Η ΑΟΖ δεν είναι θεωρία

Όταν η γεωγραφία γίνεται πολιτική ευθύνη, χωρίς συνεκτική εθνική στρατηγική, το πολιτικό σύστημα απλά θα προσποιείται την ανάγκη του εφικτού για να αιτιολογεί τις διαρκείς υπαναχωρήσεις του στα κρίσιμα, στο όνομα της αποφυγής των χειρότερων, σε μια κατάσταση που όμως εθνικά θα γίνεται ολοένα και πιο δυσμενής.

Υπάρχουν στιγμές που η γεωγραφία παύει να είναι μάθημα σχολείου και μετατρέπεται σε πολιτική ευθύνη. Στιγμές που ένα μικρό νησιωτικό σύμπλεγμα, με λίγους κατοίκους και μεγάλη ιστορία, αποκτά βάρος δυσανάλογο του μεγέθους του. Το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου – γραμμένο με δύο λάμδα, όπως η Ελλάδα – είναι ακριβώς αυτό: το σημείο όπου η γεωγραφία, το Διεθνές Δίκαιο και η εθνική στρατηγική συναντιούνται.

Και εκεί ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί το σύμπλεγμα Καστελλόριζου δεν είναι απλώς “μακριά”(μακριά άραγε από πού, από το Κολωνάκι;). Είναι κρίσιμο. Και γι’ αυτό ενοχλεί. Ενοχλεί όσους θα ήθελαν μια Ελλάδα συρρικνωμένη γεωπολιτικά, φοβική διπλωματικά και πρόθυμη να συζητήσει “διευθετήσεις” πίσω από κλειστές πόρτες.

Η ΑΟΖ δεν είναι θεωρία, είναι δικαίωμα 

Για δεκαετίες, στην ελληνική δημόσια συζήτηση, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη παρουσιαζόταν είτε ως κάτι αόριστο είτε ως μια “επικίνδυνη κουβέντα” που καλύτερα να αποφεύγεται για να μη δυσαρεστήσουμε συμμάχους και γείτονες. Κι όμως, η ΑΟΖ δεν είναι πολιτική επινόηση, είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα στο Δίκαιο της Θάλασσας.

Αυτό το επαναλαμβάνει εδώ και σχεδόν 50 χρόνια, συχνά μόνος, επίμονα και σχεδόν ενοχλητικά για το πολιτικό σύστημα, ο Θόδωρος Καρυώτης. Ο άνθρωπος που μίλησε για την ελληνική ΑΟΖ όταν η λέξη δεν υπήρχε ούτε στα δελτία ειδήσεων, ούτε στα υπουργικά συρτάρια. Όταν οι περισσότεροι τον άκουγαν ως “γραφικό”, εκείνος επέμενε: τα νησιά έχουν δικαιώματα, η θάλασσα έχει νόμους και η Ελλάδα έχει πλούτο που δεν τολμά να διεκδικήσει.

Σήμερα, όσα έλεγε επιβεβαιώνονται με τρόπο σχεδόν δραματικό. Ο Θόδωρος Καρυώτης δεν υπήρξε απλώς ένας πανεπιστημιακός που εισήγαγε έναν όρο στη δημόσια συζήτηση. Υπήρξε ο άνθρωπος που, από τη δεκαετία του ’70, προειδοποιούσε ότι, αν η Ελλάδα δεν κατοχυρώσει έγκαιρα την ΑΟΖ της, άλλοι θα σπεύσουν να τη “συρρικνώσουν” στο όνομα της γεωπολιτικής σταθερότητας. Με άρθρα, βιβλία, παρεμβάσεις και δημόσιο λόγο, συχνά απέναντι σε αδιαφορία ή ειρωνεία, επέμεινε ότι το

Δίκαιο της Θάλασσας δεν είναι ερμηνευτικό κείμενο κατά το δοκούν, αλλά συγκεκριμένο νομικό εργαλείο υπέρ των νησιωτικών κρατών, όπως η Ελλάδα.

Καστελλόριζο: Το σύμπλεγμα που αλλάζει τον χάρτη 

Το να μιλά κανείς σήμερα για το νησιωτικό σύμπλεγμα Καστελλόριζου δεν είναι ρομαντισμός ούτε εθνικιστική ρητορική. Είναι ψυχρή γεωπολιτική ανάλυση. Το σύμπλεγμα αυτό, παρά τη γεωγραφική και κυρίως την αθηνοκεντρική του απομόνωση και τον μικρό πληθυσμό του, αποτελεί κομβικό σημείο για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας.

Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές: ένα σύμπλεγμα νησιωτικό που κατοικείται ή είναι κατοικήσιμο και διαθέτει οικονομική ζωή δικαιούται πλήρη επήρεια σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, έως 200 ναυτικά μίλια. Το σύμπλεγμα Καστελλόριζου πληροί απολύτως αυτές τις προϋποθέσεις. Η γεωγραφική του θέση, στο σταυροδρόμι Αιγαίου και Ανατολικής Μεσογείου, είναι αυτή που καθορίζει μεγάλο μέρος της ελληνικής θαλάσσιας επικράτειας.

Αν αποκοπεί από τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα ή αν αντιμετωπιστεί ως “ιδιαίτερη περίπτωση” στο όνομα δήθεν ρεαλιστικών συμβιβασμών, τότε η Ελλάδα χάνει δικαιώματα που δεν ανακτώνται. Χάνει συνέχεια, βάθος και στρατηγική προοπτική.

Τα τρισεκατομμύρια κάτω από τα κύματα 

Πέρα από τη νομική και διπλωματική διάσταση, υπάρχει και η οικονομική πραγματικότητα. Αναλύσεις και γεωλογικά δεδομένα δείχνουν ότι στην ευρύτερη περιοχή της ελληνικής ΑΟΖ – ιδιαίτερα νότια και ανατολικά, από την Κρήτη έως το Καστελλόριζο – υπάρχουν σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου και υδρογονανθράκων.

Αν αυτά τα αποθέματα αξιοποιηθούν, η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί από ενεργειακά εξαρτημένη χώρα σε κρίσιμο παίκτη στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Μπορεί να αποκτήσει γεωπολιτικό βάρος, οικονομικά έσοδα και στρατηγική αυτονομία. Όλα αυτά, όμως, περνούν μέσα από μία βασική προϋπόθεση: την αναγνώριση και υπεράσπιση της ΑΟΖ που θεμελιώνεται και στο Καστελλόριζο.

Η αμερικανική παράμετρος και το “φάντασμα” Τραμπ 

Το τελευταίο διάστημα επανέρχεται, άλλοτε ως πληροφορία και άλλοτε ως πολιτικό σενάριο, η πιθανότητα άμεσης αμερικανικής εμπλοκής στα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου, ακόμη και μέσω μιας επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στην ευρύτερη περιοχή. Είτε πρόκειται για πραγματική προοπτική είτε για διαρροή με σκοπιμότητες, το μήνυμα είναι σαφές: οι ΗΠΑ βλέπουν την ελληνική ΑΟΖ και ειδικά το τόξο Κρήτης-Καστελλόριζου ως κρίσιμο γεωστρατηγικό πεδίο.

Δεν είναι τυχαίο ότι κατά καιρούς επανέρχονται σενάρια περί αμερικανικών παρεμβάσεων ή “διευκολύνσεων” στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, είτε επί Τραμπ είτε επί άλλων προέδρων, αντιμετωπίζουν την περιοχή ως γεωστρατηγικό πεδίο ενεργειακών και στρατιωτικών ισορροπιών.

Οι διαρροές ή οι συζητήσεις περί πιθανής εμπλοκής του Ντόναλντ Τραμπ σε “διευθετήσεις” δεν αφορούν πρόσωπα. Αφορούν μια σταθερή αμερικανική προσέγγιση: σταθερότητα μέσω συμβιβασμών, ακόμη κι αν αυτοί αγγίζουν κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων. Σε αυτό το πλαίσιο, το Καστελλόριζο δεν είναι απλώς ένα ελληνικό νησί, είναι εμπόδιο σε σχεδιασμούς που θέλουν πιο “εύκαμπτα” σύνορα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η προειδοποίηση του Καρυώτη: το διεθνές δίκαιο προηγείται των συμφωνιών ισχύος. Η ΑΟΖ της Ελλάδας δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ούτε χαρτί ανταλλαγής σε γεωπολιτικά παζάρια.

Τουρκικές αμφισβητήσεις και η “Γαλάζια Πατρίδα” 

Η Τουρκία δεν κρύβει τις προθέσεις της. Η θεωρία της “Γαλάζιας Πατρίδας” αμφισβητεί ευθέως το καθεστώς νησιών και θαλάσσιων ζωνών. Το Καστελλόριζο βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής, όχι τυχαία, αλλά επειδή αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο στις τουρκικές επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όταν Τούρκοι αξιωματούχοι και στρατηγοί μιλούν δημοσίως για το σύμπλεγμα Καστελλόριζο, αναγνωρίζουν άθελά τους τη σημασία του. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα δείχνει την ίδια επίγνωση.

Η Κρήτη στο κέντρο της εξίσωσης 

Για την Κρήτη, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Το νησί βρίσκεται ήδη στον πυρήνα των ενεργειακών και στρατιωτικών εξελίξεων. Από τις θαλάσσιες έρευνες έως τις βάσεις και τις συμμαχίες, η Κρήτη συνδέεται άμεσα με όσα διακυβεύονται στο Καστελλόριζο. Ό,τι χαθεί ή κερδηθεί εκεί θα επηρεάσει και την Κρήτη.

Όταν το δίκαιο συναντά την Ιστορία 

Στο τέλος αυτής της διαδρομής, τα ερωτήματα δεν είναι θεωρητικά. Είναι απολύτως πολιτικά και απολύτως πρακτικά. Από τη μία, η Ελλάδα που ακολουθεί τη γραμμή του Θόδωρου Καρυώτη: της πλήρους εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου, της κατοχύρωσης της ΑΟΖ, της υπεράσπισης του Καστελλόριζου ως αναπόσπαστου κρίκου της εθνικής επικράτειας. Από την άλλη, η Ελλάδα των “διευθετήσεων”, των πιέσεων, των επισκέψεων ισχυρών παραγόντων που έρχονται όχι για να επιβεβαιώσουν δικαιώματα, αλλά για να τα εξισορροπήσουν.

Το σενάριο μιας αμερικανικής παρέμβασης ή ακόμη και μιας επίσκεψης Τραμπ στην περιοχή δεν είναι ουδέτερο. Είναι υπενθύμιση ότι, όταν εσύ δε χαράζεις στρατηγική, άλλοι θα το κάνουν για σένα. Και τότε, το Καστελλόριζο παύει να είναι πετράδι και μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό χαρτί.

Η Ελλάδα και ειδικά η Κρήτη, που βρίσκεται στην “καρδιά” των εξελίξεων, καλείται να επιλέξει. Να επιλέξει αν θα σταθεί στο ύψος της γεωγραφίας της ή αν θα τη μικρύνει μόνη της. Αν θα ακούσει, έστω και καθυστερημένα, εκείνους που μίλησαν πρώτοι και δικαιώθηκαν ή αν θα συνεχίσει να φοβάται την ίδια της τη δύναμη.

Γιατί το Καστελλόριζο δεν είναι απλώς ένα νησιωτικό σύμπλεγμα. Είναι το όριο ανάμεσα σε μια Ελλάδα με στρατηγική και σε μια Ελλάδα υπό διαρκή διαπραγμάτευση. Και αυτή η επιλογή δεν μπορεί να αναβληθεί άλλο. Όσοι νομίζουν ότι αυτό μπορεί να λυθεί με κάποιες “φιλικές επισκέψεις” ή διπλωματικές πιέσεις δεν έχουν καταλάβει τι ακριβώς σημαίνει ΑΟΖ – ούτε το γιατί ένας καθηγητής που μίλησε γι’ αυτό επί δεκαετίες ήταν τόσο επίμονος. Στο τέλος, η ΑΟΖ της Ελλάδας – και ιδιαίτερα αυτή που ξεκινά στο σύμπλεγμα του Καστελλόριζου – δεν είναι ένα δώρο, είναι δικαίωμα, στρατηγικός πλούτος και ύψιστη εθνική προτεραιότητα. Το Καστελλόριζο δε ζητά ηρωισμούς. Ζητά καθαρή πολιτική γραμμή. Ζητά να ειπωθεί χωρίς αστερίσκους ότι τα νησιά έχουν δικαιώματα, ότι η ΑΟΖ είναι ελληνική και ότι κανείς δεν έχει εξουσιοδότηση να τη “μοιράσει”.

Και ίσως, έστω και καθυστερημένα, ήρθε η ώρα να αναγνωριστεί δημόσια ότι υπήρξαν άνθρωποι – όπως ο Θόδωρος Καρυώτης – που είδαν μπροστά, μίλησαν μόνοι και δικαιώθηκαν από την ίδια την Ιστορία. Γιατί στο τέλος, τα πετράδια είτε τα προστατεύεις είτε τα χάνεις. Και το νησιώτικο σύμπλεγμα του Καστελλόριζου είναι το πιο πολύτιμο που έχουμε.

Αρχικά δημοσιεύτηκε στο neakriti.gr