Η Κύπρος συγκαταλέγεται μεταξύ των έξι ευρωπαϊκών χωρών όπου καταγράφονται περισσότερα από 20 ενδημικά είδη νυχτοπεταλούδων, με 27 συνολικά είδη, σύμφωνα με τη νέα «Ευρωπαϊκή Κόκκινη Λίστα των Νυχτοπεταλούδων» που παρουσίασε η Κομισιόν.
Παρόλα αυτά, τα διαθέσιμα δεδομένα για τα κυπριακά είδη κρίνονται ανεπαρκή, καθιστώντας αδύνατη την πλήρη αξιολόγηση του κινδύνου εξαφάνισής τους.
Μαζί με την Κύπρο, περισσότερα από 20 ενδημικά είδη με ανεπαρκή δεδομένα καταγράφονται στην Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Γαλλία και την Πορτογαλία. Πρόκειται για την πρώτη συνολική αξιολόγηση του κινδύνου εξαφάνισης των νυχτοπεταλούδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως επισημαίνει η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Κομισιόν, τονίζοντας ότι αυτή η ομάδα επικονιαστών βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση.
Σχεδόν 12% των ειδών σε κίνδυνο στην ΕΕ
Η αξιολόγηση, βασισμένη στις κατηγορίες και τα κριτήρια της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), κάλυψε 3.082 είδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο —εκ των οποίων 704 ενδημικά— και 2.828 είδη στην ΕΕ των 27, περιλαμβανομένων 488 ενδημικών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το 10,8% των ειδών που αξιολογήθηκαν στην Ευρώπη θεωρείται απειλούμενο, ποσοστό που ανεβαίνει στο 11,9% στην ΕΕ των 27. Ένα ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το 23,6% των ειδών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και το 17,9% στην ΕΕ κατατάσσονται στην κατηγορία των «ανεπαρκών δεδομένων».
Συνολικά, σχεδόν ένα στα εννέα είδη νυχτοπεταλούδων στην Ευρώπη και σχεδόν το 12% στην ΕΕ απειλούνται με εξαφάνιση, ενώ για περίπου ένα στα τέσσερα είδη στην Ευρώπη δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την κατάσταση των πληθυσμών, την κατανομή και την οικολογία τους. Η κατάσταση είναι ακόμη πιο κρίσιμη για τα ενδημικά είδη, καθώς περίπου το 35% εξ αυτών κατατάσσεται στην κατηγορία των ανεπαρκών δεδομένων, εμποδίζοντας την πλήρη εκτίμηση του πραγματικού κινδύνου εξαφάνισης. Ένα είδος, το Eupithecia ogilviata από τις Αζόρες, αξιολογήθηκε ως εξαφανισμένο, ενώ αρκετά άλλα χαρακτηρίζονται ως «κρισίμως κινδυνεύοντα» και «πιθανώς εξαφανισμένα».
Οι βασικές απειλές
Ως σημαντικότερες απειλές, η έκθεση εντοπίζει την τροποποίηση και υποβάθμιση των οικοτόπων, την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και τις πιέσεις που συνδέονται με τη γεωργία. Η αστική ανάπτυξη, η ρύπανση, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η χρήση φυτοφαρμάκων, η απλοποίηση του αγροτικού τοπίου και ο τεχνητός φωτισμός κατά τη διάρκεια της νύχτας επηρεάζουν επίσης σημαντικό αριθμό ειδών.
Οι συστάσεις της Κομισιόν
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, η Κομισιόν προτείνει την προστασία, αποκατάσταση και επανασύνδεση των οικοτόπων, την προώθηση βιώσιμων χρήσεων γης, τη μείωση της ρύπανσης και του τεχνητού φωτισμού κατά τη νύχτα, καθώς και την ενίσχυση της παρακολούθησης και συλλογής δεδομένων, ιδιαίτερα σε περιοχές με λίγες καταγραφές. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η ανάπτυξη μακροχρόνιων προγραμμάτων παρακολούθησης, η αύξηση των ερευνών πεδίου και της γεωγραφικής κάλυψης των δεδομένων, και η περαιτέρω έρευνα για τα απειλούμενα είδη και εκείνα για τα οποία τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ανεπαρκή.
Η περίπτωση της Κύπρου αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα: την έλλειψη συστηματικής καταγραφής και παρακολούθησης της βιοποικιλότητας σε περιοχές με πλούσια ενδημική πανίδα. Χωρίς επαρκή δεδομένα, η χάραξη αποτελεσματικής πολιτικής προστασίας καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη, την ώρα που οι πιέσεις στα οικοσυστήματα εντείνονται.
