Με μια προσφυγή που θέτει ζήτημα συνταγματικής τάξης και ενεργειακής ασφάλειας, πενήντα πολίτες από ολόκληρη την Ελλάδα κατέθεσαν αίτηση ακύρωσης και αναστολής εκτέλεσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας να μπει φρένο στην κατεδάφιση των πέντε πύργων ψύξης των μονάδων I-V του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη.
Την προσφυγή, παρότι για δικονομικούς λόγους φέρει τις υπογραφές μόλις πενήντα ατόμων, στηρίζουν εκατοντάδες πολίτες και φορείς από κάθε γωνιά της χώρας, από διαφορετικές κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες, που θεωρούν ότι η επιχείρηση αποξήλωσης των ενεργειακών υποδομών έχει ξεπεράσει κάθε όριο.
Η αίτηση στρέφεται κατά της ΔΕΗ, του υπουργού περιβάλλοντος και Ενέργειας και της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, και επιδιώκει να αποτρέψει αυτό που χαρακτηρίζεται ως οριστική και μη αναστρέψιμη καταστροφή της κρισιμότερης εγχώριας ενεργειακής υποδομής.
Οι πέντε πύργοι ψύξης, κατασκευασμένοι με κόστος που ξεπερνά τα 100 εκατομμύρια ευρώ ο καθένας, αποτελούν αναπόσπαστο λειτουργικό τμήμα των λιγνιτικών μονάδων του σταθμού. Η κατεδάφισή τους, υποστηρίζουν οι προσφεύγοντες, δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος της λιγνιτικής δραστηριότητας, μιας πολιτικής επιλογής που η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να ακολουθήσει, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο, την οριστική εξάλειψη κάθε μελλοντικής δυνατότητας αξιοποίησης του λιγνίτη, της μοναδικής εγχώριας πηγής ενέργειας, για την κάλυψη εκτάκτων αναγκών σε περίπτωση γεωπολιτικής, οικονομικής ή ενεργειακής κρίσης.
Το νομικό επιχείρημα που προβάλλεται είναι βαρύ. Σύμφωνα με την προσφυγή, το άρθρο 106 του Συντάγματος επιβάλλει στην Πολιτεία την υποχρέωση να διασφαλίζει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας στηριζόμενη σε εγχώριες πηγές, ως αναγκαία προϋπόθεση για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης, την προστασία του γενικού συμφέροντος και την αποτροπή ανάπτυξης ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε βάρος της ελευθερίας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή της εθνικής οικονομίας. Η διασφάλιση ενεργειακής εφεδρείας, δηλαδή η διαρκής ικανότητα της χώρας να ενεργοποιεί σε περίπτωση ανάγκης εγχώριες πηγές παραγωγής ενέργειας, δεν είναι απλώς μια συνετή κίνηση, αλλά συνταγματική επιταγή.
Η επιχείρηση αποξήλωσης βασίζεται σε ένα θεσμικό πλαίσιο που άνοιξε τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των πρώην λιγνιτικών εκτάσεων. Με τον νόμο 4872/2021 για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση και την Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου, ΔΕΗ ΑΕ και «Μετάβαση ΑΕ», η οποία κυρώθηκε με τον νόμο 4956/2022, μεγάλες εδαφικές εκτάσεις της Δυτικής Μακεδονίας, όπου βρίσκονται και οι πύργοι ψύξης, μεταβιβάστηκαν στη ΔΕΗ, προκειμένου η εταιρεία να αναπτύξει εκεί ελεύθερα την αμιγώς επιχειρηματική της δραστηριότητα, όπως παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και διαχείριση απορριμμάτων.
Έκτοτε, η ΔΕΗ προκήρυξε διαγωνισμό για την κατεδάφιση των πύργων και έχει ήδη υποβάλει αίτηση στην αρμόδια πολεοδομία για την έκδοση σχετικής άδειας, αντιμετωπίζοντας τους πύργους ως τμήμα της ιδιωτικής της περιουσίας που μπορεί να διαχειρίζεται κατά βούληση. Στο ίδιο πνεύμα, ούτε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας ούτε η ΡΑΑΕΥ έχουν παρέμβει, παρά το γεγονός ότι είναι οι καθ’ ύλην αρμόδιες αρχές για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Αυτό που καθιστά την υπόθεση ακόμη πιο εκρηκτική είναι το γεγονός ότι η ίδια η Πολιτεία, μέσω του Σχεδίου Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Κινδύνων που ενέκρινε η ΡΑΑΕΥ τον Μάρτιο του 2026, αναγνωρίζει ρητά ότι η απόσυρση όλων των λιγνιτικών μονάδων οδηγεί σε «εμφάνιση προβλημάτων στην επάρκεια ισχύος και αδυναμία εξασφάλισης των προβλεπόμενων εφεδρειών». Με άλλα λόγια, το ίδιο το κράτος παραδέχεται τον κίνδυνο, την ώρα που μια κρατική εταιρεία προχωρά στην οριστική καταστροφή των υποδομών που θα μπορούσαν να τον αντιμετωπίσουν.
Η κατεδάφιση των πύργων, καταλήγουν οι προσφεύγοντες, δεν είναι αναγκαία για την εφαρμογή της εκάστοτε ενεργειακής πολιτικής, μιας πολιτικής που άλλωστε μεταβάλλεται διαρκώς και εξαρτάται από πλήθος εξωγενών παραγόντων, αλλά πλήττει καίρια και ανεπανόρθωτα μια εντελώς διαφορετική κρατική υποχρέωση: την ενεργειακή εφεδρεία. Το δικαστήριο καλείται πλέον να αποφανθεί αν η χώρα μπορεί να στερείται οριστικά το δικαίωμα να βασιστεί σε δικές της πηγές όταν οι διεθνείς συνθήκες το απαιτήσουν, και αν η καταστροφή υποδομών που χρηματοδοτήθηκαν επί δεκαετίες από τους φορολογούμενους πολίτες συνάδει με το Σύνταγμα και το δημόσιο συμφέρον.
