Του Γιώργου Σαχίνη / neakriti.gr
Και η Κρήτη στο επίκεντρο μιας υπόθεσης που μπορεί να τινάξει στον αέρα κρίσιμα δημόσια έργα
Μία υπόθεση με χαρακτηριστικά θεσμικής βόμβας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στο Υπουργείο Υποδομών, με τις επιπτώσεις της να απειλούν όχι μόνο τη λειτουργία της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων, αλλά και την πορεία εμβληματικών δημόσιων έργων σε ολόκληρη τη χώρα, ανάμεσά τους και το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο της Κρήτης, τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ).
Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Νέας Κρήτης», η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη ανοίξει φάκελο για τη Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων του Υπουργείου Υποδομών, έπειτα από καταγγελίες που έχουν κατατεθεί και αφορούν τη λειτουργία της υπηρεσίας κατά τα προηγούμενα χρόνια.
Κατά πληροφορίες, την έρευνα στην Ελλάδα χειρίζεται προσωπικά, η Ευρωπαία Εντεταλμένη Εισαγγελέας κ. Πόπη Παπανδρέου, η οποία εξετάζει σειρά φακέλων της συγκεκριμένης Διεύθυνσης, ενώ ήδη έχουν τεθεί στο μικροσκόπιο δεκάδες υποθέσεις που συνδέονται με μεγάλα δημόσια έργα και χρηματοδοτήσεις που σχετίζονται με ευρωπαϊκούς πόρους.
Η υπόθεση, εφόσον επιβεβαιωθεί το εύρος της, δεν αφορά μία απλή διοικητική δυσλειτουργία. Αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας του κρατικού μηχανισμού σε έναν από τους πλέον κρίσιμους τομείς για την υλοποίηση δημόσιων έργων.
Η απομάκρυνση της πρώην Διευθύντριας και το χάος που αποκαλύφθηκε
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η πρώην Διευθύντρια της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων, η οποία προΐστατο της υπηρεσίας από τον Απρίλιο του 2020 έως τον Μάιο του 2026, όταν απομακρύνθηκε από τη θέση της με επίσημη αιτιολογία «λόγους υγείας». Ωστόσο, η πραγματική εικόνα φαίνεται να αποκαλύφθηκε μόλις ανέλαβε καθήκοντα ο νέος Διευθυντής, πριν από περίπου δύο μήνες.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι το μέγεθος του προβλήματος είναι τέτοιο, ώστε ο νέος Διευθυντής φέρεται να ζήτησε την άμεση αντικατάστασή του, επισημαίνοντας ότι δεν προτίθεται να αναλάβει την ευθύνη ενός διοικητικού χάους που δεν δημιούργησε ο ίδιος και το οποίο ενδέχεται να έχει ακόμη και ποινικές προεκτάσεις, απειλώντας ακόμη και για χρήση διάταξεων κινητικότητας, ώστε να μεταταχθεί σε άλλο υπουργέιο ή φορέα του δημοσίου. Προφανώς έχοντας αντιληφθεί ότι καλείται να βγάλει τα “κάστανα από τη φωτιά” σε μια χρόνια κατάσταση που παρέλαβε εδώ και ένα δίμηνο .
Εάν οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιωθούν, τότε το Υπουργείο Υποδομών βρίσκεται μπροστά και σε μία πρωτοφανή κρίση λειτουργίας μιας νευραλγικής υπηρεσίας.
Το μεγάλο ερώτημα για τον ΒΟΑΚ: Ποιος θα κάνει τις απαλλοτριώσεις;
Για την Κρήτη, το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Οι απαλλοτριώσεις του ΒΟΑΚ αποτελούν εδώ και χρόνια τη μεγαλύτερη εστία καθυστερήσεων για την υλοποίηση του έργου. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι τον Μάιο του 2025 η κυβέρνηση προχώρησε σε αλλαγή της σχετικής νομοθεσίας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης, παρότι δεν είχαν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες απαλλοτριώσεις.
Η εξέλιξη εκείνη παρουσιάστηκε τότε ως αναγκαία για να μην τιναχθεί στον αέρα το έργο. Σήμερα όμως δημιουργούνται νέα, ακόμη πιο σοβαρά ερωτήματα. Πώς θα προχωρήσουν πλέον οι απαλλοτριώσεις όταν η ίδια η αρμόδια Διεύθυνση βρίσκεται υπό έλεγχο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας; Ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα υπάρξουν νέες καθυστερήσεις; Ποιος θα αναλάβει να ξεμπλοκάρει χιλιάδες φακέλους που παραμένουν σε εκκρεμότητα; Και κυρίως, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη εάν οι καθυστερήσεις οδηγήσουν σε νέες οικονομικές απαιτήσεις των παραχωρησιούχων;
Είναι γνωστό ότι σε τέτοιες περιπτώσεις οι ανάδοχοι δύνανται να διεκδικήσουν αποζημιώσεις και σταλίες εκατομμυρίων ευρώ λόγω υπαιτιότητας του Δημοσίου. Είναι πρόσφατη η σχετική απόφαση αποζημίωσης 90 εκατομμυρίων ευρώ για τμήμα του ΒΟΑΚ, με άλλη βέβαια αιτιολογία. Τελικά, ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
4.000 υποθέσεις απαλλοτριώσεων στο μικροσκόπιο
Το μέγεθος της υπόθεσης αποτυπώνεται σε έναν αριθμό που προκαλεί σοκ.
Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για περίπου 4.000 υποθέσεις απαλλοτριώσεων πανελλαδικά που επηρεάζονται από τη λειτουργία της συγκεκριμένης υπηρεσίας. Μιλάμε για φακέλους που συνδέονται με οδικά έργα, σιδηροδρομικές υποδομές, αντιπλημμυρικά έργα και άλλες μεγάλες δημόσιες επενδύσεις. Ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρώτος κύκλος ελέγχου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αφορά υποθέσεις από την περιοχή της Καβάλας. Ωστόσο, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται εκεί.
Το ερώτημα είναι εάν η έρευνα θα επεκταθεί και σε άλλες περιπτώσεις, μεταξύ αυτών και σε έργα που αφορούν άμεσα την Κρήτη.
Τα ερωτήματα που απαιτούν απαντήσεις
Η υπόθεση γεννά εύλογα ερωτήματα που δεν μπορούν να μείνουν αναπάντητα.
Πρώτον, γνώριζε η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου το μέγεθος του προβλήματος;
Δεύτερον, πόσα χρήματα καταβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια ως μπόνους παραγωγικότητας στην πρώην Διευθύντρια της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων; Ποια ήταν τα κριτήρια αξιολόγησης μιας υπηρεσίας που, όπως προκύπτει σήμερα, φέρεται να άφησε πίσω της χιλιάδες εκκρεμείς υποθέσεις;
Τρίτον, ποια ήταν η πραγματική σχέση της πρώην Διευθύντριας με την κορυφή της διοικητικής πυραμίδας του Υπουργείου; Υπήρξε ιδιαίτερη διοικητική ή πολιτική προστασία; Πρόκειται για συμπτώσεις ή για μία διαχρονική σχέση εμπιστοσύνης που ξεπέρασε κυβερνήσεις και πολιτικές εναλλαγές;
Το παράδοξο των κυβερνήσεων και η συνέχεια του ίδιου μηχανισμού
Η συγκεκριμένη υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο ένα διαχρονικό ερώτημα.
Πώς γίνεται πρόσωπα που αναδείχθηκαν σε θέσεις ευθύνης επί προηγούμενων κυβερνήσεων όχι μόνο να παραμένουν, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις να ενισχύονται ακόμη περισσότερο και από τις επόμενες;
Είναι άραγε τυχαίο ότι κορυφαία διοικητικά στελέχη επιβιώνουν ανεξαρτήτως πολιτικών αλλαγών; Ή μήπως το διοικητικό σύστημα διαθέτει τις δικές του σταθερές, ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στο Μέγαρο Μαξίμου ή στο Υπουργείο Υποδομών; Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν συνδέονται με υπηρεσίες που διαχειρίζονται δισεκατομμύρια ευρώ δημοσίων έργων.
Γνωρίζει η νέα πολιτική ηγεσία;
Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα αφορά τη σημερινή πολιτική ηγεσία του Υπουργείου.
Κατά πληροφορίες, ο νέος Υπουργός Υποδομών δεν έχει ακόμη πλήρη εικόνα της έκτασης της υπόθεσης. Εάν αυτό ισχύει, τότε είναι βέβαιο ότι οι εξελίξεις θα προκαλέσουν σοβαρό προβληματισμό. Και αν η υπόθεση φτάσει μέχρι το γραφείο του Πρωθυπουργού, δύσκολα μπορεί κανείς να πιστέψει ότι θα αντιμετωπιστεί με ψυχραιμία, δεδομένου ότι πρόκειται για ακόμη μία υπόθεση στην οποία εμφανίζεται να εμπλέκεται η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σε ζητήματα που σχετίζονται με τη διαχείριση δημόσιων πόρων και μεγάλων έργων.
Η Κρήτη δεν αντέχει άλλη καθυστέρηση
Για την Κρήτη, όλα αυτά δεν αποτελούν μια θεωρητική συζήτηση. Ο ΒΟΑΚ έχει ήδη καθυστερήσει επί δεκαετίες. Κάθε νέα εμπλοκή στις απαλλοτριώσεις μεταφράζεται σε νέα αναμονή για ένα έργο που το νησί πληρώνει καθημερινά με ανθρώπινες ζωές, οικονομική καθυστέρηση και αναπτυξιακό έλλειμμα.
Εάν η υπηρεσία που καλείται να «τρέξει» τις απαλλοτριώσεις βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ελέγχους, εκκρεμότητες και διοικητικό χάος, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα ολοκληρωθεί ο ΒΟΑΚ. Το ερώτημα είναι αν το κράτος διαθέτει σήμερα την επιχειρησιακή δυνατότητα να υποστηρίξει το ίδιο το έργο που διακηρύσσει ως κορυφαία εθνική προτεραιότητα.
Το πραγματικό βαθύ κράτος
Η συγκεκριμένη υπόθεση, ανεξάρτητα από την τελική της δικαστική κατάληξη, φωτίζει μια πολύ μεγαλύτερη πραγματικότητα.
Το πραγματικό «βαθύ κράτος» δεν έχει κομματικό χρώμα. Είναι διαχρονικό, διακομματικό και εδρεύει σε καίριες διοικητικές θέσεις που επιβιώνουν πολύ πέρα από τις κυβερνητικές θητείες. Πρόκειται για μηχανισμούς και πρόσωπα που παραμένουν ακλόνητα, ενώ υπουργοί αλλάζουν, κυβερνήσεις εναλλάσσονται και πολιτικές εξαγγελίες διαδέχονται η μία την άλλη.
Εκεί όπου διακυβεύονται τεράστια δημόσια έργα, δισεκατομμύρια ευρώ και κρίσιμες διαδικασίες όπως οι απαλλοτριώσεις, γεννάται το εύλογο ερώτημα αν ορισμένοι ανώτεροι υπηρεσιακοί παράγοντες λειτουργούν αποκλειστικά υπέρ του δημόσιου συμφέροντος ή αν, με πράξεις, παραλείψεις ή επιλογές τους, διευκολύνουν διαχρονικά συγκεκριμένα επιχειρηματικά και εργολαβικά συμφέροντα.
Η Δικαιοσύνη θα αποφανθεί για τις ευθύνες. Η κοινωνία όμως δικαιούται να απαιτεί ένα κράτος που να υπηρετεί τον πολίτη και την ανάπτυξη και όχι ένα σύστημα που παράγει καθυστερήσεις, αδιαφάνεια και τελικά κόστος για όλους. Και η Κρήτη, που περιμένει επί δεκαετίες τον ΒΟΑΚ, δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι όμηρος ούτε της γραφειοκρατίας ούτε ενός διαχρονικού διοικητικού μηχανισμού που αποδεικνύεται ισχυρότερος ακόμη και από τις ίδιες τις κυβερνήσεις.
Το διακομματικό δίδυμο που επιβίωσε κυβερνήσεων
Υπάρχει όμως και μία πολιτική διάσταση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
Η πρώην Διευθύντρια της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων και ο σημερινός Γενικός Γραμματέας Υποδομών αποτελούν, για πολλούς μέσα στο ίδιο το Υπουργείο, χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαχρονικής συνέχειας του διοικητικού μηχανισμού.
Και οι δύο υπήρξαν, σύμφωνα με υπηρεσιακές πηγές, στελέχη που αναδείχθηκαν την περίοδο διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, όταν από απλοί υπηρεσιακοί υπάλληλοι βρέθηκαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σε κορυφαίες διευθυντικές θέσεις του Υπουργείου Υποδομών. Το αξιοσημείωτο όμως δεν είναι μόνο η τότε υπηρεσιακή τους ανέλιξη.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς τα ίδια πρόσωπα όχι μόνο δεν αμφισβητήθηκαν μετά την πολιτική αλλαγή του 2019, αλλά συνέχισαν να κατέχουν κομβικές θέσεις ευθύνης και με ανέλιξη, επί επτά συνεχόμενα χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.
Ο σημερινός Γενικός Γραμματέας Υποδομών παρέμεινε και ισχυροποιήθηκε ακόμη περισσότερο στον διοικητικό μηχανισμό του Υπουργείου, ενώ η Διευθύντρια Απαλλοτριώσεων διατήρησε μέχρι τον Μάιο του 2026 τον πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο μιας από τις πιο κρίσιμες υπηρεσίες του κράτους, εκεί όπου κρίνονται απαλλοτριώσεις, χρονοδιαγράμματα και τελικά η πορεία δημόσιων έργων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Είναι, άραγε, όλα αυτά αποτέλεσμα αποκλειστικά αξιοκρατικών επιλογών ή αποτυπώνουν τη λειτουργία ενός διοικητικού μηχανισμού που αναπαράγει την ισχύ του ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά;
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η απομάκρυνση της πρώην Διευθύντριας από τη Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων έγινε επισήμως για «λόγους υγείας», μετακινώντας την ουσιαστικά εκτός της κρίσιμης υπηρεσίας μόνο αφού, κατά πληροφορίες, είχε ήδη επιληφθεί της υπόθεσης η Ευρωπαία Εντεταλμένη Εισαγγελέας στην Ελλάδα.
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά δεν ενδιαφέρουν μόνο τη Δικαιοσύνη. Αφορούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί διαχρονικά το κράτος, ποιοι λαμβάνουν πραγματικά τις κρίσιμες αποφάσεις και ποιοι παραμένουν σταθεροί στις θέσεις-κλειδιά όταν υπουργοί, κυβερνήσεις και πολιτικές ηγεσίες αλλάζουν.
Σημαντικά ερωτήματα: Ποιος εξουσιάζει τον δημόσιο τομέα;
Η συγκεκριμένη υπόθεση, ανεξάρτητα από τη δικαστική της κατάληξη, αναδεικνύει μια διαχρονική ελληνική παθογένεια.
Το πραγματικό «βαθύ κράτος» δεν έχει κομματική ταυτότητα. Είναι διακομματικό, διαχρονικό και εγκαθίσταται στις θέσεις-κλειδιά της δημόσιας διοίκησης. Εκεί όπου κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται, υπουργοί αλλάζουν και πολιτικές εξαγγελίες εναλλάσσονται, αλλά ορισμένοι ανώτεροι υπηρεσιακοί παράγοντες παραμένουν, αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη επιρροή και εξελίσσονται στους πραγματικούς διαχειριστές κρίσιμων τομέων του κράτους.
Οι απαλλοτριώσεις αποτελούν έναν από αυτούς τους νευραλγικούς τομείς. Από τις αποφάσεις, τις παραλείψεις ή τις καθυστερήσεις τους εξαρτώνται η εξέλιξη μεγάλων δημόσιων έργων, η απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων και, τελικά, εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ δημοσίου χρήματος. Και δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν ότι διαχρονικά, μέσα από αυτό το διοικητικό σύστημα, εξυπηρετούνται με πράξεις, παραλείψεις ή ανοχές , τα συμφέροντα των εκάστοτε ισχυρών «εθνικών εργολάβων», οι οποίοι παραμένουν σταθεροί συνομιλητές του κράτους ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα βρίσκεται στην εξουσία.
Αν η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποκαλύψει ότι πίσω από το διοικητικό χάος υπήρξαν ευθύνες ή πρακτικές που ζημίωσαν το δημόσιο συμφέρον, τότε η υπόθεση δεν θα αφορά μόνο ένα πρόσωπο ή μία υπηρεσία. Θα αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί επί δεκαετίες το ελληνικό κράτος και τη σχέση του με τα μεγάλα δημόσια έργα.
Και για την Κρήτη, το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Ο ΒΟΑΚ δεν μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει το τίμημα ενός διοικητικού συστήματος που αλλάζει υπουργούς, αλλά όχι μηχανισμούς. Γιατί η κοινωνία δεν ζητά μόνο δρόμους. Ζητά ένα κράτος που να λειτουργεί με διαφάνεια, λογοδοσία και αποκλειστικό γνώμονα το δημόσιο συμφέρον.
