Πού βρίσκεται ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα και πιο συναρπαστικά μυστήρια της παγκόσμιας ιστορίας.
Παρά τις αμέτρητες προσπάθειες, τις ανασκαφές και τις θεωρίες που έχουν διατυπωθεί ανά τους αιώνες, ο τελευταίος τόπος ανάπαυσης του μεγάλου στρατηγού παραμένει άγνωστος, τροφοδοτώντας διαρκώς τη φαντασία ερευνητών και απλών πολιτών.
Το πέρασμα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων και η Αλεξάνδρεια
Η επικρατέστερη ιστορική πεποίθηση θέλει τον Αλέξανδρο θαμμένο στην πόλη που ο ίδιος ίδρυσε και φέρει το όνομά του. Οι γραπτές μαρτυρίες της ρωμαϊκής εποχής είναι ισχυρές: ο Ιούλιος Καίσαρας επισκέφθηκε τον τάφο το 48 π.Χ. αποτίοντας φόρο τιμής, ενώ ο Οκταβιανός Αύγουστος κατέθεσε λουλούδια και ένα χρυσό διάδημα στη σαρκοφάγο του. Αργότερα, ο Καλιγούλας φέρεται να αφαίρεσε τον θώρακα του Αλέξανδρου και ο Σεπτίμιος Σευήρος το 199 μ.Χ. διέταξε να σφραγιστεί ο τάφος για να σταματήσει η λεηλασία. Όμως, ένα ισχυρό τσουνάμι το 356 μ.Χ., σε συνδυασμό με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, βύθισε μεγάλο τμήμα της αρχαίας πόλης, με συνέπεια ο τάφος να θεωρείται σήμερα θαμμένος κάτω από τη σύγχρονη Αλεξάνδρεια ή τον βυθό της.
Ο Μέγας Αλέξανδρος στη μάχη της Ισσού. Εικόνα: Δημόσιος τομέας
Από τη Μέμφιδα στην Όαση Σίουα: Οι εναλλακτικές διαδρομές
Αν και η Αλεξάνδρεια συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες, το κοντινό χρονικό της ταφής αποκαλύπτει μια περίπλοκη διαδρομή. Αμέσως μετά τον θάνατό του στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ., ο στρατηγός Πτολεμαίος μετέφερε το σώμα του αρχικά στη Μέμφιδα της Αιγύπτου. Αργότερα, στα τέλη του 4ου ή στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., η σαρκοφάγος μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια. Υπάρχει ωστόσο και η άποψη ότι ο ίδιος ο Αλέξανδρος επιθυμούσε να ταφεί στην Όαση Σίουα, στο περίφημο ιερό του Άμμωνα Δία, τον οποίο επισκέφθηκε για να λάβει χρησμό. Αν και η θεωρία αυτή έχει λιγότερα ερείσματα, παραμένει ζωντανή.
Το κομμάτι της Βενετίας και ο «δανεικός» Άγιος
Μια από τις πιο ασυνήθιστες θεωρίες μεταφέρει την αναζήτηση στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στη Βενετία. Σύμφωνα με τον ερευνητή Andrew Michael Chugg, ένα θραύσμα σαρκοφάγου του Φαραώ Νεκτάνμπο Β’ που βρέθηκε στα θεμέλια του ναού ταιριάζει με τη σαρκοφάγο που πιθανώς φιλοξενούσε το σώμα του Αλέξανδρου. Ο Chugg υποστηρίζει ότι Βενετοί έμποροι, πιστεύοντας ότι μετέφεραν τα λείψανα του Ευαγγελιστή Μάρκου, πήραν κατά λάθος το βαλσαμωμένο σώμα του μεγάλου στρατηγού.
Ο Αλέξανδρος μπαίνει στη Βαβυλώνα. Εικόνα: Antonio Tempesta/Wikipedia Commons CC0
Από τη Βεργίνα στην Αμφίπολη: Οι ελληνικοί «μνηστήρες»
Και η Ελλάδα έχει μπει δυναμικά στο παιχνίδι των διεκδικήσεων. Ο αρχαιολόγος Τριαντάφυλλος Παπαζώης διατύπωσε την άποψη ότι ο τάφος ΙΙ στη Βεργίνα ανήκει στον ίδιο τον Αλέξανδρο και όχι στον πατέρα του, Φίλιππο Β’, συνδέοντας μάλιστα την πανοπλία που βρέθηκε εκεί με τον μεγάλο κατακτητή. Αργότερα, το 2014, ο ανατρεπτικός λόφος Καστά στην Αμφίπολη επανέφερε τη συζήτηση, με ορισμένους να εικάζουν πως ο τάφος χτίστηκε για τον Αλέξανδρο ή τον Ηφαιστίωνα, αν και οι περισσότεροι ειδικοί σήμερα τείνουν να τον αποδίδουν στην Ολυμπιάδα, τη μητέρα του στρατηγού.
Αφιέρωση του βασιλιά Αλέξανδρου στην Αθηνά Πολιά στην Πριήνη. Εικόνα: Gre Regiment/Wikimedia Commons CC BY-SA 4.0
Η αρχαιολόγος που έφτασε μια ανάσα πριν την αλήθεια;
Πιο κοντά από ποτέ φαίνεται να βρίσκεται η Ελληνίδα αρχαιολόγος Καλλιόπη Λημναίου-Παπακώστα. Επί δεκαπέντε και πλέον χρόνια, σκάβει επίμονα στην καρδιά της Αλεξάνδρειας, στους κήπους Shallalat. Η ομάδα της έχει φέρει στο φως τα θεμέλια ενός τεράστιου δημόσιου κτιρίου μήκους άνω των 60 μέτρων, το οποίο πιστεύεται ότι ανήκει στην αρχαία βασιλική συνοικία. Η ανταμοιβή για την υπομονή της ήρθε με την ανακάλυψη ενός μαρμάρινου αγάλματος που φέρει εμφανή τα χαρακτηριστικά του Αλέξανδρου, φιλοτεχνημένου μάλιστα με την τεχνική του προσωπικού του γλύπτη, Λύσιππου — το κεφάλι γερμένο ελαφρά στο πλάι και προς τα κάτω. Το έκθεμα κοσμεί σήμερα το Εθνικό Μουσείο της Αλεξάνδρειας.
Παρά την πρόοδο όμως, το αίνιγμα παραμένει άλυτο. Ο κατακτητής που πίστεψε ότι ήταν γιος του Δία μοιάζει να συνεχίζει να διαφεύγει, κρυμμένος στα έγκατα της ιστορίας και του χρόνου — ίσως για να διατηρήσει για πάντα τον μύθο του ακέραιο.
Τρισδιάστατη αναπαράσταση του ταφικού λόφου Καστά στην Αμφίπολη. Εικόνα: Magikos fakos/Wikipedia CC BY-SA 4.0
Ο Μέγας Αλέξανδρος στη Μάχη των Γαυγαμήλων. Ανάγλυφο από ελεφαντόδοντο 18ου αιώνα. Εικόνα: Luis Garcia/Wikimedia Commons CC BY-SA 3.0
