Συμφωνία για τη διερεύνηση της διασυνοριακής συνεργασίας με στόχο την κοινή υποψηφιότητα των Πρεσπών ως Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού των τριών χωρών.
Η πρωτοβουλία συνδέει την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος με την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
Ένα νέο πλαίσιο διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία και την ανάδειξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των Πρεσπών δρομολογούν η Ελλάδα, η Αλβανία και η Σκόπια, με βασικό στόχο την προετοιμασία κοινής υποψηφιότητας της περιοχής για ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μεικτού αγαθού, φυσικού και πολιτιστικού χαρακτήρα.
Η συμφωνία διερεύνησης της συνεργασίας υπογράφηκε στο πλαίσιο της τριμερούς συνάντησης «Prespa Meeting», η οποία πραγματοποιήθηκε στο δημαρχείο των Πρεσπών, στον Λαιμό, με πρωτοβουλία του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού. Στη συνάντηση συμμετείχαν η υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας, Λίνα Μενδώνη, ο υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Αλβανίας, Blendi Gonxhja, και ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας, Sedat Sulejmani. Παρόντες ήταν επίσης εκπρόσωποι της UNESCO, του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Κοινή υποψηφιότητα για την UNESCO έως το 2030
Η συνάντηση αποτελεί την πρώτη πολιτική έκφραση της κοινής βούλησης των τριών κρατών να συνεργαστούν για τη διεθνή αναγνώριση των Πρεσπών ως ενιαίου φυσικού και πολιτιστικού τοπίου εξαιρετικής αξίας. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, η προετοιμασία της υποψηφιότητας θα απαιτήσει επιστημονική τεκμηρίωση, συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών των τριών χωρών, καταγραφή των μνημείων και των φυσικών χαρακτηριστικών της περιοχής, καθώς και την εκπόνηση σχεδίου διαχείρισης.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει τη συγκρότηση τριεθνούς ομάδας εργασίας και την προώθηση των απαραίτητων διαδικασιών στους εθνικούς ενδεικτικούς καταλόγους. Το 2027 προβλέπεται να ζητηθεί προκαταρκτική αξιολόγηση από το ICOMOS, το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών, και την IUCN, τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης. Κατά την περίοδο 2028-2029 αναμένεται να προετοιμαστεί ο πλήρης φάκελος υποψηφιότητας, με χάρτες, τεκμηρίωση, σχέδιο διαχείρισης και στοιχεία διαβούλευσης. Η οριστική υποβολή προβλέπεται για το 2030, ενώ η αξιολόγηση από τα αρμόδια συμβουλευτικά όργανα και η εξέταση από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς τοποθετούνται στο διάστημα 2030-2031.
Η ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς δεν έχει ακόμη εξασφαλιστεί. Η πρωτοβουλία βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας, με την τελική έκβαση να εξαρτάται από την ολοκλήρωση και την αξιολόγηση του φακέλου.
Μενδώνη: Οι Πρέσπες αποτελούν γέφυρα συνεργασίας
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπογράμμισε τη σημασία της κοινής πρωτοβουλίας, επισημαίνοντας ότι οι Πρέσπες αποτελούν έναν τόπο που ενώνει τρεις χώρες και τρεις λαούς.
Όπως ανέφερε, η κοινή υποψηφιότητα αποτελεί ελληνική πρωτοβουλία με ιδιαίτερο συμβολισμό και ουσιαστικό περιεχόμενο, καθώς αναδεικνύει τη δυνατότητα των γειτονικών κρατών να συνεργάζονται για την προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.
Η υπουργός σημείωσε ότι η κοινή προσπάθεια μπορεί να αποδείξει στην πράξη πως τα σύνορα μπορούν να λειτουργούν ως σημεία συνάντησης και συνεργασίας, ενώ η προστασία της κληρονομιάς μπορεί να συνδεθεί με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ειρηνική συνύπαρξη.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας, Sedat Sulejmani, τόνισε ότι οι Πρέσπες αποτελούν ιστορικά και φυσικά ενιαία περιοχή, παρά το γεγονός ότι οι ακτές των λιμνών μοιράζονται ανάμεσα σε τρία κράτη. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία της μακροπρόθεσμης διαχείρισης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.
Ο Αλβανός υπουργός, Blendi Gonxhja, αναφέρθηκε στη δυνατότητα ανάπτυξης κοινών τουριστικών διαδρομών, ερευνητικών αποστολών και πολιτιστικών ανταλλαγών. Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαθέσει δύο εκατομμύρια ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης που αφορά την υποψηφιότητα.
Μια περιοχή με σημαντική φυσική και ιστορική αξία
Η προτεινόμενη περιοχή περιλαμβάνει το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών στη Φλώρινα, έκτασης περίπου 327 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με τις λίμνες Μεγάλη και Μικρή Πρέσπα, τη λεκάνη τους και τα γύρω ορεινά οικοσυστήματα.
Η περιοχή παρουσιάζει μακρά ανθρώπινη παρουσία, από τη Νεότερη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού έως την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο. Ανάμεσα στα σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα συγκαταλέγεται η αρχαία πόλη της Λύκης, στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου.
Κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, οι Πρέσπες εξελίχθηκαν σε σημαντικό θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο. Στην ευρύτερη περιοχή διατηρούνται περισσότεροι από 40 ναοί και μνημεία, με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, ιστορική και ζωγραφική αξία, καθώς και ασκηταριά και βραχογραφίες στις όχθες των λιμνών.
Η υποψηφιότητα των Πρεσπών περιλαμβάνεται ήδη στον ελληνικό Ενδεικτικό Κατάλογο της UNESCO από το 2003. Κατά την αναθεώρηση του 2014, η περιοχή εντάχθηκε εκ νέου ως μεικτή υποψηφιότητα, με αναφορά στις δύο λίμνες και στα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία.
Το στοίχημα της διασυνοριακής προστασίας
Πέρα από τη διεθνή αναγνώριση, η πρωτοβουλία θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη κοινής διαχείρισης ενός οικοσυστήματος που δεν περιορίζεται στα διοικητικά σύνορα των τριών χωρών.
Η προστασία της βιοποικιλότητας, η διατήρηση των μνημείων, η ανάπτυξη βιώσιμων μορφών τουρισμού και η ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων αποτελούν βασικές προκλήσεις για την επόμενη περίοδο.
Η κοινή υποψηφιότητα θα δοκιμάσει στην πράξη την ικανότητα Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας να συντονίσουν πολιτικές, επιστημονικές υπηρεσίες και δράσεις προστασίας. Εφόσον ολοκληρωθεί επιτυχώς η διαδικασία, οι Πρέσπες θα μπορούσαν να αποκτήσουν ισχυρότερη διεθνή προβολή και ένα πρόσθετο πλαίσιο προστασίας, με στόχο η μοναδική φυσική και πολιτιστική τους κληρονομιά να διατηρηθεί για τις επόμενες γενιές.
