Ένα φιλόδοξο πολιτιστικό άνοιγμα που φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ιστορική διαδρομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Κεντρική Ασία συζητήθηκε στην Αθήνα.
Ο υπουργός Πολιτισμού του Ουζμπεκιστάν, Ozodbek Nazarbekov, κατά την τριήμερη επίσκεψή του στη χώρα μας, κατέθεσε στην Ελληνίδα ομόλογό του Λίνα Μενδώνη μια ολοκληρωμένη πρόταση για δύο κοινά εγχειρήματα: μια μεγάλη περιοδική έκθεση αφιερωμένη στον Μακεδόνα στρατηλάτη και τη συμπαραγωγή μιας κινηματογραφικής ταινίας με επίκεντρο τη ζωή του και τον έρωτά του με τη Ρωξάνη.
Το γεγονός ότι ο Αλέξανδρος ένωσε τη ζωή του με την κόρη ενός τοπικού ηγεμόνα, μια κοπέλα από τη Σογδιανή με πρωτεύουσα τη θρυλική Σαμαρκάνδη, αποτελεί μια από τις πιο γοητευτικές πτυχές της εκστρατείας του. Δεν πρόκειται απλώς για μια στρατιωτική κατάκτηση, αλλά για ένα βαθύ ανθρώπινο σταυροδρόμι. Όταν ο στρατός του έφτασε στην απόρθητη «Σογδιανή πέτρα» το 327 π.Χ., ο Αλέξανδρος κατάφερε όχι μόνο να την καταλάβει αλλά και να συμφιλιωθεί με τον Οξυάρτη, τον πατέρα της 16χρονης τότε Ρωξάνης.
Η παράδοση λέει πως μόλις αντίκρισε τη Σαμαρκάνδη, ενθουσιασμένος αναφώνησε: «Οτιδήποτε είχα ακούσει γι’ αυτήν είναι τελικά αλήθεια, με εξαίρεση το γεγονός, ότι τελικά είναι πιο όμορφη απ’ ό,τι την είχα φανταστεί». Και λίγο αργότερα, στο συμπόσιο της συμμαχίας, είδε τη Ρωξάνη, την οποία ο Αρριανός περιγράφει ως την ωραιότερη Ασιάτισσα που είχε δει η μακεδονική στρατιά. Ο γάμος τους σφράγισε μια σχέση που ξεπερνούσε την πολιτική σκοπιμότητα. Η Ρωξάνη έμελλε να γίνει η μητέρα του μοναδικού νόμιμου διαδόχου του, του Αλεξάνδρου Δ’. Σήμερα, η αρχαιολογική σκαπάνη στη Σαμαρκάνδη και την ευρύτερη περιοχή συνεχίζει να φέρνει στο φως πλήθος από τεκμήρια εκείνης της περιόδου, πολλά από τα οποία εκτίθενται ήδη στο μουσείο της πόλης.
Η συνάντηση των δύο υπουργών κινήθηκε σε ένα εξαιρετικά θερμό και εποικοδομητικό κλίμα, επιβεβαιώνοντας τους βαθείς ιστορικούς δεσμούς αλλά και την ξεκάθαρη βούληση να χτιστεί ένα σύγχρονο πλαίσιο συνεργασίας. Η κουβέντα δεν περιορίστηκε μόνο στο πρόσωπο του Αλέξανδρου, αλλά επεκτάθηκε ουσιαστικά σε όλο το φάσμα του πολιτισμού. Η Λίνα Μενδώνη τόνισε τη σημασία της ανταλλαγής τεχνογνωσίας σε θέματα προστασίας, συντήρησης και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς, βάζοντας στο τραπέζι τη δυνατότητα κοινών δράσεων ανάμεσα σε εμβληματικά μουσεία. Από ελληνικής πλευράς ξεχώρισαν το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη και το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης της Κέρκυρας, ενώ από το Ουζμπεκιστάν το Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών και το Κρατικό Μουσείο Ιστορίας. Κοινός παρονομαστής, η ανάδειξη της διάδοσης της ελληνικής τέχνης πέρα από τη Μεσόγειο και η ισχυρή πολιτιστική κληρονομιά που συνδέει τις δύο χώρες.
Το όραμα της συνεργασίας δεν σταματά εδώ. Οι δύο υπουργοί συζήτησαν προοπτικές για τον οπτικοακουστικό τομέα και τις ψηφιακές εφαρμογές πολιτισμού, με αιχμή τη δημιουργία εικονικών εκθέσεων και δίγλωσσων ή πολύγλωσσων ψηφιακών αρχείων. Παράλληλα, εξετάστηκε σοβαρά η ιδέα αμοιβαίων πολιτιστικών εβδομάδων – μια Ελληνική Εβδομάδα στο Ουζμπεκιστάν και μία αντίστοιχη Ουζμπεκική στην Ελλάδα – που θα δώσουν στο κοινό τη δυνατότητα να γνωρίσει από κοντά την παραδοσιακή μουσική, τη γαστρονομία, τη λαϊκή τέχνη και τη σύγχρονη δημιουργία της κάθε χώρας. Η αμοιβαία υποστήριξη των υποψηφιοτήτων των δύο κρατών για το Εκτελεστικό Συμβούλιο της UNESCO την περίοδο 2027-2031 ήρθε να επισφραγίσει το εξαιρετικό κλίμα, δείχνοντας τη διάθεση για κοινή φωνή και στους διεθνείς οργανισμούς.
Το επιστέγασμα της επίσκεψης ήταν η υπογραφή ενός ολοκληρωμένου Προγράμματος Συνεργασίας για την περίοδο 2026-2028 στους τομείς της Εκπαίδευσης, της Επιστήμης και του Πολιτισμού. Το πρόγραμμα προβλέπει ένα ευρύ φάσμα δράσεων: από κοινά εγχειρήματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και ανταλλαγές αρχαιολόγων και συντηρητών, μέχρι συνέργειες στον κινηματογράφο, το θέατρο, τον χορό, τα εικαστικά και τις πολιτιστικές διαδρομές. Είναι μια συμφωνία που, με αφετηρία την ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, φιλοδοξεί να γράψει ένα νέο, δυναμικό κεφάλαιο στις σχέσεις των δύο λαών.
