Γράφει ο Δρ. Άρης Κούνης
Κατά τη πρόσφατη μου επίσκεψη στην Έφεσο, στάθηκα μπροστά σε ένα από τα γλυπτά που μου τράβηξαν ιδιαίτερα την προσοχή:
το ανάγλυφο της Νίκης, της φτερωτής θεάς της νίκης στην αρχαία ελληνική παράδοση.
Και κάπως έτσι, μπροστά σε αυτό το μάρμαρο, σχεδόν δύο χιλιετίες ιστορίας μοιάζουν ξαφνικά πολύ κοντά.
Η Έφεσος, ένα από τα λαμπρότερα λίκνα του Ελληνισμού της Ιωνίας, εξελίχθηκε αργότερα σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις του ρωμαϊκού κόσμου, έναν τόπο όπου ο ελληνικός και ο ρωμαϊκός πολιτισμός συναντήθηκαν και αλληλεπιδρούσαν επί αιώνες.
Η Έφεσος όμως δεν υπήρξε μόνο κέντρο αρχιτεκτονικής, εμπορίου και θρησκείας. Εδώ γεννήθηκε και ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της αρχαίας Ελλάδας: ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος (περ. 540–480 π.Χ.) και σε προσωπικό επίπεδο, ο αγαπημένος μου φιλόσοφος.
Η φιλοσοφία του για την αέναη μεταβολή και το γίγνεσθαι μοιάζει να ταιριάζει εκπληκτικά στην ίδια την ιστορία της Εφέσου.
Η περίφημη φράση που αποδίδεται στην ηρακλείτεια σκέψη: πάντα ρεῖ, έρχεται σχεδόν αυθόρμητα στον νου περπατώντας σε μια πόλη που επί αιώνες οικοδομήθηκε, μεταμορφώθηκε, καταστράφηκε, επισκευάστηκε και ξαναγεννήθηκε.
Και μέσα σε αυτό το ιστορικό τοπίο συναντά κανείς τη Νίκη
Τα φτερά της είναι ανοιχτά, ενώ οι έντονες πτυχώσεις του ενδύματός της δημιουργούν την εντύπωση ότι η μορφή κατεβαίνει ακόμη από τον ουρανό. Η αίσθηση της κίνησης δεν είναι τυχαία· αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της αρχαίας εικονογραφίας της Νίκης.
Στο απλωμένο δεξί της χέρι κρατά έναν στέφανο το διαχρονικό σύμβολο της νίκης.
Η Νίκη δεν συμβολίζει απλώς τη νίκη: Τη φέρνει. Την αναγγέλλει.
Το ανάγλυφο βρίσκεται σήμερα κοντά στην Πλατεία του Δομιτιανού και συνδέεται με τη μνημειακή Πύλη του Ηρακλή, η οποία σηματοδοτούσε την είσοδο στην οδό των Κουρητών.
Και ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά χαρακτηριστικά της Εφέσου:
Δεν είναι απλώς μια πόλη «μιας συγκεκριμένης εποχής».
Είναι μια πόλη που χτίστηκε, μεταμορφώθηκε, επισκευάστηκε και ανασυντέθηκε ξανά και ξανά μέσα στους αιώνες.
Σαν να επιβεβαιώνει η ίδια η Έφεσος τη σκέψη του Ηρακλείτου…
