλωματική τοποθέτηση. Για πρώτη φορά, μετά την πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση στην Κύπρο, η ευρωπαϊκή επιτροπή καλείται θεσμικά να τοποθετηθεί για τη σύνδεση των τουρκικών ενεργειών επί του πεδίου με τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Άγκυρας.
Η απάντηση επιβεβαιώνει ότι ούτε η τελωνειακή ένωση ούτε η ευρύτερη αναβάθμιση των σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας μπορούν να εξετάζονται αποκομμένα από το Κυπριακό, την περιφερειακή σταθερότητα και τη συμπεριφορά της Τουρκίας έναντι κρατών-μελών της Ένωσης. Κυρίως, καταγράφεται επισήμως ότι η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, η κατάσταση στην Κύπρο και η ευρωπαϊκή συμπεριφορά της Τουρκίας αποτελούν αλληλένδετα ζητήματα, με άμεσες συνέπειες και στο οικονομικό και εμπορικό πεδίο των σχέσεων ΕΕ–Άγκυρα.
