Την πόρτα σε μια νέα εποχή για την κατανόηση και τη θεραπεία μιας από τις πιο θανατηφόρες και ανεξήγητες ασθένειες του αναπνευστικού ανοίγει η έρευνα μιας διεθνούς ομάδας με επικεφαλής τον Έλληνα πνευμονολόγο Σταύρο Γαραντζιώτη. Ο λόγος για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση, μια νόσο που μετατρέπει τους πνεύμονες σε ουλώδη ιστό χωρίς να έχει εξηγηθεί μέχρι σήμερα τι την προκαλεί, αφήνοντας τους γιατρούς με μοναδικό όπλο την επιβράδυνση της εξέλιξής της.
Ο δρ Γαραντζιώτης, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Επιστημών Περιβαλλοντικής Υγείας των ΗΠΑ, δεν έκρυψε ποτέ ότι το κίνητρό του ήταν προσωπικό. «Όταν βλέπεις ότι δεν μπορείς να κάνεις πολλά για τους ασθενείς, αυτό σε οδηγεί να θες να βοηθήσεις», εξηγεί. Η δουλειά του, που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Science Translational Medicine, φωτίζει για πρώτη φορά τη σχέση της νόσου με έναν παράγοντα που κανείς μέχρι πρόσφατα δεν υποψιαζόταν, το μικροβίωμα των πνευμόνων. Για χρόνια η επιστήμη πίστευε ότι οι πνεύμονες είναι αποστειρωμένοι. Σήμερα γνωρίζουμε ότι φιλοξενούν μικροοργανισμούς και πως η ισορροπία τους είναι κρίσιμη. Αυτό που ανακάλυψε η ομάδα του είναι ότι όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται, για παράδειγμα από το κάπνισμα ή τη ρύπανση, πυροδοτείται μια χρόνια φλεγμονή που οδηγεί στις καταστροφικές ουλές.
Στο επίκεντρο της ανακάλυψης βρίσκεται ένας συγκεκριμένος υποδοχέας του ανοσοποιητικού, ο TLR5, που λειτουργεί σαν φυσικό αντιβιοτικό αναγνωρίζοντας και καταπολεμώντας βακτήρια. Αναλύοντας γενετικά δεδομένα από περισσότερους από 1.100 ασθενείς και 2.500 υγιείς ανθρώπους, η ομάδα διαπίστωσε ότι η ανεπάρκεια του υποδοχέα συνδέεται ευθέως με την εμφάνιση της ίνωσης. Στη συνέχεια, πειράματα σε ποντίκια επιβεβαίωσαν πως όσα ζώα δεν διέθεταν ενεργό TLR5 ήταν πολύ πιο ευάλωτα. Το πιο εντυπωσιακό όμως ήταν ότι η χορήγηση μιας συγκεκριμένης βακτηριακής πρωτεΐνης κατάφερε να ενεργοποιήσει τον υποδοχέα και να προστατεύσει τα πειραματόζωα από τη νόσο.
Τα ευρήματα δεν σταματούν εδώ. Σε επόμενη έρευνα της ίδιας ομάδας, που αναμένεται να δημοσιευτεί σύντομα, ο προστατευτικός ρόλος του TLR5 επεκτείνεται και στη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Εκεί, μάλιστα, αποκαλύφθηκε και κάτι ακόμα πιο αποκαλυπτικό: ο καπνός του τσιγάρου φαίνεται να καταστέλλει άμεσα την έκφραση του TLR5 στους αεραγωγούς, δείχνοντας με ποιον μηχανισμό το κάπνισμα ανοίγει τον δρόμο στη βακτηριακή υπερανάπτυξη και την καταστροφή των πνευμόνων.
Το επόμενο βήμα για την ερευνητική ομάδα είναι να εντοπίσει ποια αντιβιοτικά μπορούν να στοχεύσουν τα συγκεκριμένα μικρόβια, αλλά και αν η ενεργοποίηση του TLR5 με φαρμακευτικά μέσα μπορεί να αποτελέσει μια νέα θεραπευτική στρατηγική. Για τον Έλληνα επιστήμονα, ο πνεύμονας δεν είναι απλώς ένα όργανο αναπνοής. «Μαζί με την καρδιά είναι τα μόνα όργανα που έρχονται σε επαφή με το 100% του αίματός μας», υπενθυμίζει. «Ό,τι αναπνέουμε μπορεί να εκθέσει το αίμα μας. Γι’ αυτό οι πνεύμονες έχουν τεράστια επίδραση στη συνολική μας υγεία».
