Μια νέα εποχή για την ιστορική έρευνα στην Ελλάδα σηματοδοτεί η ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης του Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών, ανοίγοντας τον δρόμο για την πρόσβαση σε εκατομμύρια σελίδες εγγράφων που φωτίζουν κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας.
Το έργο, που ξεκίνησε στις αρχές του 2024 με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, περιλαμβάνει υλικό από την Κεντρική Υπηρεσία και διπλωματικές αποστολές στο εξωτερικό. Παράλληλα, για πρώτη φορά ταξινομούνται δεκάδες χιλιάδες φάκελοι άγνωστου έως σήμερα περιεχομένου, μεταξύ των οποίων και εκείνοι της περιόδου της δικτατορίας 1967-1974.
Από την 1η Μαΐου, το υλικό θα είναι ψηφιακά προσβάσιμο όχι μόνο σε ιστορικούς αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως στα χρόνια της «μαύρης επταετίας», επί καθεστώτος Γεώργιος Παπαδόπουλος και στη συνέχεια κατά την περίοδο του Δημήτριος Ιωαννίδης, που οδήγησε στα δραματικά γεγονότα του 1974.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα έγγραφα που αφορούν το Κυπριακό ζήτημα, καθώς αναμένεται να αποτυπώνουν τους χειρισμούς της χούντας, αλλά και την αντίληψη της πραγματικότητας από διπλωμάτες και πολιτική ηγεσία. Η περίοδος κορυφώνεται με το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 κατά του Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε λίγες ημέρες μετά, με βαριές ανθρώπινες και εθνικές απώλειες.
Τα νέα αρχεία αναμένεται να ρίξουν φως όχι μόνο στα γεγονότα του 1974, αλλά και στις προγενέστερες εξελίξεις, ιδίως την περίοδο 1955-1960, όταν διαμορφώθηκαν οι βάσεις του Κυπριακού. Από την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ έως τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου και την ανεξαρτησία της Κύπρου, καταγράφονται κρίσιμες διπλωματικές και γεωπολιτικές διεργασίες.
Ενδεικτικό των νέων στοιχείων είναι εμπιστευτικό έγγραφο του Έλληνα πρέσβη στη Κύπρος, Μενέλαου Αλεξανδράκη, ήδη από το 1964, το οποίο αποτυπώνει τις θέσεις της Τουρκία για διαχωρισμό πληθυσμών και διχοτόμηση, πολύ πριν από τα γεγονότα του 1974.
Παράλληλα, η πρόσφατη αποδέσμευση δελτίων της ΕΥΠ για το καλοκαίρι του 1974 ανέδειξε το χάος στις σχέσεις Αθήνας – Λευκωσίας και την αδυναμία της χούντας να προβλέψει τις συνέπειες των ενεργειών της. Οι καταγραφές αποκαλύπτουν ερασιτεχνικούς χειρισμούς και εσφαλμένες εκτιμήσεις, που συνέβαλαν στην τραγική εξέλιξη των γεγονότων.
Η ψηφιοποίηση των αρχείων θεωρείται κομβική για την κατανόηση της περιόδου και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένης ιστορικής γνώσης. Παράλληλα, σηματοδοτεί μια σπάνια κίνηση διαφάνειας από την ελληνική πολιτεία, σπάζοντας ταμπού δεκαετιών γύρω από τη διαχείριση των εθνικών τραυμάτων.
Ωστόσο, η πλήρης εικόνα θα εξαρτηθεί από το εύρος των εγγράφων που θα αποχαρακτηριστούν και θα δοθούν τελικά στη δημοσιότητα. Σε κάθε περίπτωση, το άνοιγμα των αρχείων δημιουργεί νέες προοπτικές για την ιστορική έρευνα και την κατανόηση μιας από τις πιο κρίσιμες περιόδους του σύγχρονου Ελληνισμού.
