Μια ιδιαίτερα αιχμηρή αποτίμηση για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων έκανε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, υποστηρίζοντας ότι η εποχή της «άνευ όρων» φιλίας μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών έχει, πιθανότατα, τελειώσει για το προσεχές διάστημα.
«Αυτή η εποχή της άνευ όρων διατλαντικής φιλίας πιθανότατα έχει τελειώσει για το προβλέψιμο μέλλον», δήλωσε ο Μερτς σε κομματική εκδήλωση στο Βερολίνο, αναφερόμενος στις αλλαγές που, όπως είπε, παρατηρούνται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Ο Γερμανός καγκελάριος έκανε λόγο για αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής στάσης και για διαφορετική αξιολόγηση της ίδιας της διατλαντικής συμμαχίας, εξέλιξη που, όπως παραδέχθηκε, ίσως δεν ήταν κάτι που η Ευρώπη ανέμενε.
«Πρέπει να αναλάβουμε περισσότερη ευθύνη»
Ο Μερτς συνέδεσε την αλλαγή αυτή με την ανάγκη η Ευρώπη να στηρίζεται περισσότερο στις δικές της δυνατότητες, ιδιαίτερα στον τομέα της άμυνας.
«Ήταν καιρός να αναλάβουμε περισσότερη ευθύνη για τον εαυτό μας», ανέφερε, παραπέμποντας στην αύξηση των γερμανικών αμυντικών δαπανών και στη γενικότερη προσπάθεια ενίσχυσης των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων ασφαλείας. Η τοποθέτηση του Μερτς δεν αποτελεί απλώς μια αναφορά στις αμυντικές δαπάνες, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση στη Γερμανία και στην Ευρώπη για το κατά πόσο η ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορεί να συνεχίσει να βασίζεται στον ίδιο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική και πολιτική στήριξη.
Η σκιά του πολέμου με το Ιράν
Σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση των σχέσεων Βερολίνου και Ουάσιγκτον έχει διαδραματίσει και η διαφωνία γύρω από τον πόλεμο με το Ιράν. Ο Μερτς έχει ασκήσει δημόσια κριτική στην αμερικανική πολιτική έναντι της Τεχεράνης. Οι δηλώσεις του προκάλεσαν αντιδράσεις από την κυβέρνηση Τραμπ και συνέβαλαν στην επιβάρυνση των ήδη δύσκολων σχέσεων μεταξύ των δύο κυβερνήσεων.
Παράλληλα, οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην εξωτερική πολιτική. Οι εμπορικές σχέσεις παραμένουν ένα ακόμη σημείο τριβής, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει την απειλή νέων δασμών ως μέσο πίεσης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Νέα πραγματικότητα στις σχέσεις Ευρώπης και ΗΠΑ
Οι δηλώσεις του Μερτς αποκτούν πρόσθετο βάρος σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους ενίσχυσης των σχέσεών της με άλλους εταίρους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Καναδάς, με την πρόταση για μια στενότερη σχέση με την ΕΕ και τη δημιουργία μιας ειδικής μορφής συνεργασίας σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη. Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει την αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει προειδοποιήσει ακόμη και για πρόσθετους δασμούς στην ΕΕ εφόσον κρίνει ότι η νέα σχέση με τον Καναδά πλήττει τα αμερικανικά συμφέροντα. Ο Μερτς υποστηρίζει, πάντως, ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τη σημερινή συγκυρία για να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες.
Η δήλωση του Γερμανού καγκελάριου σηματοδοτεί μια σαφή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το Βερολίνο περιγράφει πλέον τη σχέση με την Ουάσιγκτον. Δεν κάνει λόγο για οριστική ρήξη, αλλά για το τέλος μιας περιόδου κατά την οποία η διατλαντική σχέση θεωρούνταν δεδομένη και βασιζόταν σε μια αντίληψη σχεδόν αυτόματης πολιτικής και στρατηγικής σύμπλευσης.
