Ο ΥΠΕΞ Έσπεν Μπαρτ Άιντε δηλώνει πως ο κόσμος άλλαξε ριζικά. Ανάλυση για το πώς οι δασμοί ΗΠΑ, η Κίνα και η Ισλανδία σπρώχνουν τη Νορβηγία προς τις Βρυξέλλες.
Η γεωπολιτική αστάθεια ανατρέπει τη σκανδιναβική αυτοπεποίθηση. Η Νορβηγία, με τον Υπουργό Εξωτερικών Έσπεν Μπαρτ Άιντε να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, μπαίνει σε τροχιά επαναδιαπραγμάτευσης της σχέσης της με την Ε.Ε.
Για τρεις δεκαετίες, η Νορβηγία απολάμβανε την πολυτέλεια του «ευνοϊκού κόσμου». Ήταν ο πλούσιος, γεωπολιτικός γείτονας της ΕΕ που μπορούσε να έχει την πίτα ολόκληρη (πρόσβαση στην ενιαία αγορά μέσω του ΕΟΧ) και τον σκύλο χορτάτο (πολιτική ανεξαρτησία και έλεγχο των αλιευτικών πόρων). Σήμερα, σύμφωνα με τον επικεφαλής της νορβηγικής διπλωματίας, αυτός ο κόσμος πέθανε.
Σε μια δήλωση που ταρακουνά το πολιτικό κατεστημένο του Όσλο, ο Υπουργός Εξωτερικών Έσπεν Μπαρτ Άιντε περιέγραψε τη νέα πραγματικότητα με ωμή γλώσσα: «Ο ευνοϊκός κόσμος των τελευταίων 30 ετών έχει αντικατασταθεί από έναν τρελό κόσμο». Αυτή η φράση σηματοδοτεί την αφετηρία μιας από τις σοβαρότερες συζητήσεις για την εθνική κυριαρχία που έχει κάνει η χώρα από το δημοψήφισμα του 1994.
Το δόγμα της απομόνωσης υπό πολιορκία
Γιατί τώρα; Ο κ. Άιντε εντόπισε τρεις κύριους καταλύτες που αναγκάζουν την ΕΕ να μετατραπεί από μια γραφειοκρατική οικονομική ένωση σε έναν σκληρό γεωπολιτικό παίκτη:
Η επιθετικότητα της Κίνας: Η αλλαγή της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος απαιτεί συλλογική απάντηση που το Όσλο δεν μπορεί να δώσει μόνο του.
Οι εμπορικοί δασμοί των ΗΠΑ: Η επιστροφή του προστατευτισμού καθιστά την πρόσβαση στην ασπίδα της κοινής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ ζωτικής σημασίας για μια εξαγωγική χώρα όπως η Νορβηγία.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία: Η απειλή στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης αναδιαμορφώνει την πολιτική ασφάλειας, έναν τομέα που η Νορβηγία ιστορικά κρατούσε σε απόσταση.
Το πρόβλημα για τη Νορβηγία είναι δομικό. Αν και ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) από το 1994 έχει υιοθετήσει περίπου το 75% της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει καμία θέση στο τραπέζι των αποφάσεων. «Τομείς πολιτικής που προηγουμένως αποφεύγαμε γίνονται τώρα κρίσιμα σημαντικοί», τόνισε ο Άιντε, υπονοώντας ότι η χώρα έχει μετατραπεί σε λήπτη κανόνων σε μια εποχή που οι κανόνες αφορούν την ίδια την επιβίωση.
Ο παράγοντας Ισλανδία και ο φόβος της γεωγραφικής απομόνωσης
Η πίεση δεν έρχεται μόνο από τις παγκόσμιες κρίσεις, αλλά και από τη γειτονιά. Ενώ η Νορβηγία συζητά, η γειτονική Ισλανδία κινείται ταχύτερα. Η κυβέρνηση του Ρέικιαβικ σχεδιάζει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος έως το 2027 για την επανέναρξη των ενταξιακών συνομιλιών.
Αν η Ισλανδία ενταχθεί στην ΕΕ, η Νορβηγία κινδυνεύει να μείνει η μοναδική σκανδιναβική χώρα εκτός ένωσης. Αυτή η προοπτική αλλάζει τη δυναμική. Η σκανδιναβική συνεργασία, πυλώνας της εξωτερικής πολιτικής της Νορβηγίας, θα υπονομευόταν αν οι εταίροι της (Δανία, Σουηδία, Φινλανδία και Ισλανδία) συντόνιζαν τις θέσεις τους εντός των οργάνων της ΕΕ, αφήνοντας το Όσλο στο περιθώριο.
Το στοίχημα της κοινής γνώμης
Παρά τον επείγοντα χαρακτήρα των δηλώσεων Άιντε, το εγχείρημα παραμένει πολιτικά ακανθώδες. Η νορβηγική κοινή γνώμη είναι ιστορικά ευρωσκεπτικιστική. Ωστόσο, η επιχειρηματολογία μετατοπίζεται. Δεν πρόκειται πια για αγροτικές επιδοτήσεις ή μπακαλιάρο, αλλά για την ανάγκη προστασίας σε έναν κόσμο όπου η ισχύς μετριέται με όρους μεγέθους αγοράς και στρατιωτικής συνοχής.
Η δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών λειτουργεί ως ανίχνευση εδάφους. Επαναφέρει το αφήγημα ότι η ένταξη δεν είναι υποχώρηση εθνικής κυριαρχίας, αλλά στρατηγική ενίσχυσή της μέσω της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Αν ο «τρελός κόσμος» συνεχίσει να κλιμακώνεται, η Νορβηγία ίσως αναγκαστεί να επιλέξει ανάμεσα στην άνετη ψευδαίσθηση της ανεξαρτησίας και τη σκληρή ασφάλεια της συλλογικής ευρωπαϊκής στέγης.
