Ανησυχία προκαλεί στη Βρετανία ένα αμφιλεγόμενο κυβερνητικό σχέδιο που επιχειρεί να προβλέψει εν δυνάμει εγκληματίες, μέσω της επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων.
Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει στη Βρετανία ένα πρόγραμμα που έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως «δυστοπικό» και «ανατριχιαστικό»: πρόκειται για ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που στοχεύει να εντοπίζει άτομα με πιθανότητες να διαπράξουν σοβαρές εγκληματικές πράξεις – ακόμα και ανθρωποκτονία – πριν αυτές συμβούν. Η προσέγγιση θυμίζει σε πολλούς την ταινία επιστημονικής φαντασίας Minority Report, και όχι άδικα.
Το πρότζεκτ, που αναπτύσσεται με τη στήριξη του υπουργείου Δικαιοσύνης, βασίζεται σε αλγοριθμική ανάλυση δεδομένων χιλιάδων ανθρώπων που είναι ήδη γνωστοί στις Αρχές. Αν και επισήμως περιγράφεται ως «εργαλείο εκτίμησης κινδύνου», έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις για τα δικαιώματα, νομικούς κύκλους και πολιτικούς.
Απόρρητο πρότζεκτ με σκοτεινές προεκτάσεις
Η ύπαρξη του σχεδίου αποκαλύφθηκε από την οργάνωση Statewatch μέσω της Πράξης για την Ελευθερία της Πληροφόρησης (FOI), φέρνοντας στο φως στοιχεία ενός κατά τα άλλα απόρρητου προγράμματος. Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, η επεξεργασία δεδομένων περιλαμβάνει προσωπικές πληροφορίες που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τον εθισμό, ακόμη και ιστορικά κακοποίησης ή αυτοτραυματισμού.
Αν και οι αρμόδιες Αρχές διαβεβαιώνουν ότι εξετάζονται μόνο περιπτώσεις ατόμων με τουλάχιστον μία καταδίκη, οι επικριτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο ενίσχυσης προκαταλήψεων εις βάρος ευάλωτων ή μειονοτικών ομάδων.
«Όχι προειδοποίηση, αλλά… εγχειρίδιο»
Η δημόσια κατακραυγή δεν άργησε να ξεσπάσει, με τον συντηρητικό βουλευτή Ντέιβιντ Ντέιβις να σχολιάζει καυστικά στο X (πρώην Twitter): «Νόμιζα ότι η ταινία “Minority Report” ήταν μια προειδοποίηση, όχι εγχειρίδιο οδηγιών».
Οι ειδικοί της Statewatch χαρακτηρίζουν το έργο εγγενώς ελαττωματικό, τονίζοντας πως τα συστήματα πρόβλεψης εγκλήματος βασίζονται σε παραδοχές που ενδέχεται να ενισχύσουν τον στιγματισμό και να καταπατήσουν ατομικά δικαιώματα.
Από το «Πρόγραμμα Πρόβλεψης Ανθρωποκτονιών» στο… PR-friendly rebranding
Αρχικά, το σχέδιο έφερε τον αρκετά αποκαλυπτικό τίτλο «Πρόγραμμα Πρόβλεψης Ανθρωποκτονιών». Ωστόσο, στη συνέχεια μετονομάστηκε σε «Διαμοιρασμός Δεδομένων για τη Βελτίωση της Εκτίμησης Κινδύνου», προκαλώντας υποψίες ότι επιχειρείται ένα είδος «εξωραϊσμού» της εικόνας του.
Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης, στόχος είναι η ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας και η καλύτερη διαχείριση του ρίσκου που ενδέχεται να ενέχουν καταδικασθέντες παραβάτες που βρίσκονται υπό επιτήρηση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα βρίσκεται ακόμη σε ερευνητική φάση και πως σύντομα θα δημοσιευθεί σχετική έκθεση.
Ζυγίζοντας την ασφάλεια με την ελευθερία
Το πρότζεκτ επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό δίλημμα μεταξύ δημόσιας ασφάλειας και προστασίας των ατομικών ελευθεριών. Η χρήση τεχνολογίας για την πρόληψη του εγκλήματος είναι αναμφισβήτητα ένα εξελισσόμενο εργαλείο. Ωστόσο, η αδιαφανής επεξεργασία προσωπικών – και μάλιστα ευαίσθητων – δεδομένων εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τις ηθικές και νομικές συνέπειες.
Καθώς η τεχνολογία διεισδύει όλο και περισσότερο στη χάραξη πολιτικής για την ασφάλεια, η κοινωνία καλείται να απαντήσει στο εξής κρίσιμο ερώτημα: Μέχρι πού μπορούμε – ή και πρέπει – να φτάσουμε στο όνομα της πρόληψης;
