Η ανάλυση της κάτω γνάθου του πολεμιστή αποκάλυψε ότι είχε υποστεί σοβαρό κάταγμα σε προηγούμενο περιστατικό, αλλά και ότι ένας ταλαντούχος γιατρός είχε χρησιμοποιήσει ένα σύρμα – πιθανότατα χειροποίητο και κατασκευασμένο από χρυσό – για να δέσει τη γνάθο του μέχρι να επουλωθεί.
«Το σαγόνι του είχε σπάσει σε δύο κομμάτια», δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης Αναγνώστης Αγγελαράκης, καθηγητής ανθρωπολογίας στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Adelphi της Νέας Υόρκης. Η ανακάλυψη της επουλωμένης γνάθου ηλικίας σχεδόν 650 ετών είναι ένα εκπληκτικό εύρημα, διότι δείχνει την ακρίβεια με την οποία «ο επαγγελματίας ιατρός μπόρεσε να ενώσει τα δύο μεγάλα θραύσματα της γνάθου».
Επιπλέον, ο ιατρός φαίνεται ότι ακολούθησε τις συμβουλές που είχε δώσει ο Ιπποκράτης τον 5ο αιώνα π.Χ., σε μια πραγματεία η οποία αναφερόταν σε τραυματισμούς γνάθων, περίπου 1.800 χρόνια πριν από τον τραυματισμό του συγκεκριμένου πολεμιστή.
Ο Αγγελαράκης και οι συνεργάτες του ανακάλυψαν το κρανίο και την κάτω γνάθο του πολεμιστή στο φρούριο Πολύστυλο, στην Ελλάδα, έναν αρχαιολογικό χώρο στη Δυτική Θράκη, το 1991. Όταν ο πολεμιστής ζούσε τον 14ο αιώνα, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, δεχόταν επιθέσεις από τους Οθωμανούς. Δεδομένου ότι ο πολεμιστής αποκεφαλίστηκε, είναι πιθανό ότι πολέμησε μέχρι οι Οθωμανοί να κατακτήσουν το φρούριο του Πολύστυλου. Με άλλα λόγια, φαίνεται ότι «το φρούριο δεν παραδόθηκε, αλλά μάλλον καταλήφθηκε με τη βία», έγραψε ο Αγγελαράκης στη μελέτη του.
![]() |
Η ανασκαφή το 1991. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Η ταφή του παιδιού με το κρανίο του πολεμιστή. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Η ταφή του παιδιού με το κρανίο του πολεμιστή στον χώρο της ανασκαφής. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
Καθώς έπεφτε το φρούριο, οι Οθωμανοί πιθανότατα συνέλαβαν και αποκεφάλισαν τον πολεμιστή και στη συνέχεια, ένα άγνωστο άτομο πιθανότατα πήρε το κεφάλι του πολεμιστή και το έθαψε κρυφά, χωρίς την «άδεια των Οθωμανών δεδομένου ότι το υπόλοιπο σώμα δεν βρέθηκε», έγραψε ο Αγγελαράκης. Ωστόσο ο πολεμιστής δεν είχε δικό του τάφο- το κεφάλι του θάφτηκε στον προϋπάρχοντα τάφο ενός 5χρονου παιδιού, το οποίο είχε ταφεί στο κέντρο ενός νεκροταφείου 20 θέσεων στο φρούριο του Πολυστύλου. Στην ταφή αποκαλύφθηκε ένα σπασμένο κεραμικό αγγείο, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιήθηκε για να σκαφτεί η τρύπα για το κεφάλι του πολεμιστή, πρόσθεσε ο Αγγελαράκης.
Είναι άγνωστο αν υπήρχε κάποιος οικογενειακός ή άλλος δεσμός μεταξύ του πολεμιστή και του παιδιού. Δεδομένου ότι το κρανίο και το σαγόνι του άνδρα βρέθηκαν μαζί, το κεφάλι του πιθανότατα είχε πάνω του μαλακούς ιστούς όταν θάφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1380, σημείωσε ο Αγγελαράκης. Το κρανίο έδειχνε ενδείξεις μιας «φρικτής μετωπικής σύγκρουσης», η οποία προκλήθηκε περίπου την εποχή του θανάτου του άνδρα.
Ο Αγγελαράκης περιέγραψε λεπτομερώς τη μοναδική ταφή σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 στο περιοδικό «Βυζαντινά Σύμμεικτα». Ωστόσο, η μελέτη ασχολήθηκε εν συντομία μόνο με το θεραπευμένο σαγόνι του πολεμιστή, οπότε ο Αγγελαράκης το διερεύνησε λεπτομερώς σε μια δεύτερη, νέα μελέτη.
Η αιτία του κατάγματος της γνάθου δεν είναι σαφής, αλλά οι πιθανότητες περιλαμβάνουν μια σφοδρή πτώση κατά την ιππασία, ένα τραύμα μάχης από μια αιχμή δόρατος ή ένα άλλο αιχμηρό, χειροκίνητο όπλο ή ένα βαλλιστικό βλήμα που τροφοδοτήθηκε με μπαρούτι, έγραψε ο Αγγελαράκης στη νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Mediterranean Archaeology and Archaeometry».
![]() |
Κοντινή λήψη της παιδικής ταφής μαζί με το κρανίο του πολεμιστή. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Η ηλικία του παιδιού εκτιμάται στα 5 έτη ενώ έφερε και ίχνη από ένα χάλκινο βραχιόλι. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
Ωστόσο, αυτό που είναι γνωστό είναι ότι ο πολεμιστής ήταν μεταξύ 35 και 40 ετών όταν πέθανε, και περίπου 10 χρόνια πριν από αυτό, πιθανότατα το 1373, υπέστη το καταστροφικό κάταγμα της γνάθου. Μια ανάλυση των δοντιών στην κάτω γνάθο του, αποκάλυψε οδοντική πέτρα, η οποία είχε συσσωρευτεί στο σημείο όπου υπήρχε ένα λεπτό σύρμα. Το σύρμα αυτό συγκρατούσε τη γνάθο καθώς επουλωνόταν, δήλωσε ο Αγγελαράκης.
Το σύρμα έχει εξαφανιστεί εδώ και καιρό, αλλά ο επιστήμονας υποψιάζεται ότι ήταν χρυσό. Δεν υπήρχαν ενδείξεις κράματος αργύρου, το οποίο θα άφηνε ένα γκριζωπό χρώμα, ούτε ίχνη πατίνας ή πράσινων λεκέδων χαλκούχου οξέος που θα άφηναν τα χάλκινα σύρματα.
«Πρέπει να ήταν κάποιο είδος χρυσής κλωστής, ένα χρυσό σύρμα ή κάτι τέτοιο, όπως συνιστά ο Ιπποκράτης τον 5οο αιώνα π.Χ.», ανέφερε ο Αγγελαράκης. Ο χρυσός είναι μαλακός και εύκαμπτος, αλλά ισχυρός και μη τοξικός, πρόσθεσε, γεγονός που τον καθιστά καλή επιλογή για αυτού του είδους την ιατρική θεραπεία.
![]() |
Παρατηρήστε το επουλωμένο κάταγμα στην μπροστινή πλευρά της κάτω γνάθου. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Άλλη όψη της κάτω γνάθου. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Η εσωτερική πλευρά της κάτω γνάθου. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
![]() |
Σχεδιαστική απόδοση του κρανίου του πολεμιστή και της επουλωμένης γνάθου. [Credit: Αναγνώστης Π. Αγγελαράκης] |
«Σε μία από τις οδοντοστοιχίες, είδα ότι το δόντι ήταν λιμαρισμένο λίγο έτσι ώστε ο κόμπος που ήταν δεμένος στο σύρμα να μην γρατζουνά το μάγουλο», είπε ο Αγγελαράκης. «Είναι πολύ εξελιγμένο και εκπληκτικό», πρόσθεσε.
Αν ο πολεμιστής ήταν ακόμα σε ενεργό υπηρεσία, θα πρέπει να δυσκολευόταν να παραμείνει ξαπλωμένος και να καταπίνει την τροφή του, ενώ το δεμένο με επίδεσμο σαγόνι του επουλωνόταν, σημείωσε ο Αγγελαράκης. Δεν είναι σαφές αν η γλώσσα του πολεμιστή τραυματίστηκε στο ίδιο περιστατικό και αν επηρεάστηκε η ομιλία ή η προφορά του μετά τη θεραπεία, πρόσθεσε. Ωστόσο, αν ο πολεμιστής είχε γένια ή μουστάκι, θα μπορούσε να κρύψει τυχόν παραμορφώσεις που παρέμειναν μετά τη θεραπεία. Αυτή η εξαιρετική ιατρική θεραπεία υποδηλώνει ότι ο πολεμιστής ήταν ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο.
«Ήταν ο στρατιωτικός ηγέτης, πιθανότατα του φρουρίου», δήλωσε ο Αγγελαράκης. «Ως εκ τούτου, αποκεφαλίστηκε από τους Οθωμανούς όταν κατέλαβαν το φρούριο».
Διαβάστε τη σχετική επιστημονική δημοσίευση εδώ.
Ακολουθήστε μας στα κοινωνικά δίκτυα facebook, twitter, instagram, και στο Google news. Διαβάστε την e-enimerosi.com για να ενημερώνεστε για όλα τα νέα, από την Ελλάδα και τον κόσμο, κάνετε εγγραφή στην σελίδα και πατήστε το καμπανάκι για να ενημερώνεστε πρώτοι έγκαιρα και έγκυρα.
πηγή: ΕΡΤ, Live Science