H συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν μπορεί να ξεκινά και να τελειώνει στην καθημερινή τουρκική ρητορική. Πρέπει να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα: την ιστορική διαδρομή, τις διεκδικήσεις, τις στρατιωτικές κινήσεις και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα επιχειρεί διαχρονικά να δημιουργεί τετελεσμένα χωρίς να φτάνει απαραίτητα σε μια ανοιχτή σύγκρουση.
Από τα Σεπτεμβριανά του 1955 και τη δραματική συρρίκνωση του ελληνικού στοιχείου στην Κωνσταντινούπολη, μέχρι την Ίμβρο και την Τένεδο, την Κύπρο και τη σημερινή αντιπαράθεση στο Αιγαίο, το ζήτημα δεν είναι απλώς μια διαφωνία μεταξύ δύο κρατών. Είναι μια διαρκής δοκιμασία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής.
Σήμερα η Τουρκία συνεχίζει να χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα επιθετική ρητορική, ενώ ταυτόχρονα μιλά για ειρήνη, σταθερότητα και σεβασμό των συνόρων. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: πόσο μπορεί να διαρκέσει αυτή η αντίφαση;
Η Άγκυρα αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, επαναφέρει ζητήματα γύρω από τα νησιά του Αιγαίου και το Καστελόριζο, ενώ την ίδια στιγμή ασκεί κριτική στη στρατιωτική προετοιμασία της Ελλάδας. Όμως, όταν απέναντι από τα ελληνικά νησιά υπάρχουν τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις, είναι λογικό η Ελλάδα να προετοιμάζεται για την άμυνά της.
Και εδώ μπαίνει ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο: η συνεργασία της Ελλάδας με το Ισραήλ και η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η τουρκική αντίδραση σε αυτές τις εξελίξεις δείχνει ότι η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τη μεταβολή των περιφερειακών ισορροπιών. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται και οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις Ελλάδας και Ισραήλ.
Την ίδια ώρα, Τούρκοι αξιωματούχοι επαναλαμβάνουν ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις πρέπει να είναι έτοιμες για κάθε ενδεχόμενο. Αυτές οι δηλώσεις, ανεξάρτητα από την ερμηνεία που μπορεί να τους δώσει κανείς, δεν μπορούν να αγνοούνται από την ελληνική πλευρά.
Το κρίσιμο, όμως, είναι άλλο.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να απαντά σε κάθε τουρκική πρόκληση μόνο επικοινωνιακά. Χρειάζεται μια συνεκτική στρατηγική, με σαφείς κόκκινες γραμμές (και δεν εννοώ τα 6 ν.μ.), διπλωματικές συμμαχίες και αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Και εδώ βρίσκεται η συζήτηση για την ΑΟΖ.
Η ανακήρυξη και οριοθέτηση ΑΟΖ δεν είναι ένα σύνθημα. Είναι ζήτημα διεθνούς δικαίου, διπλωματίας και εθνικής στρατηγικής. Η Ελλάδα οφείλει να εξετάσει με σοβαρότητα όλα τα διαθέσιμα νομικά και διπλωματικά εργαλεία και να αξιοποιήσει τις σχέσεις της τόσο με την Κυπριακή Δημοκρατία όσο και με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Γιατί η αποτροπή δεν σημαίνει απαραίτητα σύγκρουση.
Αποτροπή σημαίνει να έχεις τη δυνατότητα να υπερασπιστείς αποτελεσματικά τα δικαιώματά σου και να έχεις καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων θα έχει κόστος.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να οδηγηθούμε σε πόλεμο. Το αντίθετο.
Το ζητούμενο είναι να μην επιτρέψουμε σε κανέναν να θεωρήσει ότι μπορεί να επιβάλει τις διεκδικήσεις του επειδή απέναντί του βρίσκεται μια Ελλάδα φοβισμένη ή αναποφάσιστη.
Η Ελλάδα χρειάζεται ψυχραιμία, σχέδιο, διπλωματία και ισχυρή αποτροπή.
Όχι κραυγές.
Όχι εφησυχασμό.
Και κυρίως, όχι μια πολιτική που κάθε φορά περιμένει να δει ποιο θα είναι το επόμενο βήμα της Άγκυρας.
Γιατί στην εξωτερική πολιτική, όπως και στην ιστορία, όποιος αφήνει διαρκώς τον άλλον να καθορίζει την ατζέντα, αργά ή γρήγορα βρίσκεται να διαχειρίζεται τετελεσμένα.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό ερώτημα για την Ελλάδα σήμερα:
Θα συνεχίσει να αντιδρά στις τουρκικές κινήσεις ή θα αποκτήσει επιτέλους μια συνεκτική, μακροπρόθεσμη στρατηγική για την υπεράσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί.
