Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Η επικείμενη συνάντηση του Έλληνα Πρωθυπουργού με τον Τούρκο Πρόεδρο στην Άγκυρα, την Τετάρτη στις 11 του μήνα, έρχεται μετά από αρκετά χρόνια απουσίας άμεσου διαλόγου σε αυτό το επίπεδο και μετά τη διακήρυξη της ελληνοτουρκικής φιλίας.
Ωστόσο, η εικόνα που διαμορφώνεται από τα γεγονότα των τελευταίων δυο ετών, δείχνει ότι η διακήρυξη των Αθηνών, για πολλούς, έχει μετατραπεί σε ένα “κουρελόχαρτο”, καθώς η πραγματικότητα στο πεδίο φαίνεται να διαψεύδει τις διακηρύξεις καλής θέλησης.
Η συζήτηση, που αναβλήθηκε για περίπου ένα χρόνο, θα πραγματοποιηθεί πλέον στην Άγκυρα, σε ένα περιβάλλον που δεν χαρακτηρίζεται από σταθερή εμπιστοσύνη. Τα τελευταία γεγονότα έχουν δημιουργήσει ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς. Πρέπει η Ελλάδα να στείλει τον Πρωθυπουργό της στην Τουρκία για συζητήσεις, όταν η Άγκυρα συνεχίζει την έντονη ρητορική και τις προκλητικές κινήσεις στο Αιγαίο;
Η κατάσταση στο πεδίο έχει επιδεινωθεί μετά την τριμερή συνάντηση στο Ισραήλ, όπου Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συμφώνησαν σε στρατιωτική συνεργασία και η Ελλάδα αποφάσισε να προμηθευτεί ισραηλινά όπλα για την ενίσχυση των νησιών του Αιγαίου. Η Τουρκία αντέδρασε άμεσα, με παραβιάσεις και ενέργειες που φανερώνουν τη δυσφορία της για την αναβάθμιση της ελληνικής αμυντικής ικανότητας. Οι παραβιάσεις εντάθηκαν ακόμα και κατά την παραλαβή της πρώτης φρεγάτας Behlara Κίμων, ενώ η ρητορική της Άγκυρας εμφανίζεται συνεχώς αυξανόμενη, δημιουργώντας ένα κλίμα έντασης.
Πρόσφατα, η Τουρκία ανακοίνωσε (ΝΑΥΤΕΞ) διάρκειας δύο ετών από τον 25ο μεσημβρινό και ανατολικά, κίνηση που η ελληνική πλευρά χαρακτήρισε “ανοησία”, υποβαθμίζοντας τη σημασία της χωρίς να ενημερώσει διεθνή φόρα, ΝΑΤΟ ή Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, το περιστατικό του ναυαγίου στην περιοχή της Χίου ανέδειξε την επικινδυνότητα των εντάσεων στο Αιγαίο και τις δυσκολίες που προκύπτουν σε περίπτωση αλληλοεπικαλύψεων ζωνών έρευνας και διάσωσης, ιδιαίτερα αν η Τουρκία επιμείνει σε αμφισβητούμενα όρια. Οι κίνδυνοι για επεισόδια τύπου “Δεύτερα Ίμια” παραμένουν υπαρκτοί, με το ενδεχόμενο σύγκρουσης να μην είναι θεωρητικό.
Παράλληλα, η τουρκική πλευρά διαμηνύει, μέσω δηλώσεων του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ότι οποιαδήποτε συζήτηση πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα ζητήματα και να μην σταματήσει αν δεν λυθούν όλες οι διαφορές. Είναι γνωστό ότι η Άγκυρα επεκτείνει διαρκώς τις διεκδικήσεις της, δημιουργώντας πίεση στην ελληνική πλευρά και φορτώνοντας το τραπέζι των συνομιλιών με θέματα που υπερβαίνουν τη βασική διαφορά σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Από ελληνικής πλευράς, ωστόσο, η γραμμή παραμένει ότι οι βασικές διαφορές περιορίζονται σε αυτά τα δύο ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί αναρωτιούνται τι περιθώρια υπάρχουν για ουσιαστικό διάλογο.
Υπάρχουν δύο αντιλήψεις μεταξύ των αναλυτών και της κοινής γνώμης.
- Η μία πλευρά υποστηρίζει ότι η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί τον διάλογο ανοικτό, να παρακολουθεί τις διεκδικήσεις της Τουρκίας και να διαπραγματεύεται, έχοντας καλά προετοιμασμένη στρατηγική και δυνατότητα να απαντήσει με σαφήνεια στην πίεση της Άγκυρας.
- Η άλλη πλευρά προειδοποιεί ότι η συνεχιζόμενη επιθετική ρητορική και οι παραβιάσεις δημιουργούν ένα επικίνδυνο περιβάλλον, στο οποίο η συζήτηση μπορεί να ερμηνευθεί ως αδυναμία ή αναγνώριση του δικαιώματος της Τουρκίας σε αμφισβητούμενες περιοχές.
Η αλήθεια είναι ότι η συνάντηση αυτή αποτελεί μια διπλή πρόκληση για την ελληνική πλευρά
- Από τη μία, δίνει την ευκαιρία να καταγραφούν επίσημα οι θέσεις της Ελλάδας και να τεθούν όρια στις διεκδικήσεις της Άγκυρας.
- Από την άλλη, εγκυμονεί τον κίνδυνο να εκληφθεί οποιαδήποτε παραχώρηση ή αμφισημία ως αδυναμία, ενισχύοντας τη στρατηγική πίεση της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Η επίσκεψη στην Άγκυρα, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια διπλωματική πράξη. Είναι τεστ ισορροπίας ανάμεσα στη στρατηγική επαγρύπνηση και τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με έναν γείτονα που συχνά δοκιμάζει τα όρια. Η επιτυχία της θα κριθεί από την ικανότητα της ελληνικής πλευράς να παρουσιάσει σταθερές θέσεις, να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να μην αφήσει περιθώριο για ερμηνείες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ασφάλεια και την ειρήνη στο Αιγαίο.
Όπως και να έχει, η Άγκυρα θα θέσει τη δική της ατζέντα, με διεκδικήσεις και ρητορική που συνεχώς μεταβάλλεται. Η Αθήνα καλείται να επιδείξει ψυχραιμία, προετοιμασία και αποφασιστικότητα, γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι οι λεπτομέρειες και οι στάσεις στις κρίσιμες συναντήσεις καθορίζουν την ισορροπία σε μια περιοχή με έντονη ένταση και σύνθετα συμφέροντα.
Η συνάντηση της Τετάρτης, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια διπλωματική συνάντηση. Είναι ένα κρίσιμο τεστ στρατηγικής ωριμότητας, προετοιμασίας και σαφούς καθορισμού κόκκινων γραμμών. Η ελληνική πλευρά καλείται να αποδείξει ότι η διπλωματία της μπορεί να συνδυάσει διάλογο με προστασία κυριαρχικών δικαιωμάτων και ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να καθορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού με βάση την επιθετική της ρητορική.
Η Ελλάδα πρέπει να διατυπώνει σαφώς σε διεθνές επίπεδο και στα ΜΜΕ ότι οι θέσεις της βασίζονται σε διεθνείς κανόνες, π.χ. στο Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), στα άρθρα για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα. Η σταθερή και τεκμηριωμένη ρητορική δημιουργεί διεθνή πίεση και προλαμβάνει παρανοήσεις ή ερμηνείες από την Τουρκία.
Με λίγα λόγια, η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε δηλώσεις ή σε αμυντική στάση. Το διεθνές δίκαιο πρέπει να συνδέεται με πραγματικές ενέργειες και να παρουσιάζεται τόσο στη ρητορική όσο και στο πεδίο, ώστε να υπάρχει σαφήνεια και προστασία κυριαρχικών δικαιωμάτων.