Γράφει η Αγγελική Σαρικαβάζη
Εμπιστεύθηκα τον λάθος άνθρωπο. Δεν είναι μια δραματική εξομολόγηση, ούτε μια προσωπική εκδίκηση. Είναι μια διαπίστωση που γεννιέται μέσα στην εργασία, εκεί όπου τα όνειρα συναντούν την πραγματικότητα και συχνά η πραγματικότητα κερδίζει με σκληρό τρόπο.
Στον κόσμο της δημοσιογραφίας, η εμπιστοσύνη μοιάζει με νόμισμα που κυκλοφορεί χωρίς εγγύηση. Το δίνεις εύκολα, το χάνεις γρήγορα, και σπάνια σου επιστρέφεται ακέραιο.
Μπαίνοντας στο επάγγελμα, πιστεύεις ότι η αξία της δουλειάς σου θα αναγνωριστεί. Πιστεύεις ότι οι λέξεις έχουν βάρος, ότι η έρευνα μετρά, ότι η αλήθεια προστατεύεται. Κανείς δεν σου μιλά για τη ζήλια. Κανείς δεν σου εξηγεί πως κάποιος, για να ανέβει, θα πατήσει έναν μικρότερο δημοσιογράφο χωρίς δεύτερη σκέψη. Όχι επειδή είσαι κακός στη δουλειά σου, αλλά επειδή είσαι εμπόδιο.
Έτσι λειτουργεί ένα κομμάτι του συστήματος. Ο νέος, ο άπειρος, ο πρόθυμος γίνεται εργαλείο. Δουλεύει περισσότερο, αμείβεται λιγότερο και ακούει υποσχέσεις για αύριο. Το αύριο όμως σπάνια έρχεται. Αντί για σύμβαση, έρχεται η σιωπή. Αντί για μισθό, έρχεται η φράση «κάνε υπομονή». Και κάπως έτσι, μένεις απλήρωτος, χωρίς χρήματα, χωρίς ό,τι είναι αυτονόητο για έναν εργαζόμενο.
Η απλήρωτη εργασία δεν παρουσιάζεται ως αδικία, αλλά ως ευκαιρία. Σου λένε ότι χτίζεις βιογραφικό, ότι ανοίγεις πόρτες, ότι κάνεις όνομα. Στην πραγματικότητα, χτίζεις την καριέρα κάποιου άλλου. Εκείνου που θα υπογράψει, που θα προβληθεί, που θα πάρει τη θέση. Εσύ μένεις στο παρασκήνιο, με την ελπίδα ότι κάποτε θα έρθει η σειρά σου.
Την ίδια στιγμή, στα κοινωνικά δίκτυα, μια ταμπέλα σε ένα προφίλ αρκεί για να δημιουργήσει ήρωες. Δημοσιογράφος, αρχισυντάκτης, media expert. Τίτλοι χωρίς περιεχόμενο, εικόνες χωρίς ουσία. Κάποιοι νομίζουν ότι η δημοσιογραφία είναι branding, followers και δημόσιες σχέσεις. Ξεχνούν ότι είναι δουλειά, με ευθύνη, με κόπο και με κόστος ψυχικό.
Η ζήλια τρέφεται από την ανασφάλεια. Όταν κάποιος φοβάται ότι θα ξεπεραστεί, επιλέγει να κόψει δρόμο στον άλλον. Δεν συνεργάζεται, δεν καθοδηγεί, δεν στηρίζει. Υπονομεύει. Παίρνει ιδέες, αφαιρεί υπογραφές, μειώνει προσπάθειες. Και όλα αυτά στο όνομα της καριέρας. Στο όνομα της επιβίωσης μέσα σε έναν σκληρό ανταγωνισμό.
Δεν είναι όλοι έτσι. Υπάρχουν άνθρωποι που σέβονται, που θυμούνται από πού ξεκίνησαν, που βοηθούν χωρίς αντάλλαγμα. Όμως αυτοί σπανίζουν. Και όταν βρεθείς μπροστά στον λάθος άνθρωπο, το μάθημα είναι βαρύ. Μαθαίνεις να φυλάς τις λέξεις σου, να μετράς τις κινήσεις σου, να μην εμπιστεύεσαι εύκολα.
Στον βωμό του χρήματος, η δημοσιογραφία χάνει συχνά την ψυχή της. Η ενημέρωση γίνεται προϊόν, η είδηση εμπόρευμα, ο εργαζόμενος αναλώσιμος. Όποιος δεν αντέχει τους όρους, αντικαθίσταται. Όποιος μιλήσει, χαρακτηρίζεται δύσκολος. Όποιος σωπάσει, συνεχίζει να δουλεύει δωρεάν.
Κι όμως, παρά την απογοήτευση, υπάρχει λόγος να συνεχίζεις. Όχι για τα χρήματα, που συχνά δεν υπάρχουν. Αλλά για την αξιοπρέπεια. Για τη στιγμή που μια αλήθεια θα ειπωθεί σωστά. Για την ανάγκη να αλλάξει κάτι, έστω λίγο. Η εμπιστοσύνη στον λάθος άνθρωπο πονά, αλλά σε μαθαίνει. Και ίσως, τελικά, σε κάνει πιο δυνατό μέσα σε έναν κόσμο που σπάνια συγχωρεί.
Η εμπειρία της εργασιακής εκμετάλλευσης δεν είναι ατομική υπόθεση, είναι συλλογικό φαινόμενο. Πίσω από κάθε απλήρωτο άρθρο κρύβεται μια κανονικοποίηση της αδικίας. Όταν συνηθίζουμε το άδικο, παύουμε να το αμφισβητούμε. Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο. Γιατί τότε ο νέος δημοσιογράφος μαθαίνει ότι πρέπει να σιωπά για να επιβιώσει, να σκύβει το κεφάλι για να μην καεί, να ευχαριστεί κιόλας για την ευκαιρία.
Οι σχολές δεν σε προετοιμάζουν για αυτό. Σου μιλούν για δεοντολογία, για έλεγχο της εξουσίας, για ελευθερία του Τύπου. Δεν σου λένε πως πρώτα θα πρέπει να παλέψεις για τη δική σου επιβίωση. Πως η μεγαλύτερη μάχη δεν είναι πάντα με το θέμα, αλλά με το αφεντικό, τον συντάκτη, τον ανταγωνιστή που χαμογελά και την ίδια στιγμή σε σπρώχνει εκτός.
Η γενιά που μπαίνει τώρα στο επάγγελμα κουβαλάει ήδη κόπωση. Εργάζεται σε πολλαπλά μέσα, γράφει γρήγορα, διορθώνει λιγότερο, ζει με άγχος. Το πάθος γίνεται καύσιμο, αλλά και παγίδα. Γιατί το πάθος χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για να μην πληρώνεται η εργασία. «Αν αγαπάς τη δημοσιογραφία, θα αντέξεις», λένε. Όμως η αγάπη δεν πληρώνει ενοίκιο.
Κάπου εκεί γεννιέται η πικρία. Όχι επειδή δεν έγιναν όλα εύκολα, αλλά επειδή έγιναν άδικα. Η αξιοκρατία γίνεται σύνθημα χωρίς αντίκρισμα. Οι ευκαιρίες μοιράζονται με κριτήρια αόρατα, συχνά προσωπικά. Και ο μικρός δημοσιογράφος μαθαίνει ότι δεν αρκεί να δουλεύει καλά. Πρέπει να ανήκει, να συμφωνεί, να μην ενοχλεί.
Αυτό το κείμενο δεν ζητά λύπηση. Ζητά μνήμη. Να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε τίτλο υπάρχει εργασία. Ότι πίσω από κάθε «ανέβασμα» κάποιου, ίσως υπάρχει το πάτημα κάποιου άλλου. Αν θέλουμε μια δημοσιογραφία με ουσία, πρέπει πρώτα να μιλήσουμε για τους όρους της. Να ονομάσουμε την εκμετάλλευση, να σπάσουμε τη σιωπή, να πάψουμε να θαυμάζουμε ψεύτικους ήρωες.
Γιατί η πραγματική δημοσιογραφία δεν ζει στα προφίλ. Ζει στα γραφεία αργά το βράδυ, στις διορθώσεις, στις αμφιβολίες, στις ήσυχες αρνήσεις. Ζει στους ανθρώπους που, παρά την αδικία, επιμένουν να γράφουν. Και ίσως εκεί, μέσα σε αυτή την επιμονή, να υπάρχει ακόμα ελπίδα.
Μέχρι τότε, οφείλουμε να κοιταζόμαστε με ειλικρίνεια. Να στηρίζουμε τον διπλανό μας και όχι να τον ανταγωνιζόμαστε τυφλά. Να διεκδικούμε αμοιβή, σεβασμό, χρόνο. Γιατί χωρίς αυτά, καμία καριέρα δεν έχει νόημα. Μόνο ένας φαύλος κύκλος, όπου οι ίδιοι μηχανισμοί αναπαράγονται. Και αν δεν σπάσει αυτός ο κύκλος, θα συνεχίσουμε να θυσιάζουμε ανθρώπους στον ίδιο παλιό βωμό.
Η αλλαγή δεν θα έρθει μόνη της, αλλά με φωνές, συλλογικότητα, επιμονή και αξιοπρέπεια, ώστε η εργασία να ξαναγίνει δικαίωμα και όχι προνόμιο για λίγους μέσα σε έναν χώρο που οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία ολόκληρη.
