Του Σίμου Ιωσηφίδη
Ο Charles Allan Gilbert (1873-1929), γνωστός ως C. Allan Gilbert, ήταν ένας εξέχων Αμερικανός εικονογράφος/ζωγράφος.
Το έργο του ‘All Is Vanity’ εκφράζει, δίχως άλλο, την εφημερία και τη θνητότητά μας.
Σημειωτέον πως αυτός ο πίνακας δημιουργήθηκε όταν ήταν 18 ετών.
Άπαντα, εδώ, λειτουργούν διπλά.
Με την πρώτη ματιά βλέπουμε μια ευγενική φυσιογνωμία, μια εκλεπτυσμένη γυναίκα “βικτωριανής” εποχής, αρκετά καλλιεργημένη, να καλλωπίζεται χαρούμενη μπροστά στον καθρέφτη της κάμαράς της. Η τελευταία περιλούζεται από ένα νοσηρό ημίφως.
Ωστόσο, αν ο θεατής κάνει ένα βήμα πίσω, εμφανίζεται μπροστά του μια νεκροκεφαλή.
Αίφνης, διαπιστώνεται πως η θέση του κρανίου στην εικόνα μπορεί να εκτιμηθεί μόνο αν εξεταστεί από απόσταση…
Τα μάτια του κρανίου δημιουργούνται, ακριβώς στη δεξιά πλευρά, από την εικόνα που αντανακλάται στο πρόσωπο της γυναίκας και στην αριστερή πλευρά από το πραγματικό -μη αντικατοπτριζόμενο- πίσω μέρος κεφαλής της.
Άρα, ο καθρέφτης εδώ, όπως και στην πραγματική ζωή, ψεύδεται σχηματίζοντας ένα είδωλο σε αντίθεση με το αριστερό μάτι που λειτουργεί σαν αληθινή ματιά.
Η μύτη -της νεκροκεφαλής- φαίνεται να είναι η ανάκλαση ορισμένων κοντινών κουρτινών.
Εάν κοιταχτεί προσεκτικότερα η εικόνα, τούτη η μακάβρια οφθαλμαπάτη, τεχνική τόσο διαδεδομένη την Βικτωριανή εποχή, μπορούμε να δούμε ότι υπάρχουν πολλά μπουκάλια που παρατάσσονται στο τραπέζι της ματαιότητας.
Αυτά δημιουργούν την εμφάνιση των δοντιών του κρανίου!
Τα δόντια θα μπορούσαν να συμβολίζουν τα απίστευτα τοξικά “καλλυντικά” που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή.
Η γυναίκα θαυμάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη καθώς εφαρμόζει μακιγιάζ στο δέρμα και «απολαμβάνει» μια αναζωογονητική δόση ραδίου. Ο μόλυβδος χρησιμοποιούνταν σε καλλυντικά (συγκεκριμένα για πούδρες προσώπου) αντί για το αρσενικό, που χρησιμοποιούνταν σε πράσινες βαφές υφασμάτων, το οποίο είχε ήδη βγει από τη μόδα μέχρι τη δεκαετία του 1870.
Η εστίαση εδώ μαγνητίζεται από τα σημαίνοντα δηλαδή είτε στον καθρέφτη της ματαιοδοξίας είτε στο κρανίο, ανάλογα με το πώς το βλέπει ο θεατής, παρά στη γυναίκα καθαυτή. Η γυναίκα εν πολλοίς είναι το σημαινόμενο, μια δευτερεύουσα φιγούρα.
Και να! Το κερί, στα δεξιά του κάδρου, μοιάζει να είναι το σύμβολο της ζωής.
Ένα “φου” κι έσβησε!
Και όχι μόνον αυτό: ακόμη και ο τίτλος του έργου, ‘All Is Vanity’, αποτελεί ένα λογοπαίγνιο καθώς vanity, εκτός από ματαιοδοξία, είναι και η γυναικεία τουαλέτα, τουτέστιν το έπιπλο που έχουν οι γυναίκες στο υπνοδωμάτιό τους.
Μπορείς να δεις ότι αυτή η γυναίκα κοιτάζει στον καθρέπτη τον Άλλο, έναν εαυτό που έχει κατσκευασθεί από την ίδια και τις συνθήκες. Στην ουσία μπορεί να μην είναι αυτή. Υπό αυτή την έννοια, αυτός που μπορεί να πεθάνει μπορεί να είναι το Εγώ και ο Άλλος. Στην πρώτη περίπτωση πεθαίνει η γυναίκα, στη δεύτερη πεθαίνει ο επίπλαστος εαυτός της.
Τι άμεση παραπομπή στην ανθρώπινη κενοδοξία!
Δείτε με πόση υπερηφάνεια τούτη η ύπαρξη αυτο-θαυμάζεται. Όση, περίσσια, και η “ηθική αξία” του Θανάτου.
Εφόσον «όλα είναι μάταια», μιας και μετά την φθαρτότητα όλοι θα πεθάνουμε ούτως ή άλλως, η εμφάνιση τείνει να είναι ανούσια. Οι ώρες που περνάς για την εμφάνισή σου είναι άσκοπες στο τέλος. Υπάρχουν πιο σημαντικά πράγματα να κάνουμε στη ζωή μας.
Συμπερασματικά πρόκειται για ένα αλληγορικό “memento mori”.
“Όλα είναι ματαιοδοξία” λοιπόν (σύμφωνα και με τον τίτλο).
Που φυσικά προέρχεται από το χωρίο του Εκκλησιαστή 1,2 «Ματαιότης ματαιοτήτων τα πάντα ματαιότης».
