Ο ψυχικός κόσμος του παιδιού χτίζεται από πολύ νωρίς, από τη στιγμή της γέννησης, χωρίς το ίδιο να το συνειδητοποιεί. Το παιδί μιμείται και απορροφά τρόπους, αντιδράσεις και συμπεριφορές από τους γονείς, τους ανθρώπους που το μεγαλώνουν, συγγενείς, οικογενειακούς φίλους, άλλα παιδιά, δασκάλους, γενικά από όλους όσους έχει επαφή. Αυτά τα πρότυπα περνούν μέσα του χωρίς φίλτρο και επηρεάζουν βαθιά τον συναισθηματικό και ψυχικό του κόσμο.
Έτσι μπορούν να αναπτυχθούν προβλήματα όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, φοβίες, ενοχές, εξαρτητική συμπεριφορά ή εξαρτήσεις και φόβος αποτυχίας. Ο τρόπος που οι γονείς συμπεριφέρονται παίζει καθοριστικό ρόλο.
Ειδικότερα:
Η σύγκριση με αδέλφια ή άλλα παιδιά δημιουργεί στο παιδί την αίσθηση ότι δεν αξίζει, ότι οι άλλοι είναι καλύτεροι και ότι δεν έχει λόγο να προσπαθήσει. Μπορεί να γίνει κλειστό, ζηλιάρικο, γεμάτο ανασφάλειες και κόμπλεξ, να προσπαθεί διαρκώς να αποδείξει την αξία του και να μένει insatisfied ως ενήλικας. Ή μπορεί να θυμώσει, να γίνει προκλητικό και παραβατικό για να τραβήξει προσοχή. Ακόμη κι όταν η σύγκριση είναι υπέρ του, το παιδί πιέζεται να παραμείνει στην κορυφή, αγχώνεται, δεν ικανοποιείται ποτέ και φοβάται μην χάσει την αγάπη των γονιών του.
Ο υπερβολικός έλεγχος και η συνεχής παρουσία του γονιού δεν αφήνουν στο παιδί χώρο να κινηθεί, να δοκιμάσει, να αποτύχει και να μάθει. Το παιδί νιώθει ότι το βλέμμα του γονιού το κρίνει διαρκώς. Μαθαίνει να ανταποκρίνεται σε προσδοκίες, να είναι αλάθητο και «τέλειο» για να γίνει αποδεκτό. Συνδέει έτσι την αποδοχή με την τελειότητα και την αγάπη με την επίδοση.
Οι ενοχές μέσα από τις θυσίες των γονιών («θυσιάστηκα για σένα») λειτουργούν χειριστικά, ακόμη κι αν οι γονείς δεν το αντιλαμβάνονται. Το παιδί μεγαλώνει πιστεύοντας ότι πρέπει να ανταποδώσει μέσα από βαθμούς, επιδόσεις, κοινωνικότητα. Κουβαλά ενοχές και ως ενήλικας, νιώθει ότι δεν μπορεί να ικανοποιήσει τους άλλους, χάνει την αυτοεκτίμησή του και μπορεί να απομονωθεί.
Η συναισθηματική απόσταση των γονιών είναι εξίσου σημαντική. Όταν οι γονείς δεν μπορούν να εκφράσουν συναισθήματα και δείχνουν αγάπη μόνο μέσα από υλικά αγαθά, χωρίς συναισθηματική παρουσία, το παιδί στερείται εγγύτητας. Δυσκολεύεται να πλησιάσει τους άλλους με ζεστασιά, φαίνεται ψυχρό, φοβάται την οικειότητα και δημιουργεί προβληματικές διαπροσωπικές σχέσεις.
Η διαρκής κριτική για πράξεις, συμπεριφορές και συνέπειες, με συνεχείς υπενθυμίσεις λαθών, μπορεί να οδηγήσει το παιδί σε παραίτηση από κάθε προσπάθεια. Νιώθει μόνο, χωρίς στήριξη ή σύμμαχο, και μπορεί να αναζητήσει παρηγοριά σε παρέες που το αποδέχονται άκριτα, ακόμη κι αν αυτές είναι επιβλαβείς.
Συνολικά, όταν οι γονεϊκές συμπεριφορές είναι συγκριτικές, ελεγκτικές, γεμάτες ενοχές, συναισθηματικά απούσες ή υπερβολικά επικριτικές, το παιδί εσωτερικεύει πρότυπα που μπορούν να το ακολουθήσουν ως την ενήλικη ζωή. Η πρόληψη περνά μέσα από τη συνειδητή στάση των γονιών: αποδοχή χωρίς σύγκριση, συναισθηματική διαθεσιμότητα, όρια με σεβασμό και ενθάρρυνση της αυτονομίας του παιδιού.