Έντονη απογοήτευση των Ευρωπαίων από την ικανότητα της Ένωσης να αντιμετωπίσει τις κρίσεις. Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία εμφανίζουν από τα υψηλότερα επίπεδα απαισιοδοξίας, ενώ η πλειοψηφία ζητά περισσότερη και αποτελεσματικότερη Ευρώπη
Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μήνυμα για την κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφει νέα μεγάλη έρευνα που παρουσιάζει η γερμανική εφημερίδα WELT.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου 70% των ερωτηθέντων αξιολογούν αρνητικά την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απαισιοδοξία είναι ιδιαίτερα έντονη σε τρεις από τις μεγαλύτερες χώρες της Ένωσης, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία.
Το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς δεν αποτυπώνει απλώς μια πρόσκαιρη δυσαρέσκεια απέναντι σε κάποια συγκεκριμένη πολιτική των Βρυξελλών. Καταγράφει μια ευρύτερη αίσθηση ότι η Ευρώπη δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής, από την ασφάλεια και τον πόλεμο έως την οικονομία και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα.
Οι Ευρωπαίοι δεν ζητούν διάλυση της Ένωσης
Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια που διαφοροποιεί την εικόνα. Η μεγάλη αποδοκιμασία της σημερινής πορείας της ΕΕ δεν μεταφράζεται σε αίτημα για έξοδο από την Ένωση. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της έρευνας, περίπου τρία τέταρτα των ερωτηθέντων επιθυμούν περισσότερη Ευρώπη σε βάθος 20 ετών, ενώ μόλις 13% τάσσονται υπέρ μιας μικρότερης Ένωσης ή ακόμη και του τερματισμού της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα των πολιτών δεν είναι «λιγότερη Ευρώπη». Είναι περισσότερο ένα «θέλουμε μια Ευρώπη που να λειτουργεί». Αυτό αποτελεί και το σημαντικότερο πολιτικό συμπέρασμα της έρευνας. Οι πολίτες φαίνεται να απορρίπτουν όχι την ιδέα της ευρωπαϊκής συνεργασίας, αλλά την εικόνα μιας Ένωσης που συχνά εμφανίζεται αργή, αναποτελεσματική και ανίκανη να αντιμετωπίσει τις κρίσεις που βρίσκονται μπροστά της.
Πόλεμος, οικονομία και ασφάλεια δημιουργούν απαισιοδοξία
Η έρευνα αποτυπώνει ένα ιδιαίτερα αρνητικό κλίμα για το μέλλον της Ευρώπης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, σχεδόν τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες θεωρούν ότι η ΕΕ δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις μεγάλες κρίσεις.
Το 68% βλέπει την Ευρώπη να βρίσκεται σε πορεία υποχώρησης, ενώ το 56% θεωρεί ότι το μέλλον της βρίσκεται σε κίνδυνο.
Μόλις 12% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι αισθάνεται πως υπάρχει μια πραγματική νέα δυναμική και προοπτική για την Ευρώπη.
Τα στοιχεία αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, την ενεργειακή ασφάλεια, τις εμπορικές πιέσεις, την ανταγωνιστικότητα απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, αλλά και τις μεταναστευτικές πιέσεις.
Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία στην πιο απαισιόδοξη πλευρά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάσταση στις τρεις μεγάλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία εμφανίζεται ένα από τα υψηλότερα επίπεδα αρνητικής αξιολόγησης της ευρωπαϊκής πορείας, με περίπου τέσσερις στους δέκα πολίτες να θεωρούν ότι οι καλύτερες ημέρες της Ένωσης έχουν ήδη περάσει. Το γεγονός ότι η απογοήτευση είναι τόσο έντονη στις συγκεκριμένες χώρες έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.
Πρόκειται για τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για χώρες που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Εάν η απαισιοδοξία συνεχιστεί, η πίεση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τους θεσμούς των Βρυξελλών αναμένεται να αυξηθεί.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Ευρώπη, αλλά η απόσταση από τους πολίτες
Η έρευνα αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα. Οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να θεωρούν χρήσιμη την ευρωπαϊκή συνεργασία, αλλά ταυτόχρονα αισθάνονται ότι η Ένωση δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο πολιτικό κενό.
Όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν μπορούν να λύσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, τότε ενισχύονται οι δυνάμεις που υποστηρίζουν ότι οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να ανακτήσουν περισσότερες αρμοδιότητες. Η έρευνα καταγράφει ακριβώς αυτή την αντίφαση: περισσότερη Ευρώπη ως ανάγκη, αλλά μεγάλη δυσαρέσκεια για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η σημερινή Ευρώπη.
Ποιος μπορεί να αλλάξει την εικόνα;
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας αφορά το ποιοι πολιτικοί ηγέτες θεωρούνται ικανοί να προσφέρουν μια νέα κατεύθυνση στην Ευρώπη. Οι προσδοκίες από τους υφιστάμενους ευρωπαϊκούς ηγέτες εμφανίζονται περιορισμένες. Μεταξύ των πολιτικών που καταγράφονται στην έρευνα, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ συγκεντρώνει μόλις 8% ως πρόσωπο που θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διάσωση ή ανασυγκρότηση της Ευρώπης.
Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις πολιτικές της ΕΕ. Υπάρχει και έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας. Οι πολίτες εμφανίζονται να αναζητούν αποτελεσματικότητα, ασφάλεια και συγκεκριμένα αποτελέσματα, χωρίς όμως να βλέπουν σήμερα ένα πρόσωπο που να συγκεντρώνει ευρεία αποδοχή ως ηγέτης μιας νέας ευρωπαϊκής πορείας.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι
Τα ευρήματα της έρευνας στέλνουν ένα σαφές μήνυμα στις Βρυξέλλες. Η κοινωνική απογοήτευση δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως απαίτηση για διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, μεγάλο μέρος των πολιτών εξακολουθεί να θεωρεί ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη συνεργασία. Αυτό που αμφισβητείται είναι η αποτελεσματικότητα.
Οι πολίτες θέλουν μια Ευρωπαϊκή Ένωση που να μπορεί να προστατεύσει τα σύνορά της, να ενισχύσει την οικονομία της, να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, να αντιμετωπίσει τις γεωπολιτικές κρίσεις και να παίρνει αποφάσεις χωρίς χρονοτριβές.
Το μήνυμα, επομένως, είναι διπλό. Οι Ευρωπαίοι δεν ζητούν απαραίτητα λιγότερη Ευρώπη. Ζητούν μια Ευρώπη πιο ισχυρή, πιο αποτελεσματική και πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών της. Εάν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν καταφέρουν να ανταποκριθούν σε αυτή την απαίτηση, η σημερινή απογοήτευση κινδυνεύει να μετατραπεί σε πολύ βαθύτερη πολιτική αμφισβήτηση.
Και τότε το ζήτημα δεν θα είναι πλέον εάν οι πολίτες αγαπούν ή όχι την Ευρώπη. Θα είναι εάν εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ανταποκριθεί στον ρόλο που της ζητούν να παίξει.
