Στις 30 Ιουνίου 1913 το Δοξάτο Δράμας γνώρισε μία από τις πιο αιματηρές σφαγές του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Το χρονικό της βουλγαρικής επίθεσης, οι μαρτυρίες ξένων ανταποκριτών και ο τραγικός απολογισμός.
Η 30ή Ιουνίου 1913 αποτελεί μία από τις πιο τραγικές ημερομηνίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Εκείνη την ημέρα το Δοξάτο Δράμας βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς βουλγαρικής επίθεσης, κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου, με αποτέλεσμα εκατοντάδες άμαχοι να χάσουν τη ζωή τους και ολόκληρος ο οικισμός να παραδοθεί στις φλόγες.
Η σφαγή του Δοξάτου καταγράφηκε όχι μόνο από τις ελληνικές πηγές αλλά και από ξένους πολεμικούς ανταποκριτές και διπλωμάτες, οι οποίοι περιέγραψαν με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τις εικόνες που αντίκρισαν λίγες ώρες μετά την αποχώρηση των βουλγαρικών δυνάμεων.
Η πορεία των ελληνικών δυνάμεων προς τη Δράμα
Μετά την επιτυχημένη απελευθέρωση των Σερρών, το 21ο Σύνταγμα της 7ης Μεραρχίας του ελληνικού στρατού έλαβε εντολή να κινηθεί ανατολικά, με στόχο τη Δράμα και την εκδίωξη των βουλγαρικών στρατευμάτων που διατηρούσαν τον έλεγχο της περιοχής από τον Οκτώβριο του 1912.
Την ίδια ώρα, οι βουλγαρικές μονάδες που υποχωρούσαν αποφάσισαν να πλήξουν τον άμαχο πληθυσμό πριν εγκαταλείψουν την περιοχή.
Η επίθεση στο Δοξάτο
Νωρίς το πρωί της 30ής Ιουνίου 1913, ίλη ιππικού της 10ης Βουλγαρικής Μεραρχίας, υπό τους ταγματάρχες Μπίρνεφ και Σιμεόνοφ, με τη συνδρομή πεζικού και ενόπλων κομιτατζήδων, περικύκλωσε το Δοξάτο, λίγα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Δράμας.
Ως πρόσχημα προβλήθηκε η υποτιθέμενη επίθεση που είχαν δεχθεί από ελληνικές ομάδες προσκόπων. Στην πραγματικότητα, η επιχείρηση εξελίχθηκε σε οργανωμένη σφαγή αμάχων και εκτεταμένη λεηλασία του εύπορου οικισμού.
Οι εισβολείς επιτέθηκαν χωρίς διάκριση σε άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Όσοι δεν πρόλαβαν να διαφύγουν εκτελέστηκαν μέσα στα σπίτια τους ή στους δρόμους του χωριού.
Πυρπολήσεις και ολοκληρωτική καταστροφή
Αφού ολοκληρώθηκαν οι μαζικές εκτελέσεις, οι επιδρομείς περιέλουσαν τις κατοικίες με πετρέλαιο και έβαλαν φωτιά στο χωριό.
Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, μέρος του μουσουλμανικού πληθυσμού συμμετείχε στις λεηλασίες, έχοντας προηγουμένως πειστεί από τους Βουλγάρους ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Βουλγαρία είχαν συνάψει συμμαχία εναντίον της Ελλάδας.
Η καταστροφή υπήρξε ολοκληρωτική.
Ο τραγικός απολογισμός
Οι απώλειες ήταν συγκλονιστικές.
Οι περισσότερες ιστορικές ελληνικές πηγές ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων σε περίπου 650 νεκρούς, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού πληθυσμού του Δοξάτου.
Παράλληλα:
- 240 σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς.
- 80 καταστήματα παραδόθηκαν στις φλόγες.
- Χιλιάδες κάτοικοι έμειναν άστεγοι.
- Ολόκληρη η οικονομική ζωή του χωριού αφανίστηκε μέσα σε λίγες ώρες.
Η απελευθέρωση της Δράμας
Την επομένη της σφαγής, στις 1 Ιουλίου 1913, το 21ο Σύνταγμα εισήλθε χωρίς αντίσταση στη Δράμα και στη συνέχεια στο Δοξάτο.
Οι Έλληνες στρατιώτες βρέθηκαν μπροστά σε εικόνες απόλυτης καταστροφής, με δεκάδες άταφα πτώματα, καμένα σπίτια και ελάχιστους επιζώντες να αναζητούν συγγενείς μέσα στα ερείπια.
Η προέλαση του ελληνικού στρατού ολοκλήρωσε ουσιαστικά την απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας.
Οι ξένοι ανταποκριτές περιγράφουν τη φρίκη
Η σφαγή του Δοξάτου δεν έμεινε γνωστή μόνο στην Ελλάδα. Ανταποκριτές ευρωπαϊκών εφημερίδων που επισκέφθηκαν την περιοχή λίγες ημέρες αργότερα κατέγραψαν εικόνες που συγκλόνισαν τη διεθνή κοινή γνώμη.
Ο Βρετανός πλοίαρχος Κάρνταλ, γράφοντας στην Daily Telegraph, περιέγραψε μια πόλη κατεστραμμένη, γεμάτη πτώματα και αγέλες σκύλων που κατασπάραζαν ανθρώπινες σορούς. Αναφέρθηκε επίσης στα ίχνη βασανιστηρίων που έφεραν πολλά από τα θύματα.
Ο ανταποκριτής των London Times, Κρόφοντ Πράις, κατέγραψε μαρτυρίες επιζώντων, ανάμεσά τους τραυματισμένα παιδιά και ανθρώπους που επέζησαν από πολλαπλούς λογχισμούς. Παράλληλα σημείωνε ότι Ευρωπαίοι παρατηρητές εκτιμούσαν πως ο αριθμός των νεκρών ξεπερνούσε τους 400 και πιθανότατα πλησίαζε τους 600.
Ανάλογες περιγραφές δημοσίευσε και η ιταλική εφημερίδα Il Secolo XIX, η οποία έκανε λόγο για αδιάκριτη καταδίωξη αμάχων από το βουλγαρικό ιππικό, καθώς και για συστηματικό εμπρησμό των κατοικιών.
Συγκλονιστική ήταν και η ανταπόκριση του Ρώσου δημοσιογράφου Βλαντίμιρ Τορνόφ, ο οποίος περιέγραψε σωρούς πτωμάτων, λεηλατημένες περιουσίες, γυναίκες που θρηνούσαν τους δικούς τους ανθρώπους και παιδιά τραυματισμένα από λόγχες.
Ένα έγκλημα που σημάδεψε τη συλλογική μνήμη
Η Σφαγή του Δοξάτου θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες θηριωδίες που διαπράχθηκαν εις βάρος αμάχων κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.
Παρότι έχουν περάσει περισσότερα από εκατό χρόνια, η μνήμη των θυμάτων παραμένει ζωντανή μέσα από τις επετειακές εκδηλώσεις, τα μνημεία και τις ιστορικές μελέτες που υπενθυμίζουν το μέγεθος της ανθρώπινης τραγωδίας.
Η καταστροφή του Δοξάτου αποτελεί μέχρι σήμερα μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της Ανατολικής Μακεδονίας και μια διαρκή υπενθύμιση των δεινών που προκαλεί ο πόλεμος στους άμαχους πληθυσμούς.
