Ένα από τα πιο εντυπωσιακά κατάλοιπα της Φραγκοκρατίας στην Εύβοια, ο Πύργος του Κουτουμουλά, μπορεί πλέον να κοιτάζει ξανά με ασφάλεια το πέρασμα των αιώνων.
Το Υπουργείο Πολιτισμού έφερε σε πέρας τα επείγοντα στερεωτικά μέτρα προστασίας του μνημείου, αποτρέποντας την κατάρρευση του υψηλότερου σωζόμενου μεσαιωνικού πύργου του νησιού και παραδίδοντάς τον ενισχυμένο στις επόμενες γενιές.
Ο πύργος υψώνεται ανάμεσα στους οικισμούς Κουτουμουλά και Βέλος (παλιότερα Βελούσια), στην περιοχή των Κριεζών του Δήμου Κύμης-Αλιβερίου. Με τετράγωνη κάτοψη μόλις 7 επί 7 μέτρα, φτάνει σε ύψος περίπου 23 μέτρα και αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα, ενώ η κορυφή του επιστέφεται από χαρακτηριστικές επάλξεις. Το μέγεθός του τον καθιστά ορατό από μεγάλη απόσταση, ένα πραγματικό ορόσημο στην αγροτική ενδοχώρα της Εύβοιας.
Ένας φεουδαρχικός φρουρός ανάμεσα σε ελαιώνες και λόφους
Κατασκευασμένος μεταξύ 13ου και 15ου αιώνα, ο Πύργος του Κουτουμουλά ανήκει σε ένα ευρύτερο δίκτυο μικρών οχυρών θέσεων που έλεγχαν την ύπαιθρο την εποχή της Φραγκοκρατίας. Ήταν μόνιμη ή εποχική κατοικία του εκάστοτε τοπικού φεουδάρχη, συνδυάζοντας τη διαβίωση με τη διοικητική και αμυντική λειτουργία. Η χρήση του συνεχίστηκε αδιάκοπα και μετά την οθωμανική κατάκτηση το 1470, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από φορολογικά κατάστιχα του 15ου αιώνα, όπου οι γύρω οικισμοί καταγράφονται ως Katomula και Abelusia.
Με το πέρασμα των αιώνων, ωστόσο, η φθορά των υλικών και η έντονη σεισμική δραστηριότητα της περιοχής είχαν αποδιοργανώσει την τοιχοποιία του. Ρωγμές βάθαιναν επικίνδυνα, πέτρες είχαν μετατοπιστεί και η βλάστηση εισχωρούσε στους αρμούς, αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο τη στατική του επάρκεια. Η κατάσταση απαιτούσε άμεση παρέμβαση πριν οι ζημιές γίνουν μη αναστρέψιμες.
Τι περιλάμβανε η διάσωση
Με προϋπολογισμό 72.500 ευρώ, ο οποίος καλύφθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, οι εργασίες εκτελέστηκαν απολογιστικά και με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Εύβοιας. Όλες οι ενέργειες σχεδιάστηκαν ώστε να αντιμετωπίσουν τα κατεπείγοντα προβλήματα χωρίς να αλλοιωθεί ο αυθεντικός χαρακτήρας του μνημείου.
Αρχικά, καθαρίστηκε η έντονη βλάστηση και οι μικροοργανισμοί που είχαν αναπτυχθεί στις επιφάνειες. Στη συνέχεια, συνεργεία συνέλεξαν και διαλογήσαν λίθους από τον περιβάλλοντα χώρο, ώστε να συμπληρωθούν τα κενά που είχαν δημιουργηθεί στα ξύλινα στοιχεία και στις εσοχές των δοκοθηκών. Οι στέψεις των τοίχων σφραγίστηκαν με ένα ειδικό, συμβατό κονίαμα που λειτουργεί θυσιαστικά, προστατεύοντας την ιστορική τοιχοποιία από τις βροχές. Παράλληλα, όλες οι ρηγματώσεις ράφτηκαν και συγκρατήθηκαν με λιθοσυρραφές, αποκαθιστώντας τη συνοχή της λιθοδομής.
Για τα ανοίγματα του πύργου εφαρμόστηκε μια έξυπνη λύση: τοποθετήθηκαν ενισχυμένα ξύλινα πλαίσια ακαμψίας που υποβαστάζουν τα τόξα χωρίς να φράζουν την εικόνα τους. Τέλος, η θολωτή οροφή καλύφθηκε με πτυχωτή λαμαρίνα σε ελαφρύ ξύλινο κάνναβο, διασφαλίζοντας την απομάκρυνση των ομβρίων υδάτων και προφυλάσσοντας το εσωτερικό από την υγρασία.
Ξανά όρθιος, έτοιμος να αφηγηθεί την ιστορία του
Με τις παρεμβάσεις να έχουν πλέον ολοκληρωθεί, ο Πύργος του Κουτουμουλά στέκει και πάλι επιβλητικός στο ευβοϊκό τοπίο. Οι συμπληρωμένες επάλξεις του και τα σταθεροποιημένα ανοίγματα όχι μόνο τον προστατεύουν, αλλά επιτρέπουν στον επισκέπτη να τον φανταστεί όπως ακριβώς δέσποζε πριν από εκατοντάδες χρόνια. Μια βόλτα στην περιοχή αρκεί για να ταξιδέψει κανείς νοερά στην εποχή που ο πύργος έβλεπε φεουδάρχες, αγροτικές φρουρές και, αργότερα, Οθωμανούς επόπτες.
Η διάσωσή του αποδεικνύει ότι ακόμη και τα μικρότερα, λιγότερο προβεβλημένα μνημεία της περιφέρειας μπορούν να προστατευτούν αποτελεσματικά όταν υπάρχει σχέδιο, τεχνογνωσία και έγκαιρη κινητοποίηση. Ο Πύργος του Κουτουμουλά δεν είναι απλώς ένα ακόμη μεσαιωνικό κτίσμα. Είναι ο ψηλότερος μάρτυρας ενός ολόκληρου κύκλου ζωής στην Εύβοια και, πλέον, έχει εξασφαλισμένο το μέλλον του.
