Γράφει η Αγγελική Σαρικαβάζη
Στην καθημερινότητα που τρέχει με ταχύτητα ειδήσεων και θυμών, συχνά ξεχνάμε ότι η ψυχή χρειάζεται παύσεις. Οι άνθρωποι πληγώνουν, άλλοτε άθελά τους και άλλοτε συνειδητά, καρφώνοντας λόγια και πράξεις σαν πρόκες σε προσωπικούς σταυρούς.
Σε αυτούς τους μικρούς Γολγοθάδες, εκεί που η στεναχώρια γίνεται βάρος στο στήθος, ένα ζώο μπορεί να σταθεί σιωπηλός συνοδοιπόρος και απρόσμενος θεραπευτής.
Μια γάτα δεν μιλά, δεν κρίνει, δεν απαιτεί εξηγήσεις. Κουλουριάζεται δίπλα σου και με ένα απλό γουργούρισμα θυμίζει ότι η ζωή συνεχίζεται πέρα από προσβολές, προδοσίες και απογοητεύσεις. Η παρουσία της λειτουργεί σαν ψυχολογικό αντίδοτο σε έναν κόσμο που συχνά στερείται ενσυναίσθησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και περισσότερες επιστημονικές έρευνες αναγνωρίζουν τη θετική επίδραση των ζώων στην ψυχική υγεία.
Στον δημοσιογραφικό λόγο συνηθίζουμε να αναζητούμε υπαίτιους. Πολιτικούς, συστήματα, κοινωνικές δομές. Όμως σπανίως κοιτάμε την ατομική μας ευθύνη απέναντι στο πιο αδύναμο πλάσμα. Τα ζώα δεν φταίνε για τα νεύρα μας, για την οικονομική πίεση, για τις αποτυχίες που μας βαραίνουν. Κι όμως, συχνά γίνονται αποδέκτες βίας, εγκατάλειψης και αδιαφορίας, επειδή κάποιοι άνθρωποι ξεσπούν εκεί όπου δεν θα υπάρξει αντίδραση.
Η κακοποίηση ενός ζώου δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι καθρέφτης μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον πόνο της. Όταν ένας άνθρωπος σηκώνει χέρι σε ένα ανυπεράσπιστο πλάσμα, αποκαλύπτει τη δική του ήττα, όχι κάποια δύναμη. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το ηθικό δίλημμα που οφείλουμε να φωτίζουμε ως δημοσιογράφοι και πολίτες.
Πριν κάνεις κακό σε ένα ζώο, σκέψου πόση αγάπη θα μπορούσες να του είχες δώσει. Σκέψου ότι αυτό το πλάσμα ίσως να ήταν η μοναδική καθαρή σχέση στη ζωή σου, χωρίς συμφέροντα και ανταλλάγματα. Η αγάπη ενός ζώου δεν σε ανεβάζει σε βάθρα, αλλά σε προσγειώνει στην ανθρώπινη πλευρά σου. Σε μαθαίνει υπομονή, ευθύνη και τρυφερότητα.
Σε περιόδους κοινωνικής έντασης, οι άνθρωποι ψάχνουν αποδιοπομπαίους τράγους. Άλλοτε είναι οι ξένοι, άλλοτε οι φτωχοί, άλλοτε τα ζώα. Όμως η λύση δεν βρίσκεται στην εκτόνωση του θυμού, αλλά στην κατανόηση της πηγής του. Ένα ζώο μπορεί να σε βοηθήσει να φύγεις από τη στεναχώρια που σου προκάλεσαν άλλοι άνθρωποι, χωρίς να σου ζητήσει τίποτα περισσότερο από φροντίδα.
Η γάτα που ανεβαίνει στα γόνατά σου δεν γνωρίζει τις ήττες σου, αλλά τις αποδέχεται. Δεν σε ρωτά γιατί απέτυχες, αλλά σου υπενθυμίζει ότι αξίζεις επαφή. Σε έναν κόσμο μοναξιάς, αυτή η σιωπηλή αποδοχή είναι επαναστατική πράξη. Είναι μια μικρή άρνηση απέναντι στη σκληρότητα που κανονικοποιείται.
Ως κοινωνία οφείλουμε να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με τα ζώα. Όχι ως ιδιοκτησία, αλλά ως συντροφιά. Όχι ως παιχνίδια, αλλά ως ζωντανές υπάρξεις με ανάγκες. Η παιδεία, η νομοθεσία και η καθημερινή στάση μας κρίνουν το επίπεδο του πολιτισμού μας περισσότερο από μεγάλες διακηρύξεις.
Ίσως τελικά μια γάτα να μπορεί να γίνει η ψυχολόγος σου. Όχι γιατί έχει απαντήσεις, αλλά γιατί σου μαθαίνει να ακούς. Να ακούς τον εαυτό σου, την ανάσα σου, την ανάγκη για αγάπη. Και αν μάθουμε να αγαπάμε χωρίς να πληγώνουμε τα πιο αδύναμα πλάσματα, ίσως τότε να κατεβάσουμε και τους δικούς μας σταυρούς λίγο πιο χαμηλά.
Η δημοσιογραφία οφείλει να μην προσπερνά αυτές τις ιστορίες ως μικρές ή ασήμαντες. Ένα περιστατικό κακοποίησης ζώου δεν είναι απλώς μια τοπική είδηση, αλλά σύμπτωμα βαθύτερης κοινωνικής κόπωσης. Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται αβοήθητοι, αναζητούν έλεγχο. Και το ζώο, που δεν μπορεί να μιλήσει, γίνεται εύκολος στόχος. Αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται επικίνδυνα.
Ταυτόχρονα, υπάρχουν χιλιάδες σιωπηλές ιστορίες φροντίδας που δεν γίνονται πρωτοσέλιδα. Η ηλικιωμένη που μοιράζεται τη σύνταξή της με μια αδέσποτη γάτα, ο άνεργος που βρίσκει παρηγοριά βγάζοντας βόλτα έναν σκύλο καταφυγίου, το παιδί που μαθαίνει τι σημαίνει υπευθυνότητα μέσα από τη φροντίδα ενός ζώου. Αυτές οι ιστορίες χτίζουν κοινωνικό ιστό, αλλά σπάνια προβάλλονται.
Σε έναν δημόσιο διάλογο γεμάτο φωνές, τα ζώα μας διδάσκουν τη δύναμη της σιωπής. Δεν διεκδικούν χώρο στα πάνελ, αλλά καταλαμβάνουν χώρο στις καρδιές. Και αυτός ο χώρος είναι πολιτικός, γιατί επηρεάζει τον τρόπο που συνυπάρχουμε. Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία, αλλά δεξιότητα επιβίωσης.
Αν θέλουμε λιγότερη βία, πρέπει να ξεκινήσουμε από τις μικρές καθημερινές πράξεις. Από το πώς μιλάμε, πώς θυμώνουμε, πώς αγγίζουμε. Ένα ζώο που δέχεται αγάπη μαθαίνει να την επιστρέφει. Ένας άνθρωπος που μαθαίνει να αγαπά ένα ζώο, δυσκολεύεται να δικαιολογήσει τη σκληρότητα απέναντι σε οποιονδήποτε.
Δεν είναι ρομαντισμός, είναι κοινωνική πραγματικότητα. Σε χώρες όπου η φιλοζωία ενσωματώνεται στην εκπαίδευση, τα επίπεδα βίας μειώνονται. Η φροντίδα καλλιεργεί υπευθυνότητα, και η υπευθυνότητα γεννά σεβασμό. Αυτή η αλυσίδα αξιών ξεκινά συχνά από ένα μικρό, τριχωτό πλάσμα.
Ο Γολγοθάς του καθενός είναι διαφορετικός. Άλλος κουβαλά πένθος, άλλος ματαίωση, άλλος φόβο. Κανένα ζώο δεν μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα. Μπορεί όμως να σταθεί δίπλα, να θυμίσει ότι δεν είμαστε μόνοι. Και αυτό, σε έναν κόσμο που απομονώνει, είναι ανεκτίμητο.
Η επιλογή είναι δική μας. Να μετατρέψουμε τον πόνο σε βία ή σε φροντίδα. Να υψώσουμε το χέρι ή να το απλώσουμε. Πριν την επόμενη πράξη θυμού, πριν την επόμενη αδιαφορία, ας σκεφτούμε τη γάτα που θα μπορούσε να κουρνιάσει δίπλα μας. Ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο απλή, αλλά και η πιο ουσιαστική, μορφή αντίστασης.
Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στο άτομο, αλλά και στη συλλογική συνείδηση. Όσο ανεχόμαστε τη βία, τη διαιωνίζουμε. Όσο προστατεύουμε τα αδύναμα, προστατεύουμε και τον εαυτό μας. Γιατί ο τρόπος που φερόμαστε στα ζώα αποκαλύπτει τελικά ποιοι άνθρωποι θέλουμε να είμαστε αύριο.
Αυτός ο καθρέφτης είναι αμείλικτος, αλλά δίκαιος, και μας καλεί να επιλέξουμε ανθρωπιά, σεβασμό, ευθύνη, σήμερα. χωρίς φόβο, χωρίς βία, με αλληλεγγύη πάντα.