Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Η συνάντηση του Έλληνα Πρωθυπουργού με τον Τούρκο Πρόεδρο ολοκληρώθηκε, όπως και η κοινή συνέντευξη Τύπου των δύο ηγετών.
Λίγα λεπτά μετά το τέλος των δηλώσεων, αξίζει να απομακρυνθούμε από το επίπεδο των τυπικών ανακοινώσεων και να επιχειρήσουμε μια πιο συνολική ανάγνωση του τι πραγματικά σηματοδοτεί αυτή η συνάντηση, όχι μόνο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά και για το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται.
Ο γράφων είχε εκφράσει εδώ και καιρό σοβαρές αμφιβολίες για το αν η συνάντηση αυτή θα πραγματοποιούνταν τελικά. Μέχρι και μία εβδομάδα πριν, υπήρχε η αίσθηση ότι κάτι θα μπορούσε να ανατρέψει τον προγραμματισμό. Ωστόσο, τις τελευταίες δύο εβδομάδες, και ιδίως μετά τις δηλώσεις της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, της Αμερικανίδας πρέσβειρας στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του ντοκιμαντέρ για τη Μελάνια Τραμπ, άρχισε να διαμορφώνεται μια διαφορετική εικόνα. Η πληροφορία ότι ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να βρεθεί στην Αθήνα το καλοκαίρι, σε χρονική σύμπτωση με τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, λειτούργησε ως ένδειξη ότι οι εξελίξεις δεν είναι τυχαίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, κατέστη σαφές πως η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν δύσκολα θα ακυρωνόταν. Αντιθέτως, όλα έδειχναν ότι υπήρχε, και εξακολουθεί να υπάρχει, μια πίεση από την άλλη άκρη του ατλαντικού προς τις δύο πλευρές, για να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους και να αναζητήσουν τρόπους εκτόνωσης των εντάσεων.
Αυτό καθίσταται ακόμη πιο ενδιαφέρον αν λάβει κανείς υπόψη τις δηλώσεις των τελευταίων ημερών πριν από τη συνάντηση, τόσο από τον Τούρκο ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν όσο και από τον εκπρόσωπο του κυβερνώντος κόμματος Ομέρ Τσελίκ, καθώς και τις πρόσφατες τουρκικές Navtex με μακροχρόνιο ορίζοντα, που προκάλεσαν έντονο προβληματισμό στην Αθήνα.
Παρά ταύτα, το πρωί προ της συνάντησης, ο Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε έναν σαφώς πιο ήπιο τόνο, μιλώντας για φιλία και συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η αλλαγή αυτή δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένα από τις συμφωνίες που ανακοινώθηκαν αργότερα και οι οποίες, σε μεγάλο βαθμό, επιβεβαιώνουν ότι η συνάντηση είχε έντονο οικονομικό και επιχειρηματικό πρόσημο.
Συνολικά, υπογράφηκαν έξι συμφωνίες, όλες ενταγμένες σε ένα πλαίσιο «χαμηλής πολιτικής», αλλά υψηλής πρακτικής σημασίας.
Η πρώτη αφορά τη συνεργασία μεταξύ του Γραφείου Επενδύσεων και Χρηματοδότησης της Τουρκικής Δημοκρατίας και της Enterprise Greece, με στόχο την προώθηση επενδύσεων. Πρόκειται για μια κίνηση που αντανακλά ξεκάθαρα την επιχειρηματική οπτική με την οποία αντιλαμβάνεται τον κόσμο ο Ντόναλντ Τραμπ, σταθερότητα, συνεργασία και οικονομικές ευκαιρίες.
Η δεύτερη συμφωνία σχετίζεται με την ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης – Σμύρνης. Δύο πόλεις με βαρύ ιστορικό φορτίο, αλλά και με αυξανόμενη δυναμική στο παρόν. Η Θεσσαλονίκη, τα τελευταία χρόνια, προσελκύει ολοένα και περισσότερους Τούρκους επισκέπτες, ακόμη και μόνιμους κατοίκους, ενώ αποτελεί σημαντικό τουριστικό και οικονομικό κόμβο. Η σύνδεση αυτή εξυπηρετεί τόσο την τουρκική όσο και την ελληνική πλευρά, ανοίγοντας νέες προοπτικές για τουρισμό και εμπόριο.
Η τρίτη συμφωνία αφορά τη συνεργασία στο πλαίσιο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου. Για την Ελλάδα, πρόκειται για μια ευκαιρία να ενισχύσει την παρουσία και τον ρόλο της σε μια περιοχή με βαθιές ιστορικές ρίζες ελληνισμού και με αυξημένη γεωστρατηγική σημασία.
Η τέταρτη συμφωνία εστιάζει στην αντισεισμική προετοιμασία και την πολιτική προστασία. Σε μια περιοχή ιδιαίτερα σεισμογενή, η συνεργασία αυτή έχει σαφές πρακτικό όφελος και μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Η πέμπτη αφορά το Μνημόνιο Κατανόησης στον Πολιτισμό, με στόχο τις πολιτιστικές ανταλλαγές και την αμοιβαία κατανόηση. Εδώ, ωστόσο, η ελληνική πλευρά οφείλει να είναι προσεκτική, καθώς υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς και ιστορικής ερμηνείας.
Τέλος, η έκτη συμφωνία αφορά την επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων των δύο χωρών, ανοίγοντας δίαυλους σε έρευνα, καινοτομία και βιομηχανική ανάπτυξη.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των συμφωνιών είναι ότι κινούνται στον άξονα της οικονομίας, της τεχνολογίας και του πολιτισμού. Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό υπό την πίεση, ή έστω την ενθάρρυνση, των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες αντιλαμβάνονται Ελλάδα και Τουρκία ως ένα λειτουργικό σύνολο εντός του ΝΑΤΟ, ανεξαρτήτως των ιστορικών διαφορών.
Η τελική αξιολόγηση, ωστόσο, θα γίνει το καλοκαίρι, με την παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στην Αθήνα και τις εξελίξεις που θα ακολουθήσουν στη σύνοδο του ΝΑΤΟ. Μέχρι τότε, η ελληνική πλευρά οφείλει να παραμείνει ιδιαίτερα προσεκτική. Η επιχειρηματική λογική μπορεί να παράγει ευκαιρίες, αλλά δεν μπορεί, και δεν πρέπει, να υποκαταστήσει την προάσπιση κυριαρχικών, οικονομικών και ιστορικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.